Авторлық материал жариялағаныңыз
туралы сертификатты тегін алу үшін
+
Материал жариялау
БАҚ (СМИ) жариялаған соң номер беріліп қорғалады
Сертификатты (құжатты) тексеру

111
«Ішкі сымдардың құрылымы»
Материал жайлы қысқаша түсінік: Ауыл шаруашылық құрылғыларын, электр жабдықтарды, кабель және сымдарды дұрыс пайдалана білуге үйрету.
Материалды ашып қарау
Сабақтың тақырыбы: «Ішкі сымдардың құрылымы»

Сабақтың мақсаты: Ауыл шаруашылық құрылғыларын, электр жабдықтарды, кабель және сымдарды дұрыс пайдалана білуге үйрету.

Дамытушылық мақсаты: Өткен сабақтардан алған білімдерін қайталауға арналған әртүрлі жаттығулар арқылы балаларды тез ойланып, жауаптарын тиянақты, жүйелі айта алуға дағдыландыру.

Тәрбиелік мақсаты: Өндірісте атқарылатын міндетін айқын сезінуге, асқақ арман, биік мұраттарға талпына алатын, көзқарастары мен сенімін қалыптастыру. ОТҚ және көрнекі-дидактикалық құралдар: Интерактивті тақта.

Оқыту тәсілі:Дамыта оқыту

Сабақтың түрі: Аралас сабақ





























Ішкі сымдардың құрылымы.Электр таралым дегеніміз – өткізгіштер мен кабельдердің оларды бекітуге, ұстатуға қорғауға қатынасы бар құрылғылар жиынтығы. Орпналасуына қарай таралымдар ішкі, сыртқы, сондай-ақ ашық және жасырын деп бөлінеді.Сыртқы электр таралымға ғимараттардың, құрылыстардың сыртқы керегелері мен олардың аралары арқылы жаппалардың астына, сондай-ақ арақашықтықтары 25 м дейін болатын жол мен көшеден аулақ орнатылған бағандардың араларына тартылған электр сымдарын атайды. Сыртқы таралым өткізгіштері кабельдер, жалаңаш немесе оқшаулағыш сымдар бола алады. Ашық электр тарамдары керегелердің және төбелердің беттеріне, ғимараттың белдеулері мен құрылғыларына, машиналардың және жабдықтардың қабырғаларына тартылады. Жасырын электр таралымдар құрылыстың құраушы элементтеріне, керегісіне, еден мен шатырларға көрінбейтін етіп жүргізіледі. Жасырын таралымдардың ашық таралымдардын біраз артықшылықтары бар: олар қауіпсіз, ұзақ шыдайды, механикалық зақымданудан қорғалған, таза, керегелер мен төбе көрінісін бұзбайды. Бірақ олар қымбат, қажет кезінде ауыстыруды қиындатады:Электр таралымдарына мынандай талаптар қойылады:
  • Электр таралымның механикалық, электрлік бекемдігі ішкі таралымның 10-12 жылға, кабель желілерінің 25 жылға шыдамдылығын қамтамасыз етуі тиіс;
  • Электр таралымдарды ғимараттың, жабдықтың сыртқы көрінісін бұзбайтындай етіп жүргізу керек;
  • Электр таралымның құрылымы өткізгіштерді ауыстыруға мүмкіндік беретін, қызмет көрсету, эксплуатациялау кезінде қауіпсіз болатындай орналасуы тиіс;
  • Электр таралымдарын экономикалық талаптарды ескере отырып жүргізу керек.
  • Ашық электр таралымды жүргізгенде электр өткізгітерді орналастырудың мына әдістері қолданылады: керегелердің бетіне тікелей орналастыру; роликтерге бекіту; оқшаулағышқа бекіту, сым арқандарға ілу; виниплас, болат құбырлардың ішіне, қораптарға салу. Жасырын таралымдарда өткізгіштерді жүргізудің мынадай әдістері қолданылады: майлаудың астына жіберу, пластмасса, болат құбырларға орналастыру, темір-бетон құрылғылардың қуысына және т.б. орналастыру.Өткізгіш таңдауда, мынадай жалпы ережелерді сақтау керек:
  • Құрғақ және дымқыл, жанбайтын ғимараттарға өткізгіштердің барлық түрін де қолдануға болады;
