Авторлық материал жариялағаныңыз
туралы сертификатты тегін алу үшін
+
Материал жариялау
БАҚ (СМИ) жариялаған соң номер беріліп қорғалады
Сертификатты (құжатты) тексеру

ғылыми жұмыс
Материал жайлы қысқаша түсінік: мат
Материалды ашып қарау
Жамбыл облысы Қордай ауданы Қордай ауылы№3 Абай Құнанбаев атындағы орта мектебі КММ



Ізденуші:Төлеухан Ержігіт Сымбатұлы«Графика өнері және түрлері»





Бағыты:Қоғамдық-гуманитарлықСекция: Бейнелеу өнері

Ғылыми жетекшісі: Муканова Тансулу Замадуновна















2017 жыл

МАЗМҰНЫ

І. Кіріспе 1.1.Графика өнері туралы жалпы мәліметІІ.Зерттеу бөлімі2.1.Графика өнерінің даму тарихы 2.2. Графика өнерінің қалыптасуы2.3.Графика өнерінің түрлері2.4. Графика өнері шығармаларындағы мәдени құндылықтарІV. Қорытынды Қолданылған әдебиеттер тізімі





























АннотацияГрафика –грек сөзі «жазамын», «сурет саламын» деген мағынаны білдіреді, қазақша – сызба өнері деп аталады.Сызба өнері – бейнелеу өнерінің ішіндегі ең көне және жан-жақты дамыған түрі. Алғашқы адам қолына шыбық алып жерді сызғанда сол кезде сызба өнері басталды деуге болады.Зерттеу мақсаты:  графика өнерінің түрлерін анықтау;- графика өнері арқылы ұлттық мәдениетке баулу, ұлттық тәрбие беру;Зерттеу объектісі: мектеп оқушыларына бейнелеу өнері сабағында графика өнерінің түрлерімен таныстыру.Зерттеу пәні:- Оқушылардың шығармашылығын графика өнерінің түрлері арқылы дамыту;      Зерттеу міндеттері:- зерттеу проблемалары бойынша әдебиеттерді зерделеу;- графика өнері арқылы ұлттық тәрбие беруде қалыптастырылуы тиіс еңбектік іскерлік пен қабілет әрекеттерінің көрінісін айқындау;- зерттеу тақырыбына сәйкес әдебиеттерді пайдалана отырып, графика өнері түрлерін пайдалану мен үйрету шарттарын сипаттау.Жобаның құрылымы мен көлемі: кіріспеден, негізгі бөлімнен, қорытынды және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.Ғылыми жобамыздың жаңашылдығы: мектепте бейнелеу өнері сабағынан тыс графика өнеріне қызығушылық танытатын оқушылардан үйірме ашылып,шығармашылық жұмыстар жүргізілсе жастардың келешекте іскерлігіне, ұлттық мәдениетті сүюіне ықпал жасары анық. Ғылыми жұмыстың нәтижесі мен қорытындысы:Бұл жұмыстың нәтижесінде графика өнерінің түрлерімен зерттеуші толық танысып,шығармашылық жұмыстар жасалынады.

І. Кіріспе 1.1.Графика өнері туралы жалпы мәліметГрафика.Бұл ұғым суретшілер іс-әрекетінің өте кең және сан алуан шеңберін қамтиды. Живописьтен ерекшелігі сол, графикамен біз барлық жерде кездесеміз. Кітаптағы иллюстрациялар, газеттегі суреттемелер мен карикатуралар, түрлі товарлардың орауыштарын безендіру, көшедегі плакаттар – осының бәрі графика неғұрлым шартты, ол түстер мен формалардың бүкіл байлығын бере алмайды, графика оларды жеңілдете отырып, ең негізгісін таңдап алады. Графика өнерінің живописьпен кейбір белгілері ортақ: онда да жазықтық үстінде бейнелеу орын алады.График,живописьші сияқты, перспективаны меңгеруге, анатомияны білуге, сурет сала білуге тиіс. Бірақ егер живописьте түс және ол жасаған колорит бірінші орында тұрса, ал сурет қажетті, бірақ әйтсе де көмекші роль атқарса, графикада суреттің рөлі шешуші, мұнда ол өнердің дербес түріне айналады. Графикада сызықтар, штрихтар, ашық және қара қоңыр дақтардың ара қатынасы жетекші маңызға ие болады. Рас, графика өнерінің кейбір түрлерінде түстер де пайдаланылады, бірақ оның рөлі, әдетте, шектеулі, қызметтік дәрежеде ғана болып қалады.Ең сараң графика – заттардың тек нобайы ғана беретін сызықтық сурет бірақ мұндай сараң сурет те көп нәрсені – адамның типін, характерін, қимылын бере алады. Суретшінің көзбен дәл өлшеуі, мінсіз талғамы және сенімді қолдары сызықтарға болмашы ауытқулар бере отырып, оны аздап жіңішкерте немесе жуандата отырып, оған түрлі характер береді. Форманы «пішіндеуге», жарық пен көлеңкені және бір жағынан заттың фактурасын беруге қабілетті штрихтық суреттің мүмкіндіктері үлкен.Сурет түстермен боялуы да мүмкін әдетте бұл акварельмен немесе пастельмен жасалады. Бұл живопись емес, заттардың түстік сипаттамасына жасалған ишара ғана, басты міндет форманы беру болып қала береді. Графикаға гравюралардың барлық түрлеріне жатады, суреттерден айырмашылығы сол, оларды көп дана етіп көбейтуге болады. Гравюралар сондай-ақ ақ-қара және түрлі-түсті болады. Түрлі-түсті гравюралар бірнеше тақталардан басылады. Гравюралардан басқа, графика өнерінің тағы бір түрі – литография да көбейеді. Бұлбетіне тікелей сурет салынған ерекше жалпақ тастан басып шығару. Литография ақ-қара және түрлі-түсті болады.Графикалық өнердің ең көп тараған түрі – плакат. Оның түрлері аз емес, бірақ олардың ішіндегі ең бастысықоғамдық өмірде елеулі роль атқаратын саяси, үгіт плакаты. Плакаттың аса маңызды ерекшелігі суреттің қысқаша жазумен мағыналық және композициялық жағынан бірігуі болып табылады.Сатиралық графика – карикатура да бүгінгі өмірде айтарлықтай роль атқарады. Олармен біз, газеттің немесе журналдың кезекті санын аша отырып, күн сайын ұшырасамыз. Графика үшін тұтас алғанда қолданылған түстің шарттылығы, образдың жалпылығы, әсірелеу мен символика тән. Графика өнерінде живописьпен және скульптурамен салыстырғанда сыртқы ұқсастықтан едәуір ауытқуға жол беріледі.











































