Авторлық материал жариялағаныңыз
туралы сертификатты тегін алу үшін
+
Материал жариялау
БАҚ (СМИ) жариялаған соң номер беріліп қорғалады
Сертификатты (құжатты) тексеру

Тақырыбы: «Балалардың жас ерекшелігін ескере отыра,мектепке дейінгі ұйымдарда өзін өзі тану бойынша ұйымдастырылған оқу қызметінде қолдану үшін жалпыадамзаттық құндылықтар Ақиқат,Махаббат,Ішкі тынышты
Материал жайлы қысқаша түсінік: Өзін-өзі тану пәні күні бүгінде өмірдің өз сұранысы, қоғам қажеттілігімен туындайтын ізгілік пен игіліктің жарқын көрінісі болып отыр. Өзін-өзі таныған, өмірдің мәнін түсінген адам, өзін-өзі қадағалап, сынап, өзін-өзі тәрбиелеуге, өмірден өз орнын, өз бақытын табуға ұмтылады. Мысалы.:Өзін-өзі тану– барлық даналықтың бастауы. Даналық ол адамдардың бойындағы құндылықтардан туынайды.Ал, адам үшін аса маңызды заттар, құбылыстар, қасиеттер, жай-күйлерді құндылықтар деп аталынады. Ол үшін жас ұрпаққа «құндылық» деген ұғымның мәнін терең түсіндіре білуіміз керек.
Материалды ашып қарау
«С.Сейфуллин атындағы орта мектеп» КММ









Өзіндік жұмысТақырыбы: «Балалардың жас ерекшелігін ескере отыра,мектепке дейінгі ұйымдарда өзін өзі тану бойынша ұйымдастырылған оқу қызметінде қолдану үшін жалпыадамзаттық құндылықтар Ақиқат,Махаббат,Ішкі тыныштық,Дұрыс әрекет,Шындық,Қиянат келтірмеу бағытындағы әңгімелер,аңыздардың,оқиғалардың топтамасын құру»





















