Авторлық материал жариялағаныңыз
туралы сертификатты тегін алу үшін
+
Материал жариялау
БАҚ (СМИ) жариялаған соң номер беріліп қорғалады
Сертификатты (құжатты) тексеру

Шығармашылық жұмыс, аңыз әңгіме "Ғарыштағы мереке"
Материал жайлы қысқаша түсінік: Әдістемелік көмек
Материалды ашып қарау


Түркістан облысы
Ордабасы ауданы
Атамекен ауылы




Атамекен жалпы орта мектебі
коммуналдық мемлекеттік мекемесі








Авторы: Аманхан Балнұр Ерғалиқызы
Жасы: 15
Ғарыштағы мереке ертегі.
Жетекшісі: қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі
Усипбаева Алия Қуанышбековна.



















Ғарыштағы мереке
Ерте өткен заманда, ағайын туыс аманда, аспан әлемі таманда, достық пен ынтымақ бейлік құрғанда, бала көңілі шат болғанда, барлық ғаламшар тұрғындары қамсыз күн кешіп, қарндары тоқ болған шақта, бір бақытты Күн мен Ай отбасында, кішіпейіл, әдепті қыз Шолпан атты қызбала өмірге келіпті.Ол ақылдылығымен басқа ғаламшарлардан ерекше болыпты. Әкесі Күн игілік іспен айналысып, өзіне мұқтаж Нептун, Уран, Сатурн, Юпитер, Марс, Жер, Шолпан қызына да,Меркурий бауырларына жәрдем береді екен. Сегіз (қызы Шолпан да) ғаламшар күнді айналып, өздеріне керекті жылылық пен мейірімді алады екен. Күн өзіндегі бар мейірім мен жылылықты аямай басқаларға тартуға сыйлапты. Ал жұбайы Ай, Күн соңынан ерген балаларын ержеткізумен әлек болыпты. Күн мен Айдың самсаған сан мың жұлдыздар, яғни ұлы мен қызы болған екен. Азаннан қара кешке дейін өз бауырлары үшін тынымсыз еңбек еткен Күн кешкісін Аймен әңгімелесіп, балаларын құшағына алуға уақыт таппай, сілейіп, діңкесі құрып құлайды екен.Ару ана Ай болса барлық балаларын жайларына жатқызып, бесік жырын жырлап, көрпесін қымтап өзі дем аламын дегенше таң да ататын көрінеді.Анасының бұл жағдайыннан хабардар болған Шолпан бірде келіп оған қолұшын бермек болады. Кешкісін келіп, іні мен сіңлілеріне қарасып жатқанда, сотқар кіші інісі Галлей құйрықты жұлдызы лезде әкесінің інісі Жердің бауырына тығылмақ болып,зымырай ұша жөнеледі.Артынан анасы мен бауырлары шулап қала берген сәтте,Шолпан оны қуа жөнеледі.Жер бетінен шарлап,іздеп таба алмаған Шолпан енді әр үйдің терезесін сығалап көре бастайды. Шағын үйдің терезесін сығалай бергені сол еді,келісті, сұлу сымбатты бір жігітті көріп қалады.Көзін одан ала алмай қалған Шолпан неге келгенін және сотқар інісі туралы мүлдеп ұмытып, қиял құшағында кете барады. Кенет мұны мазақ етіп, тығылып жүрген інісінің даусы ойын бөледі.Сол мезетте өзін жинап алған, Шолпан қайта інісін ұстап алып,жетелей жеті қат аспанды шарлай көкке көтеріліп,анасына інісін тапсырады. Анасы баласын жайына жайғастырып,сотқар болмауды айтады. Шолпан сол мезетте арман құшағына шомыла кете барады. Бірде Шолпан анасына келіп, өзінің ішкі сырын ақтара бастайды. Анасы мән жайды білгеннен соң,барлық іске қажырлық,қайсарлық пен сабыр керек екенін айтады. Күнде әдетіне айналдырған сұлу бикеш кеш батса болды інісін желеулетіп жерге түсіп, әлгі өзі ғашық жігітке көзі талғанша қарап отырады.
Ұйықтап жатқан жігіт көзіне нұр шашырап,ұйқысы ашылып кетеді.Бұл жағдай күнде қайталанады.Жігіт таң қалып мені күзететін қандай нұр екен деп,бір күні аңдымақшы болады.Сол күні түнде қыз үңіле қарап,бетін сипамақ болады.Жігіт шап беріп,Шолпанның қолынан ұстап алып,кім екенін сұрайды. Өзіне ғашық сұлу қызды көргенде ол жігіттің өзі де есі кетіп,ғашық болып қалады.Осылай әңгімелесіп отырғанда,таң да атып қалады.қош айтысып бара жатқан Шолпан ол жігіттің есімін сұрап үлгереді.Жігіт атын Додекаэдр екенін айтады.Шолпан оның есімінің мағынасын түсіне қояды да:
Додекаэдрдің он екі жағы бар, көпжақ ғарыштық күрсінің бейнесі,яғни бүкіл әлемдік белгі нысан. Әр жағы дұрыс дөңес бес бұрыш, бұрыш шамасы 108 градусқа тең, ал бұл сан ежелден аспан саны.Әрбір жағы бір жылдағы 12 ай, 12 мүшел есебі ,12 зодиактік шоқжұлдыз,12 сағат күн және түн есептеріне сәйкес болады деп айтып отырғанда, таң бозарып қалады.Додекаэдр Шолпаннан қанша кетпеуін өтінсе де ол кетуге мәжбүр екенін айтып,көкке самғап,даусы жаңғырықтана естіліп,аспан әлеміне зулай жөнеледі.Алды артына қарамай зулай жөнелген қызына Күн көкжиектен сығалай қарап, сезіп қояды. Кешкісін Аймен әңгімелесіп, қызы жайлы сұрап біледі.Қолқа салып қоймаған соң бар шындықты жайып салған ай, күнге асығыс ,ақылсыз шешім қабылдамауын өтінеді.Күн ойлана,ойлана шешімге келеді. Жеті інісімен ақылдасып, қарындасын шақырып, оны ұзатқалы жатқанын айтады.Шолпан әкесі Күнге қарап, жоқ деп айта алмай, менің бір шартым бар,сол шартымды орындасаңыз болғаны, мен сізге қарсы келер жайым жоқдеп жауап қайтарады.Әке ақыры 200 млн жылда құс жолы галактикасының центрін бір рет айналып шығасыз ғой,соның құрметіне Галактика жылы мерекесін ұйымдастырайық,қызықты өтетініне шүбәм жоқ.Аспан әлеміндегі он сегіз мың ғаламды қонаққа шақырайық, дүбірлете мерекені атап өтейік.Күн қызының айтқанына келісіп,мереке ұйымдастырмақ болады.
Кеш батқан мезгілді асыға күткен Додекаэдр Шолпанның жүзін көруге зар болады.Ымырт жабыла, жұлдыздар тарыша шашыла, аспанға әсем ай қалықтап шыға келген уақытта Шолпанның қарасы да көрінбеді.Аспан әлеміне үңіле, телміре ұзақ қараған жігіт келіп қалар деген оймен үміттене жымыңдаған шырақтарға қарап, көзін талдырды.Осылай ғашығын ұзақ күткен жігіт жылдар жылжып өткенше, айлар асу асып кеткенше үмітін үзбеді.
Күндердің бір күнінде жігіт Шолпанды күтіп отырғанда,оның құйрықты жұлдыз, сотқар інісін кезіктіріп қалады.Інісінен әпкесін сұрай бастаған уақытта, ол: Әпкем он сегіз мың ғаламның төресімен тұрмыс құрғалы жатыр.Әкем оны ұзатардан алдын, яғни бүгін мереке жасап жатыр.Соны пайдаланып,мені ешкім іздемейтін шығар деп,Жер ағамның бауырына түстім.Мұны естіген жігіт не істерін білмей мең-зең болып тұрып қалды.Құйрықты жұлдызбен сол жерде тіл табысып,достасып та алады.Жігіт сол мерекені көргісі келетінін айтады.Біраз ойланып тұрған құйрықты жұлдыз досының көңілін қалдырғысы келмей,апармақ болады.Аспанға зымыранша көтерілген құйрықты жұлдыз құйрығымнан ұста меніңдеді де ұша жөнелді.
Аспан әлеміне бірінші рет саяхат жасап тұрған Додекаэдр таң тамаша болды да қалды.Жарқыраған күн.Оны айнала қозғалған сегіз планета,құтты шеру жасап жүргендей.Бүкіл әлем конус сияқты да оның екі қуысы біртұтас болмыс сияқты көрінді.Конустың бір қуысы (бір жағы) әлем болса,екінші жағы қарсы әлем,жұптық бейне.Он сегіз мың ғаламның қозғалысы,яғни бір-біріне өтіп жатқан шексіз де үздіксіз айналыс,тоқтаусыз қозғалыстағы дүниені көріп, керемет көрініске куә болады.Конустың төбесі нүкте,нөл,ештеңе жоқ.Рухани әлемге өтетін жол.Жігіт аңтарыла қарап, отырғанда ғарыштағы мереке де басталып кетіпті.