ІІ.Зерттеу бөлімі2.1.Графика өнерінің даму тарихы Графика гректің "грапо" деген сөзінен шыққан, қазақша "жазамын", "сызамын", "суретін саламын" деген мағынаны білдіреді. Қарындашпен, тушьпен салынған сурет немесе гравюралар графикаға жатады. Ол бейнелеу өнерінің бір саласы болып табылады. Кітаптағы иллюстрациялар, газаттегі суреттемелер мен карикатуралар, түрлі көшедегі плакаттар - осының бәрі график суретшілерінің туындылары. Графикада сызықтар, штрихтар, ашық және қоңыр дақтардың арақатынасы жетекші маңызға ие болады. Графика өнерінің кейбір түрлерінде түстер де пайдаланылады. Қазақстан суретшілерінің ұлттық графикаға қосқан үлесі зор. Еліміздің графика өнерін дамытып, сол салада жемісті еңбек етіп жүрген суретшілерден: И. Исабаев, Ә, Рахманов, М. Қисамединов, А. Смағұлов, Б. Табылдиев, К. Баранов, Н. Гаев, В. Гурьев, Е. Сидоркин, Т. Ордабеков, Қ. Қаметов, В. Тимофеев, т. б. атауға болады. Графика өнері каллиграфиямен, жазбамен тығыз байланысты деп табылады. ХІХ ғ. дейін графика мен сурет түсініктері қатаң ажыратылып қаралды. Графика деп тек баспа техникасымен салынатындарды атаса, суретке - қолмен салынатын жұмыстарды: нобайды, нұсқа, т. б. жатқызады. Гравюрлеу француздың grawer - "қию", "тырнау" деген сөзінен шыққан. Гравюра деп бетіне сурет ойып салынған тақтаны да, сондай - ақ одан алынған басылымды да айтамыз. Гравюра Қытайда шамамен VI ғасырда пайда болды. Батыс Еуропада ол XIII - XIV ғасырларда шығып, XVI ғасырда кемеліне жетті. Көптеген график суретшілері байқасақ, олар қарындаш, акварель, тушь сияқты қолайлы әрі ыңғайлы материалды қолданған. Графикаға гравюралардың барлық түрлері де жатады, суреттерден айырмашылығы сол - оларды көп дана етіп көбейтуге болады. Гравюралар бірнеше тақталардан басылады. Гравюраның түрлері өте көп, олар: офорт, ксилография, линогравюра, литография т. б. болып бөлінеді. Графика өнері бейнелеу өнерінің бір түрі. Қазақ графика өнерінің бастауы тас дәуірі мен ата – бабаларымыздың рухына табынуға барып тіреледі. Жартастарға салынған сызықтық суреттер Балқаш, Түркістан, Маңғыстау өлкесінен табылған.Графикаға қарындаш, көмір, тущьты пайдаланып, қолмен салынған суреттер, баспа графиканың әр алуан түрлері – ағашқа жасалған гравюра (ксилография), металға жасалған гравюра (офорт), литогравия, линогрвюра жатады. Кескіндеме сияқты графикаға да - портрет, натюрморт, пейзаж, тарихи, анималистік және т. б. жанрлар тән. Графмкамен кескіндеме арасындағы байланыс ауыспалы. Мысалы, акварель, пастель кейде гуащпен жұмыс істеу техникасын өнердің бір түріне, кейде екіншісіне жатқызады. Бұлтүстің қандай деңгейде пайдаланылғанына, шығармада сызық пен дақтың қайсысы басым екендігіне, оның қолданылатын орнына байланысты. Қолданылу орнына қарай графиканың станокты, кітап, газет – журналдар, қолданбалы графика және плакат сияқты түрлері бар.Станокты графика шығармаларын көрмелерден тамашалауға болады.Графиканың маңызды салаларының бірі - кітап графикасы. Кітаптың ішкі және сыртқы безендіру жұмыстарының барлығы тұтас өнер туындысын құрайды. Әсіресе суретшіиллюстрацияшылардың рөлі зор. Қолданбалы графикаға күнтізбе, құттықтау, ашық хаттар, орауыштардағы зат белгілері (этикетка), пошта маркалары, көшедегі жарнамалар жатады.Компьютерлік графика – графиканың жаңа түрі. Суретшілер қиылысқан сызықтардан, көлемді элементтерден, өрнек, түрлі түсті дақтардан монитор бетінде композиция жасап, одан кейін дайын болған бейнені принтер арқылы басып шығарады.

