  • Өткізгіштер мен кабеьдерді өзінің негізгі қызметі бойынша пайдалану керек. Мысалы, АППВС – құбырсыз жасырын таралымдар үшін, АППВ, АПП – ашық таралымғы, тек қана жанбайтын беттерге жүргізуге, АПР, АПРВ, АПВ – ашық роликтердің үсті арқылы, изоляторлар, сым арқандар арқылы жүргізуге, АППР – жанатын, және жанбайтын ашық беттерге жүргізуге, ПРГ, ПГВ – электр желісін жабдықтың жылжымалы бөлігімен жалғастыруға, АПВ, АПРГО – барлық категориядағы ғимараттарға құбырдың ішіне салып жүргізуге арналған;
  • Электр таралымдарды құбырдың ішімен өткізуді, таралымдарды құбырсыз салуға болмайтын жағдайларда ғана қолдану керек;
  • Дымқыл және аса дымқыл ғимараттарға құбырдың ішімен таралым жүргізгенде, АПВ-ны (АПРТО-ның орнына) пайдалану тиімдірек;
  • Тозаңданатын, дымқыл және аса дымқыл ғимараттарда роликке бекітілген таралымдар жүргізуге болмайды;
  • Аса дымқыл ғимараттар мен химялық активті орта түзілетін ғимараттарда таралымдарды роликке, пластмасса құбырыда және майлаудың астына жүргізуге болмайды;
  • Отқа қауіпті бар ғимараттарға роликке бекітіп, пластмасса құбырға салып, сым арқанға бекіткен жерден және сым арқанды өткізгіштерден таралым жүргізуге, ал жанғыш құрылғыларда майлаудың астымен винипласт құбырлар кигізілген таралымдар жүргізуге болмайды.
  • Жобалаған кезде ұсынылған өткізгіштерді бірінші қолдану керек. Алып жүретін және жылжымалы электр қабылдағыштарға, соған арналған мыс тарамды майысқақ өткізгіштер мен кобельдерді, механикалық зақымдануды ескере отырып пайдалану керек.Бұл өткізгіштердің барлық тарамдары, жерлемесімен қоса, бір қабыршықтың ішіне орналасқан болуы тиіс.Электр таралымға кабельдерді таңдау кезінде кабель оқшаулағыштары кернеуге сай келетіндей, нөлге өткізгіштің оқшаулағышы фазалық өткізгіштің оқшаулағышына тең болатындай етіп алып, өткізгіштің қимасын кернеу шығынының шегіне, жүктеме токтан қызу температурасының шегіне лайықтап, механикалық бекемдігін ескере отырып алады.Кереудің шығын болу шегі жарықтандыру желісінде қалыпты жағдайдағының – 2,5%, күш желісінде 10%. Токтің шекті тығыздығы өткізгіш тарамының материалына, оқшаулағыштың түріне, желінің тартылу әдісіне, тармағының қимасына байланысты. Алюминий өткізгіштің тармағы үшін токтің тығыздығы – 1,6 – 10 А/м, мыс сымдары үшін – 2-17 А өткізгіш қимасының ауданы аз болғанда 1,5, 2,5, 4 Аток тығыздығының жоғары мәнін қабылдауға болады.Механикалық бекемді шартына қарай, алюминий өткізгіштер қимасының ең аз ауданы: тұтынушыға кіргізу үшін және электр санауышқа әкелу үшін – 4 м; тұрғын үйлердің тіктемелеріне келтіруге арналған өткізгіштер үшін – 6 м; бірінен бірі 6 м қашық орналасқан оқшаулағышқа бекітілген өткізгіштер үшін – 4 м дейін, арасы 12 м дейін болса 10 м; 25 м дейін 16 м.Механикалық бекемдік шарты бойыншы, мыс сымдардың қимасының ең аз мөлшері қолға ұстап жүретін ток тұтынушылар үшін – 0,75мм2,қолға ұстап жүретін шлангалы кабель үшін – 1,5мм2, жылжымалы электр тұтынушыға арналған кабельдердікі – 2,5 мм2, ғимараттың ішіндегі жылжымайтын, роликке бекітілгендерге – 1 мм2,оқшаулағышқа бекітілетіндердікі – 1,5мм2, сырттағы қондырғыға роликке бекітілгендер үшін - 1,5 мм2,оқшаулағышқа бекітілгендер үшін – 2,5мм2. Кернеудің кемуге болатын шегі бойынша өткізгіш қимасын мына өрнек бойынша анықтайды: Sмұндағы S- өткізгіш қимасы, мм2; М – жүктелу моменті, кВт•М; U – кернеу кемуінің мүмкіндік шегі ,% ; С – тарам материалдарына, токтың түріне, кернеудің мәніне және энергия тарату жүйесіне тәуелді еселеуіш.