Мерекелік ән шашуды астероидтар мен құйрықты жұлдыздар және әсем би билеген метеорлар көздің жауын алатын от шашулар.Мерекелік кеште сұлу Шолпанды кезіктіріп қалады. Мереке өте қызық болады.Тамақ,асы нұрдан жаралған,жылтыр заттар.Өздері жеп,ішіп мәз.Шолпан он сегіз мың ғаламға саяхат жасауға Додекаэдрды ертіп алып кетеді.Бүкіл ғаламды көру жігіт үшін үлкен бақыт еді.Бірінің топырағы қызыл,қоңыр,сары, күлгін,қара,бірі мұз,бірінде тыныс алатын ауа жоқ.Енді бірі мәңгі жасыл ғалам,ауа да тұщы суда да бар.Бұнда жауыздық,ұрлық,көре алмаушылық пен ішімдікке әуес адамзат баласы жоқ.Адам баласы өмір сүруге қолайлы.Жасыл бау мен шықылықтаған неше түрлі құстар күндегі тәшпішіңді бір сәт ұмыттырып жібереді.Сылдырлап аққан сүт,оларда су орнына сүт ағады және дәмі ерекше еді.Түрлі мәуе ағаштары иіліп,салып тұр.Түрлі жемістерге тойған ДодекаэдрЕгер нәсіп етіп үйленсек,осы ғаламшарды мекен етерміз, мерекеге оралайық,сені іздеп жатқан болардеді Шолпанға. Мереке қызық өтіп жатыр еді,сол кезде сөз кезегін Шолпанның болашақ күйеуіне береді. Додекаэдр Шолпанға: Бұл кім?деп сұрады.Сол сәтте Шолпан болашақ жары екенін және ұзатылатынын,әкесіне қарсы келе алмайтынын айтып бағады.Сол мезетте Күн Додекаэдрдың жанынан өтіп бара жатқанда, оның иісін сезіп қойып, адамзат баласының аспан әлемінде жүргенін біліп,ашу шақыра бастайды.Құйрықты жұлдыз Додекаэдрғабол,бол ендідегеніне ғашық жүрек құлақ аспайды.Оны әкесі жалынымен күйдіріп тастамасын деген оймен,қолынан сүйрей жөнеледі.Зымырай ағасы Жердің бауырына сүңгімек болған сәтте Шолпан: Додекаэдр сені қалай табамын? дейді. Додекаэдр сұқ саусақ,ортан қол,аты жоқ қол, шынашағын көрсетеді, кейін екі қолын жайып, сол мезгілде сені күтем дейді.Күн бұлқан-талқан болып,ашуы терісіне сыймай от шашып,жалынға айналып кетеді.Құйрықты жұлдыз оны дедектетіп әкеліп, жерге сылқ түсіреді.Түсіне алмай қалған Додекаэдр аспан әлеміндегі мерекенің әсерінен шыға алмай,аспан әлемінен көз алмай қарап отырады.
Шолпан ақылмен Додекаэдрдың жұмбақтап айтқан сөзін түсіне қояды. Оның төрт саусағы және сол әр саусақтағы буын сызығы белгілі мерзімді білдіретінін түсініп, сұқ саусағы наурыз,сәуір,мамыр(көктем),ортан қолы маусым,шілде,тамыз(жаз),аты жоқ қолы қыркүйек,қазан,қараша (күз), шынашағы желтоқсан,қаңтар,ақпан (қыс) айлары екенін және сол айларда сүйіктісін күтетінін білді.Ал екі қолын көрсеткені ол әр буын бас бармақтағы екі буынды қосқанда 14 буын,екі қолды қоссақ 14+14=28 буын.Яғни айдың көріну мерзімі 28 күн.Апта күндері 28 жыл сайын айдың дәл сол күніне қайталанып келіп отыратынын түсінді.Айдың толуы мен кемуіне 14 күннен болып шығатынын білді.Ашудан жалын шашатын отқа айналған әкесі болса, қызын қамап қояды.Ал құйрықты інісін алыс аспан әлеміне айдайды.Шолпан таң ылаң бере әкесінен қашып, әр айдың 28 күні жерге түсіп ғашығын іздейтін көрінеді.Бұны біліп қойған әкесі қаһарланғанда қырық күн ыстық(жазғы шілде),қырық күн суықты (қысқы шілде),бозды боранды жасайды-мыс.Әлі күнге дейін қос ғашық бір-бірін іздеп таба алмай келеді екен.Ал інісі қырық жылда ма,әлде отыз жылда ма,жерге жақын келіп,ағасының бауырындағы досын көргісі келеді екен.
Материалды жүктеу (Скачать)
Авторы:
Усипбаева Алия Куанышбековна
Жарияланған уақыты:
2019-06-11
Категория:
Қазақ әдебиеті
Бағыты:
Өлең, ертегі, әңгімелер
Сыныбы:
Барлығы
Тіркеу нөмері:
№ C-1560273517
333
444
555
666
7
888
999