2.2. Графика өнерінің қалыптасуыXX ғасырдың басында кеңес билігі мен социалистік қатынастың пайда болуы қарсаңында қазақтың ұлттық мәдениетінің қалыптасуы жүзеге асады. Графика Қазақстанда кеңінен тараған бейнелеу өнерінің алғашқы түрі болды, ал бейнелеу өнерінің жеке түрі ретінде ол Қазақстанда XX ғасырдың басында пайда болып дами бастады. 30 жылдардың басында пайда болған кескіндеме мектебінің ізденістерінің бағыты мен сипатын көпке дейін анықтап берген кескіндемешілер ұжымы қалыптасты. Ол кездері суретшіграфиктердің жұмысы кездейсоқ сипатта болып, олар газет бетіндегі мақалаларға иллюстрациялармен және этюдтермен бірге кескіндемелік жұмыстарға қосымша материал қызметін атқарған нобайлармен шектеліп отырды. Сол жылдардағы суретшілердің көптеген графикалық жұмыстары бірбірінен тек ерекше көркемдік сапасымен ғана ерекшеленбейді, олар жиірек сол кезді бейнелейтін құжат ретінде тарихи қызығушылықты ұсынады. Сол жылдары графикада реңдік шешім үстемдік құрып, басты назар сюжеттік қырына аударылды, өйткені оқиға туындының образдық сипаттылығын әлсірететін оның ішкі заңдылықтарына күрделі талдаусыз, суретшінің жеке қатынасынсыз бейнеленді. Жекедара интерпретацияның күші көптеген суретшілердің өмірді көруінің енжарлығымен төмендетіліп, ол өмірлік факторлардың механикалық тіркеуінің шынайылығын эстетикалық ұғуға алып келді. Әбілхан Қастеевтің шығармашылығы ұлттық көркемөнер дамуының негізгі ықпалы болды. Ол 1904 жылы Алматы облысында, кедей шаруаның отбасында дүниеге келді. Балалық шағында шопан болды, 1928 жылы ТүркістанСібір (Түрксіб) темір жолында қара жұмысшы болып еңбек етті. Алғашқы жеке суреттері мен нобайлары осы жылдары пайда болды. Алматыға келген соң Қастеев суретші Н.Г.Хлудовтың жеке студиясына оқуға түседі. 1934 жылы Алматыда Қазақстанның халық арасындағы таланттарын іздестірудің слеті ұйымдастырылды. Қастеев осы слетке қатысушылардың бірі болды. Екі жыл бойы Қастеев Мәскеудегі Н.К.Крупская атындағы халық шығармашылығының үйінде оқыды. 1936 жылдың аяғынан бері Алматыда өмір сүріп қызмет атқарды. Халық өміріне жақындығы суретшіге біздің өнеріміздің алтын қорына енген шығармаларын дүниеге әкелуге мүмкіндік берді. Оның шығармашылығы тұтастай қазақ халқының тұрмысы мен өмірін бейнелеуге, сондайақ туған табиғаттың көріністеріне арналған. Қастеевтің ертедегі акварельдері мен суреттері көбінде иллюстрациялық, этнографиялық және бір сарынды сипатта болды. Бірақ суретшінің қолтаңбасы біртіндеп аздыкөпті ықшамды әрі мәнерлі, ал образдарылирикалы бола бастайды. Қастеевтің шығармаларында сюжеттердің нақтылығы мен дәйектер олардың баяндалуының керемет аңғырттығымен үйлеседі. Суретшінің көзі ең қарапайым нәрседен ерекше нәрсені көруге дейін қабілетті.Табиғатымыздың әрбір бұрышындағы дәйектер туралы, адам туралы әңгімелей отырып, суретші өзінің пікірі бойынша ең маңызды әрі оған тән түрліліктің бейберекетсіздігінен әлдебір нәрсені таңдап алып оны тыңғылықты баяндайды. Қастеевтің сүйікті техникасы — акварель. Ол құрғақ қағазға болашақ бейненің сызықтарын қарындашпен алдын ала түсіре отырып, мөлдір жазады. 30жылдарға Қастеевтің натураға қарап салған портреттері жатады. Сондайақ «Топтық портрет» (1930), «Автопортрет» (1931), «Суретшінің қарындасының портреті» (1932), «Түрксіб» (1932), «Кітап ұстаған қыз» (1932) жұмыстары тушьпен немесе акварельмен орындалып, суретші бойындағы сарқылмас талант туралы сыр шертеді. Негізінен бұл суретшінің туыстары мен таныстарының портреттері, олар сәл аңғырттау, бірақ образдардың мінезқұлқын беруде олар өте дәл және үлкен сүйіспеншілікпен орындалған. Қастеев акварельде қалай жұмыс жасаса, майлы бояумен де солай еңбек етеді. Жеке көркемдік міндеттерді шешетін композицияларға көп көңіл бөледі. Бірақ ол кескіндеме мен графикада да бірдей деңгейде ерекше, сонымен қатар, ол ешкімді қайталамай кескіндемедегідей графикада да ойлы әрі көп жұмыс жасайды. Қастеев түстік дақ пен сызықтың мәнерлілігін өте өткір сезінеді. Ол натурадан және қиялынан көп сурет салады, соған қарамастан оның суреттері тек қана сауатты емес, сондайақ олар бейнелі. 193741 жылдары Қастеев «Ескі және жаңа тұрмыс» тақырыбына арналған бір тұтас топтамасын дүниеге әкеледі. «Салық жинаушылар» (1940), «Ескі мектепте кедейге орын болмады» (1940), «Құрғақшылық кезіндегі молданың дұғасы» (1940) атты шығармалары феодалдық билік пен надандық ғұрып үстемдік еткен революцияға дейінгі Қазақстанның өмірінен хабар берді. Қазақстандағы бірінші суретшіграфиктердің қатарына Әубәкір Ысмайылов енеді. Ә.Ысмайылов 1913 жылы Қарағанды облысында шахтердің отбасында дүниеге келді. Оған бірізді білім алудың мүмкіндігі тумаса да, ол өте көп әрі жемісті еңбек етті. Ол біршама уақыт Омскідегі көркемсурет училищесінің ВХУТЕМАСтағы графика бөлімінің студиясында оқыды. Ол дүниеге әкелген туындылардың тақырыбы сан алуан: индустриалды Қарағанды, шахта, забойлар және Қазақстан табиғаты. Ертеректегі Ысмайылов шығармашылығын «Қарағанды» (1932), «Қарағанды шахталары» (1932) және т.б. [2, 56] тушьпен орындалған графикалық беттегі жұмыстары сипаттайды. Қатал композиция, жұмысшылардың ашық баяндалған силуэттері шахтерлардың еңбектегі ерекше ауыр өмірлерінің шиеленісін айрықша баса көрсетеді. Жылдам айқышұйқыш сызықтармен, композицияның дәл құрылымымен, жарық пен көлеңкенің үлкен жазықтықтарының қайшылығымен суретші еңбек тақырыбын мәнерлеуде динамика мен экспрессияға қол жеткізеді. Отызыншы жылдардың көптеген өзге де суретшілері сияқты Ә.Ысмайылов плакаттар мен карикатураларды дүниеге әкеле отырып, қолданбалы графикада көп еңбек етеді.Сол жылдары ол «Еңбекші қазақ», «Лениншіл жас» және т.б. республикалық газеттерде қызмет етіп, онда оның суреттері, карикатуралары, достық шарждары мен плакаттары басылып тұрды. Әубәкір Ысмайылов қазақ халқының тарихымен және мәдениетімен қызықты, халық биін зерттеуге ерекше көңіл бөлді. 1961 жылы Д.