    Кубик ойынына берілген сұрақтар:

  • Электротехника дегеніміз не ?
  • Электр энергиясын өндіру, электр және магнит құбылыстарын тәжірибелік мақсатқа қолданып, пайдалану жөніндегі ғылым
  • Электр энергиясын механикалық энергияға айналуын кім, қашан ойлап тапты ?
  • 1921 жылы Максвелл Фарадей ойлап тапты
  • Электромагниттік индукция заңын зиянын кім ойлап тапты ?
  • 1833 жылы Э.Х. Ленц , М. Фарадей
  • Тұрақты ток қозғалтқышын ойлап тапқан кім, қашан ?
  • 1834 жылы орыс ғалымы, академик Б.С. Якоби ойлап тапты.
  • Трансфоматорды қашан, кім ойлап тапқан ?
  • 1876 жылы бірфазалы трансформаторды орыс ғалымы П.Н. Яблорчков.
  • Трансфоматорды жарықтандырумен қатар оны өндірісте қолдануға болатынын кім жария этті ?
  • 1882 жылы орыс ғалымдары П.Ф. Усагин, П.Н. Яблочковтар ойлап тапты.
  • Айнымалы токты тәжірибеде қолдануының бастамасын жаңалық ашқан кім, қашан ?
  • 1889 жылы орыс ғлымы М.О. Доливо – Добрвльский үшфазалы асинхронды қозғалтқышы мен үшфзалы трансфоматорды жаңалығын ашқан.
  • Энергия жүйесі дегеніміз не ?
  • Энергияның ортақ үздіксіз өндірілуі, режимі және таратылуы арқылы байланысқан электр станцияларының электр таратушы желілердің, қосалқы стациялармен жылу тораптарының жиынтығын айтамыз.





  • Электр жүйесі деген не ?
  • Генераторлардын, таратушы қондырғылардын, электр тогінің кернеуін жоғарлататын және төмендететін қосалқы стациялардан, электр тораптардың желілері мен электр энергия қабылдағыштарынан тұратын энергия жүйесінің бөлігін айтады.
  • Электр қондырғылары деген не ?
  • Электр жүйесінің элементтері, генераторлар, тарату құрылғылары және т.б.
  • Электр қабылдағыштар деген не ?
  • Электр энергиясын басқа энергия түрлеріне түрлендіретін құрылғыны айтамыз.
  • Электр қабылдағыштарға қандай құрылғылар кіреді ?
  • Эерктр шамдар, электр пештері, электр қозғалтқыштар т.б. кіреді.
  • Электр қондырғылар қанша түрге бөлінеді ?
  • Электр қондырғылар 1000в-қа дейінгі кернеулі және 1000в-тан жоғары кернелі болып екі түрге бөлінеді.
  • Еңбекті қорғау дегеніміз не ?
  • Еңбек қорғаудың заңдылықтарын өндірістік санитарияны, қауіпсіздік техникасын және өрт қауіпсіздігін қамтиды.















    Әдебиеттер тізімі
  • Ж.Аманжолов «Охрана труда в энергосистемах»
  • Ә.Ж.Ахмедияров, М.Б.Әлімхожаев «Электр машиналары»
  • В.Флифренко, В.Яшный «Электротехника» Ж.Жанібеков, Б.Дурманов, Б.Тобжанов «Электромантер»
  • Материалды жүктеу (Скачать)
    Авторы:
    Миргалиева Сабохат Самирбаевна
    Жарияланған уақыты:
    2019-11-05
    Категория:
    Физика
    Бағыты:
    Ашық сабақ
    Сыныбы:
    Басқа
    Тіркеу нөмері:
    № C-1572929861
    2222
    333
    444
    555
    666
    7
    888
    999