Абировпен авторлық бірлестікте «Қазақтың халық биі» атты кітап шығарды. Ә.Ысмайылов акварель мен майлы бояуда жұмыс жасай отырып Қазақстанның табиғатына көп уақытын бөлді. Ол алқаптарды, таулар мен өзендерді поэтикалы жырлап өтті. «Сарысу алқабы», «Алатаудың қайта жаңарған алқабы» (1949), «Қарағандыдағы төртінші (Федоровский углеразрез) көмір кені» (1951), және т.б. көптеген жұмыстары Әубәкір ЬІсмайыловты туындының композициялық құрылымын және колоритті нәзік меңгерген, Қазақстан даласындағы өмірді өте жақсы білетін суретші ретінде көрсетеді. Суретші не нәрседе жұмыс жасаса да кескіндемелік немесе графикалық композиция болсын, ол бәрінен бұрын образдық міндеттерден бастау алады. Пішін мәселелесі әрқашанда бейнеленушінің мәнінен бағындырылған. Сондықтан да үнемі оның кенептерінде немесе парағында сызық, түстік немесе масштабтық қатынасы өткір сипатты және олар ойластырылған бейнеге балқытылып енгізілген. Әр жұмысына тоқталғанда композиция туралы айтпасақ та болады, өйткені оның этюд немесе жылдам жасалған нобайы болсын, олардан суретшінің шебер қолын ғана емес, оның ойын, терең сезімін көре аламыз. Суретшінің барлық жұмысын бірдей біртуар туынды деп дауласа алмаймыз, алайда оларда ең бастысы шабыт пен шығармашылыққа деген үлкен жігер бар. Осы жылдары Ысмайылов «Теңіздің ар жағынан», «Шыдамай кетті» және т.б. плакаттары мен карикатураларын дүниеге әкелді. 30 жылдардағы Қазақстанның плакаттық өнері жарқын мәнерлілікке әлі де болса не бола қоймаған еді. Бұл кескіндемешілер мен графиктердің осы салада эпизодты түрде жұмыс істеуімен түсіндіріледі. Суретшілердің ешқайсысы тек бір ғана плакат саласында жұмыс жасаған жоқ. Ә.Ысмайыловтың «Теңіздің ар жағынан» (1933) атты плакаты Жапонияның Манчжурияға соғыстық шабуыл ашқан күндерінің бірінде салынған. Әубәкір Ысмайылов графикалық өнердің плакат және карикатура сияқты әртүрлі жанрларында жұмыс жасауға талпынды. Өз заманының заманауи әрекеттеріне ол лайықты жауап берді. Бірақ, Ысмайыловтың өзінің қондырғылы жұмыстарында пішіннің үлкен мәнерлігіне, тілдің өткірлігі мен ашықтығына қол жеткізгенін ерекше атап өту керек. 20 жылдардың аяғы мен 30 жылдардың басында көркемөнер сахнасына ағалыінілі Қожахмет пен Құлахмет Қожықовтар шығады. Қожахметтің (19101954) колхоз ауылының еңбектегі өміріне арналған бірнеше тақырыптық туындылары акварельде орындалған.«Егін бастырған кез» (1937), «Газет оқу үстінде» (1937) және т.б. секілді суреттерінде суретші колхозшылардың ұжымдық еңбегін бейнеледі. Әр парағында ол 30 жылдардағы кайта дүниеге келген жас ауылдың қалыптасу сәтінің атмосферасын барынша дәл жеткізуге тырысады. Құлахмет Қожықов көркем фильмдерге арналған киім костюмдерінің эскиздерімен, декорациялармен көп жұмыс жасады, сондайақ суретші кітап көркемдеуге көп көңіл бөлді. Ксилография техникасында ол Абай Құнанбаев пен Тарас Шевченконың шығармаларын иллюстрациялады. Суретші қондырғылы туындыларында қазақ ауылының тұрмысын, дәстүрін және тарихын бейнелеуге тырысады. Құлахметтің жұмыстарынан өз халқының жағдайына терең күйзелуі, оның бақытсыздығы мен даладағы көшпенді өмірінің қуанышын түсінуі байқалады. Қазақ графикасының дамуында жарқын із қалдырған келесі суретшілердің бірі суретші график Г.Брылов болды. Брылов Революция Суретшілері академиясының Суретшілер одағының Ленинградтағы бөлімінің графика факультетін бітірген. 30 жылдары Алматыға келгесін Брылов графикада жемісті еңбек ете бастайды. Суретшіграфиктің үлкен кәсіби шеберлігін иелене отырып Г.Брылов өз күшін жанжаққа шашпай, оны натураны көркемдеп жеткізудің міндеттеріне тоғыстырады. Брылов үнемі материалда жұмыс жасады. Ол офорт техникасында көптеген жұмыстарын, сондайақ суреттер мен акварельдердің үлкен бөлігін дүниеге әкелді. Пейзаж, натюрморт және портреттер оның шығармашылығында үлкен орынға ие. Кішкене көлемдегі пейзаждары өздерінің камералығымен, жекедаралығымен, ондағы тыныштық жағдайының нәзік жеткізілуімен оның шығармашылығына тән. Суретші оларды қоршаған ісәрекетте қабылдайды. Бұл оның шығармашылығында өзіндік қолтаңбасын қалдырады. Кішігірім, бірақ дәл нәзік параллельдегі, тек кейде ғана бірбірімен байланысатын, акварельмен боялған офорттың сызықтары мен штрихтары арқылы суретші табиғаттағы жарықкөлеңкелі реңдердің байлығын жеткізеді: «Сарқырама» (1940), «Натюрморт» (1939), және т.б. көптеген жұмыстарында. «Гүлдеген өрік» (1940) атты офорты қуаныштың жайдары көңілкүйімен ерекшеленеді. Мұның барлығы тыныштық сезімімен өріліп, үнсіз әрі ұлы табиғаттың ғажайыбымен толықтырылған. «К.Байсейітованың портреті» (1939), «Ер адамның портреті» (1942) және т.б. секілді портреттік шығармаларында Г.Брылов образдың сыртқы ұқсастығына көп мән бере отырып, образдың кейбір жекедаралық белгілерін жеткізуге тырысады. Алайда, ол портреті салынушының тереңдегі психологиялық жағдайын жеткізе алмайды. Осы жылдары жұмыс істеген өзге шептегі суретшілердің бірі, майданда қаза тапқан, ерекше дарынды Л.Гербоновский (19181943) болды. Бұл бәрінен бұрын суретті нәзік салудың шеберлігін игерген суретші болатын. Оның шығармалары динамикалы, барынша ықшамды болып, сызықтарының ырғақтылығымен және сұлулығымен ерекшеленеді. Өзі бейнелеген нәрсенің барлығын ол тек бір ғана нәзік, жеңіл сызықтың қимылы арқылы әрекетке келтіріп отырды. Қазақтың мемлекеттік көркемсурет галереясында оның ғажап шеберлігінен туындаған бірнеше суреттері орналасқан «Қыз портреті» (1937), «Барлауда» (1938), «Шабандоз» (1937) және т.б. 1941 жылдың мамырында Қазақстанның Суретшілер одағы бірінші рет республикамыздың газетжорнал баспаларында жұмыс жасайтын графиктердің шығармашылық жиналысын өткізді. Сол кездері Қазақстандағы Суретшілер одағының төрағасы болған Г.Брылов баяндама оқыды. Ол кейбір суретшілердің шығармашылығына сыни көзқарасын білдірді, бірнеше әлсіз шығармаларды талдады, олардың ішіндегі А.Заковряжиннің, В.Нестерованың жекелеген жұмыстары да кірді.

















2.3.Графика өнерінің түрлеріГрафиканың түрлері:
  • ксилография (ағашқа, жасалған гравюра);
  • офорт (металға жасалған гравюра);
  • литография (тасқа жасалған гравюра);
  • линогравюра (линолеумге жасалған гравюра);
  • кітап графикасы (қағазға жасалады);
  • компьютерлік графика (компьютермен қағазға басып шығарылады)
  • Ағашқа жасалған гравюра ксилогафия деп аталады. Ағашты штихель деп аталатын кескіштермен ойып кесіді. Гравирлеу процесі ұстамдылық пен төзімділікті талап етеді. Мұнда асығыс жұмыс істеуге болмайды. Гравюраның бұл түрін жұмсақ ағашқа, мәселен ақ қайынға немесе картонға жасауға болады. Ксилография шығармасы көп тиражға арналмаған бір данада ғана орындалады.Офорт француз тілінен аударғанда «ащы су», демек азот қышқылы, яғни офорт тақтайшасын өңдеу дегенді білдіреді. Офорт жұмысының негізіне металл және азот қышқылы бір-біріне қосылып, әсер ету процесі жатады. Бұйымға түсірілген ою-өрнектер жазықтық бетіне терең батырылып қашау арқылы түсіріледіЛакқолданылады.Литография арнаулы әк тасқа салынады. Ол үшін әуелі тастың беті тазаланып, тегістеледі. Сосын оған қою жұғатын литография қарындашымен не тушьпенсурет салады. Сурет сүртіліп кетпес үшін арнайы ерітіндімен шайып өңдейді.Линогравюра – линолеум пайдалану арқылы орындалған гравюра түрі. Мұнда ең алдымен линолеум жуып тазартылып, сүртіп құрғатылады. Сосын оның үстені қажетті сурет шығармасы салынады. Сурет дайын болған соң оның қарамен боялатын жеріне тимейді, ал ақпен боялатын жерінің бір қабатын штихель деп аталатын қашаумен қырып (ойып) алып тастайды. Сурет линолеумде ойылып шыққаннан кейін бетіне типография бояуы жағылады, одан кейін үстіне қағазтөсеп, линография тақтасына апарып тезге салып өткізеді (яғни бастырады). Бұл гравюра түрінің ерекшелігісуретші бір ғана линолеуммен өзіне қанша сурет керек болса, сонша суретті тезден өткізіп шығара алады. Яғни линогравюраны көп тиражға арналған деп айтуға болады.Кітап графикасымен айналысатын суретші-графиктер кітаптің көлемін, сыртқы пішінін, ішкі безендіру жұмыстарын оның мазмұнына байланысты көркемдейді. Мазмұны, суреттерінің эскизі (нобайы) дайын болған соң кітапті баспа полиграфиясында басып шығарады. Бұл жұмысқа қағаздар, түрлі-түсті бояларқолданылады. Кітап графикасы көп тиражға арналған.Компьютерлік графика - қазіргі заманның, техниканың даму жетістігінің бір көрсеткіші. Компьютедің көмегімен қажетті сызбаларды, жазуларды, кестелерді, суреттерді басып шығаруға болады.





















































    2.4. Графика өнері шығармаларындағы мәдени құндылықтарГрафика өнері туындыларындағы мәдени құндылықтарды оқытудың маңызын ғылыми тұрғыдан зерттеп, анықтауда, ұлт мәдениеті мен ұлттың тарихын салт – сана, әдет-ғұрып, этнография, ұлттық психология мен ұлттық философия, тарих, мәдениеттану, өнертану, ғылымдарымен тығыз байланыста қарастыруды қажет етеді . Осыған орай Г.В. Плехановтың ұсынған мынадай әдіснамалық қағидаларын: 1. Идеялардың (ой – пікірдің) қоғамның әлеуметтік даму прцесіне тәуелді екендігін анықтау. 2. Ғылымның, әлеуметтік психологияның, әдебиеттің, өнердің даму тарихын қоғамның даму прцесімен ұштастыра қарастыру. 3. Тарихтың әр кезіндегі ғылымның даму барысы біркелкі болмайтынын және әр елдің саяси, экономикалық, кәсіби, мәдени, психологиялық өзіндік ерекшелігінің бар екенін пайдалану керек.Адам, қоғам, мәдениет, өнер бір-бірімен біте қайнасып жатқан бір- бірінен ажыратып қарастыруға болмайтын құбылыс. Адам – қоғамның, әлемнің бір бөлігі, белгілі бір мақсаттарды іске асыру жолында әрекет етіп жатқан субъект. Ал мәдениет – халықтың мыңдаған жылдар бойындағы шығармашылығы, қауым мен жеке адамның рухани ізденісі, халықтың даналығы мен адамгершілік нышандары. Адамзаттың рухы мен келбеті, оның ерік бостандығы мен тарихи зейін – есі, өмірлік сабақтары, діні мен тілі, өнері мен мұраты мәдениет пен біте қайнасқан. Яғыни бұл тұрғыдан алғанда адам және мәдениет екеуі егіз ұғым, бірінен бірі бастау алып және біріне – бірі сіңіп жатқан құбылыстар. Біз қандайда бір адамды, ұлтты халықты танып білу үшін оның мәдениетіне, тарихына көз жүгіртеміз. Халықтардың мәдение құндылықтарынынан мағұлмат беретін дерек көзі ол өнер, сондықтан өнер туындылары арқылы мәдени құндылықтарды қарастырып оқыту маңызды. Академик Д.С.Лихачевтың сөзімен айтқанда, «өткеннің шығармасы.. біріншіден, өткен кезең туралы мәліметтер көзі, екіншіден, осы өткен кезеңнің өз шығармасы, ол өткен эстетикалық деңгейі және өткен кезең туралы қалыптасқан қате немесе жартыкеш пікірлердің куәлігі, әр өткен қоғамдық ой- пікірінің ескерткіші болып табылады» , дейді. Графика өнерінің әлемдік-тарихи практикасының негізінде, адамдардың графикалық еңбек әрекеті үдерісінде адамзат рухының байлығы қалыптасты, адамның эстетикалық сезімдері, оның әуезді құлағы, форма сұлулығын көретін көзі, сұлулықпен шабыттану қабілеттері дамыды. Оған куә бізге жеткен ата бабаларымыздың мәдениетінен сыр шертетін тас бетіндегі алғашқы қауым өнері, сақ дәуірінің әсем бұйымдары, қазақ ою-өрнектері. Осы халқымыздың ғұмыр жолының куәларын графика өнерінің алғашқы нышандары деп айтуымызға негіз бар. Тас бетіндегі суреттерге қатысты кезінде академик Ә.Марғұлан мыс, темір дәуіріндегі құйма өнерінің түрлерін терең археологиялық зерттеулерден өткізіп, «ғұн дәуірінде тасқа салынған суреттер көшпелілердің графикасы», - деген пікір айтты [3, 23 б.]. Қазақ графикасындағы мәдени құндылықтардың маңыздылығын қарастыруда, халқымыздың мәдениетінің асыл мұрасы, қазақ ою өрнектерінің құндылығын қарастыру маңызыды. Ою – әр халықтың мәдениетінде адамды қоршаған тылсым дүниені түсіну барысының, әрі оны көркем обрыз ретінде пайымдаудың алғашқы тәжірибесі. Ал сол оюлардан туындаған шиленіскен өрнектер құр мағынасыз шимай емес, табиғаттың ашық бояулары бүтін бір ұлттың әлемдік әдемілікті сезініп түйсінуі мен жаһанға деген өзіндік көзқарасын айқындайтын көрніс. Ою – дегеніміз, тіпті тұрмыс тіршіліктің ғарыштылығын және жаратылыс атаулының біртұтастылығын абстракті түрде сезінудің көркем тілді бейнесі болып табылады. Графика өнерінің алғышарттарының бірі ретінде ою – өрнектерімізді қарастыра отырып, олардың қазақ мәдени құндылықтарының қайнар көзі ретінде маңыздылығын көруге болады.







    ІV. Қорытынды Бейнелеу өнерінің ең кең тараған түрі - графиканы көп жағдайда басқа өнер түрлерінің дайындық кезеңіне жатқызғанымызбен, ол өзінің мақсат-міндеттерімен және өзіне тән ерекше әдістерімен өз бетінше жеке дербес өнер туындысы бола алады.«Графика» термині - грек тілінен; «graphein», тырнау, жазу деген мағынаны білдіреді. Графика – графикалық деп аталатын, өнер құрамының ерекше бір түріне негізделетін, бейнелеу өнері, бейнеленуші беті (көбінесе ақ қағаз), сызықтар, штрихтар, дақтар, нүктелер.Өнердің графика түрі тырнайтын, жазатын, грифель құралының көмегінен сызылып пайда болатындықтан, графика өнері каллиграфиямен, жазбамен тығыз байланысты. ХІХ ғасырға дейін графика мен сурет түсініктері қатаң екіге ажыратылып қаралды. Графика деп тек баспа техникасымен салынатын жұмыстарды атаса, суретке – қолмен салынатын жұмыстарды: нобайды, этюдты, наброскаларды жатқызды.Осылай графиканың орындалу техникасына қарай - сурет және баспа графикасы болып бөлінеді.Бұл екі түрдің айырмашылығы суретші мен көрерменнің арақатынасынан шығады. Суретші, суретті көп жағдайда, өзінің бақылауларын, естеліктерін немесе болашақ жұмысының алдында көркем қиялынан туған ойын өзінің жеке жұмысы барысында орындайды. Сурет, суретші шеберханасының ішіне арналған. Сурет монологққа ұқсас, ол суретшінің қайталанбас өзіне тән қолтаңбасы бола алады. Сурет аяқталмаған болуы мүмкін, дегенмен осы аяқталмаған қалпында да ол таңқалдырарлықтай әсер бере алады. Суреттің тек бір дана ғана болатынын да ескерте кету керек.Баспа графикасы (эстамп, кітап иллюстрациясы ж.т.б) көбіне тапсырысты сұраныс бойынша бір ғана дана емес, бірнеше рет көбейтіліп, қайталанып шығарылатын графика және бұл көбіне көпшілікке (бұқараға) арналады. Негізінде графиканы, көбейту үшін ағашта, металда орындалған сурет деп қана қарастыруға болмайды – бұны өзге әдіс пен материалда немесе басқа материал мен техникада орындау мүмкін емес, әдейі ойластырылған ерекше композиция.Суреттің ең алғашқы сызығы адамзаттың даму тарихының өте ерте кезі, біздің заманымызға дейінгі палеолит дәуірі кезеңінен сақталып жеткені бізге өнер тарихынан белгілі. Ертедегі суреттер тастың бетінде, сүйектерде, үңгірлерде және олардың ішкі қабырғалары мен төбелеріне тырналып жүргізілген сызық арқылы жануарлардың бейнеленген суреттерінен кездестіре аламыз. Онда: тырналып жүргізілген сызықтардан із қалдыра бастырылған сызықтарға, контурлы сызықтан сұлбаға (силуэт), штрихтарға, өңге (тонға), түрлі-түсті дақтарға ұласқан сурет өнерінің даму эволюциясын көруге болады.Ежелгі дүние өнерінен бастап қарастыратын болсақ, сурет өнері бейнелеу өнерінің басқа түрлеріне қарағанда даму сатысы жоғары болған. Дәлірек айтатын болсақ, мысыр кескіндемесі, грек құмыра жазу өнері -сызықтық, контурлы сурет, өйткені онда бояу белсенді рөл атқармайды, онда бояу түсінің қызметі - тек сұлбаны толтырып тұрушы. Дегенмен, бұл көне суреттер Ренессанс пен Барокко кезеңіндегі суреттен ерекше. Мысырдағы сурет - жартылай жазба, ал грек құмыраларында – сурет, сәндікпен қатар құмыраның формасымен тығыз байланыста болды. Орта ғасыр кезеңінде де кескіндеме мен сурет арасында айтарлықтай өзгешелік байқалмайды. Византиялық мозаикада кездесетін сары алтын түсті немесе көгілдір фонды, жазық сұлбалы фигуралар, жазықтықты иллюзиялы кеңістіктерге бөле қойған жоқ, оларды орта ғасырлық суреттер мен өрнекті сәндеу орталығында орналасқан миниатюралы картиналардан, яғни витраждардан – жарықтандырылған суреттен көруге болады.





    Қолданылған әдебиеттер тізімі



    1 Абдуллаев Н.Ш. Ұлттық құндылықтар арқылы білім алушылардың этнопедагогикалық білімін қалыптастыру пед. ғыл. дисс... авторефераты. -Алматы, 2010 ж.2.http://www.iref.kz/grafika-nerini-alyiptasuyi-men-damuyi/3.https://kk.wikipedia.org/wiki/Графика_өнері4. Лихачев Д.С. «Слово о полку Игореве» и культура его времени. – Л., 1985. – 177с. 5.Шалабаева Г.К. Космос Казахского орнамента, Алматы, 2007,-272с. 6.Ғалиев В.З. Қазақстан ХІХ ғасыр суретшілерінің шығармаларында: Алматы,Өнер-2005-160б. 7.«Мәдени мұра» Мемлекеттік бағдарламасының кітап сериясы Қазақстанның қазіргі заманғы мәдениеттану парадигмалары. Құрастырушылар М.М. Әуезов, Е.И. Исмайлов, Қ.Қабдрахманов«Жазушы» 2006.- 360 б. 8.https://kopilkaurokov.ru/izo/uroki/grafika_onierinin_damuy9. http://group-global.org/sites/default/files/publications/Берікбол%20Рахат.pdf10. http://daraboz.elarna.com/kitap_kk.php?id=5356&oku=34531
    Материалды жүктеу (Скачать)
    Авторы:
    Муканова Тансулу Замадуновна
    Жарияланған уақыты:
    2019-06-20
    Категория:
    Сынып жетекшісі
    Бағыты:
    Ғылыми жұмыстар
    Сыныбы:
    6 сынып
    Тіркеу нөмері:
    № C-1560992098
    333
    444
    555
    666
    7
    888
    999