Меткенова Мунира Кусбековна

Өзін-өзі тану пәні күні бүгінде өмірдің өз сұранысы, қоғам қажеттілігімен туындайтын ізгілік пен игіліктің жарқын көрінісі болып отыр. Өзін-өзі таныған, өмірдің мәнін түсінген адам, өзін-өзі қадағалап, сынап, өзін-өзі тәрбиелеуге, өмірден өз орнын, өз бақытын табуға ұмтылады. Мысалы.:Өзін-өзі танубарлық даналықтың бастауы. Даналық ол адамдардың бойындағы құндылықтардан туынайды.Ал, адам үшін аса маңызды заттар, құбылыстар, қасиеттер, жай-күйлерді құндылықтар деп аталынады. Ол үшін жас ұрпаққа «құндылық» деген ұғымның мәнін терең түсіндіре білуіміз керек. Ал құндылықтар туралы  мәселені ең алғаш Сократ көтеріп, «Өзгені тану үшін алдымен өзіңді-өзің таны» деген болатын. Ал құндылықтарды зерттеп, оны ғылымға енгізген Т.И.Петракова.Ол құндылықтарды жүйелеп  түрге бөлді: Табиғи құндылықтар – бұл адамның табиғи күші мен жан-дүниесінің қабілетілігі құндылықтары: яғни ақыл-ой, сезім, күш-жігер (ақылдың айқындығы, ойдың ұшқырлығы, сезімнің тазалығы, естің сенімділігі, күш-жігердің қайраттылығы). Жүре пайда болған құндылықтар – бұл адамның интеллектуалды және адамгершілік тұрғыдан дамуы барысында меңгерген құндылықтар (әдептілік, сыпайылық, сыйластық, жанашырлық, кеңпейілділік, ақкөңілділік, сабырлылық және т.б.)   Абсолюттік жалпыадамзаттық құндылықтар – ол уақытқа бағынбайтын, ешқандай ортамен, қоғаммен шектелмейтін, бүкіл адамзат үшін маңызы зор құндылықтар.Жалпыадамзаттық құндылықтарға Ақиқат, дұрыс әрекет, ішкі тыныштық, қиянат жасамау, сүйіспеншілік жатады. Сара Алпызқызы да өзінің «Өмір әдебі» атты еңбегінде«Жалпы адамзаттық құндылықтарды оқыту – «Өзін-өзі тануға» негізгі рухани жол болып табылады»  деп ерекше атап көрсеткен болатын. «Жер ана туралы мысал» Ертеде жер кіршіксіз таза болыпты. Ол шексіз мейірімді әрі жайдары болатын. Ол барлық жер бетіндегі тіршілік иелеріне, жануарларға, құстарға, жәндіктерге пана болды, оларға азық берді, ал олар Жердің көркемдігі мен тазалығын сақтап, оған бар сүйіспеншіліктерін арнап, жанашырлықпен қарады. Күндердің бір күнінде Табиғатадам пайда болды. Ол құдыретті, зор, әрі сымбатты болды. Ол күлгенде, онымен бірге күн де күлетінл қамыққанда онымен бірге ай да қайғыратын, ол ән айтқанда онымен бірге аспан мен жел қосылып ән шырқайтын. Жер-ана мен Табиғатадам бір-бірінен жарастық тауып олардан адам-ұрпақ өмірге келді. Бірақ әрбір ұрпақ- адам оларға өмір сыйлаған Ұлы сүйіспеншіліктен алыстай берді. Жер-ана олар үшін өмір сүрудің, байлықтың қайнар көзіне айналды. Адамдар Жер- ананың кім екенін ұмытты, ал Табиғатадам олар үшін бірі сеніп, бірі сенбейтін аңызға айналды. Адамдар өздерінің қажеттіліктері үшін жерді жыртты, егін екті, одан пайда таптыамақ іздеп, олар жердің мәпелеп өсірген өсімдіктері мен жануарларын аяусыз жайратты.Содан соң алтын мен басқа қазба байлықтарын іздеп Жер- ананың денесін ойып, шұңқырлар қазып, шөл мен шөлейттер қалдырды. Бірақ бұл да аз болды, олар жарылыстар жасап, өздері сияқтыларды құрту үшін қуатты қаруларды пайдаланып, соғысты. Ал Жер на осының бәріне шыдады, ол адамдар естерін жияр, олар Ұлы сүйіспеншіліктің перзенттері екенін түсінер деп сенді. Осыдан кейін, ол өзін адамдардың естеріне саламын деп, табиғи апаттарын жасап,өз күшін көрсетті. Сонда да адамдар қорқатын емес, олардың құлақтары алтынның сыңғырынан керең болған, көздері сараңдықтан көрмей қалған, адамдықтың шырқау биігінен төмендеп, әрі қарай өмір сүрудегер адамзат Жерге қайырымды болып,нағыз сүйіспеншілігін көрсете алмаса,ал Табиғатадамға деген шынайы сенімін қайтара алмаса, Жер- ана мен Табиғатадамның сүйіспеншілік дастаны өкінішпен аяқталуы мүмкін. Сұрақтар: Жер- ананың бастапқы қалпы қандай болған? Адам ұрпағы Жер-ана мен Табиғатадамның риясыз сүйіспеншілігін жалғастыра алды ма? Жер на неге адамдарға ашуланды, ол неден үміттенді? Адамдар неліктен қатыгез болып кетті, одан құтылар жол бар ма? Жерді неліктен күллі тіршіліктің анасына теңейміз? Табиғатқа жасалынған залал қиянатқа жата ма? Табиғат заңдылықтарын бұзу қандай жағдайға әкеп соқтырады? Қиянат жасамау жайлы әңгiме «Жер ана туралы мысал» Ертеде жер кіршіксіз таза болыпты. Ол шексіз мейірімді әрі жайдары болатын. Ол барлық жер бетіндегі тіршілік иелеріне, жануарларға, құстарға, жәндіктерге пана болды, оларға азық берді, ал олар Жердің көркемдігі мен тазалығын сақтап, оған бар сүйіспеншіліктерін арнап, жанашырлықпен қарады. Күндердің бір күнінде Табиғатадам пайда болды. Ол құдыретті, зор, әрі сымбатты болды. Ол күлгенде, онымен бірге күн де күлетінл қамыққанда онымен бірге ай да қайғыратын, ол ән айтқанда онымен бірге аспан мен жел қосылып ән шырқайтын. Жер-ана мен Табиғатадам бір-бірінен жарастық тауып олардан адам-ұрпақ өмірге келді. Бірақ әрбір ұрпақ- адам оларға өмір сыйлаған Ұлы сүйіспеншіліктен алыстай берді. Жер-ана олар үшін өмір сүрудің, байлықтың қайнар көзіне айналды. Адамдар Жер- ананың кім екенін ұмытты, ал Табиғатадам олар үшін бірі сеніп, бірі сенбейтін аңызға айналды. Адамдар өздерінің қажеттіліктері үшін жерді жыртты, егін екті, одан пайда таптыамақ іздеп, олар жердің мәпелеп өсірген өсімдіктері мен жануарларын аяусыз жайратты.Содан соң алтын мен басқа қазба байлықтарын іздеп Жер- ананың денесін ойып, шұңқырлар қазып, шөл мен шөлейттер қалдырды. Бірақ бұл да аз болды, олар жарылыстар жасап, өздері сияқтыларды құрту үшін қуатты қаруларды пайдаланып, соғысты. Ал Жер на осының бәріне шыдады, ол адамдар естерін жияр, олар Ұлы сүйіспеншіліктің перзенттері екенін түсінер деп сенді. Осыдан кейін, ол өзін адамдардың естеріне саламын деп, табиғи апаттарын жасап,өз күшін көрсетті. Сонда да адамдар қорқатын емес, олардың құлақтары алтынның сыңғырынан керең болған, көздері сараңдықтан көрмей қалған, адамдықтың шырқау биігінен төмендеп, әрі қарай өмір сүрудегер адамзат Жерге қайырымды болып,нағыз сүйіспеншілігін көрсете алмаса,ал Табиғат адамға деген шынайы сенімін қайтара алмаса, Жер- ана мен Табиғата дамның сүйіспеншілік дастаны өкінішпен аяқталуы мүмкін. «Екі түп алма ағашы» /аңыз әңгіме/      Бір бағбанның қолына екі түп алма ағашының көшеті түседі. Бағбан әлгі көшеттерден өздерін қай жерге отырғызғанын қалайтындықтарын сұрайды. Сонда біріншісі-Мені көлеңке емес, үнемі күннің көзі түсіп, су тиіп, елдің көз алдында болатын жерге отырғызыңыз. Және жиі қопсытып, қарап тұрғаныңызды қалаймын, -дейді. Ал екеншісі болса:-Маған бәрібір, сіздің онсыз да бақта басқа шаруаларыңыз жеткілікті, сондықтан мені, не түспеуі де міндетті емес. Орын болмаса, басқа алма ағаштарының қасына еге салыңыз, – дейді.Бағбан оларды өз тілектеріне сай отырғызады. Бірінші түп алма ағашы тез бой көтеріп, жайқалып күн астында құлпырып өсе бастайды. Бағбан күнде оны суарып, түбін қопсытып жүреді. Өсе келе ол керемет жеміс береді. Жан-жағына төгіле пісіп, көздің жауын алады. Көрген адамдар оған таң-тамаша еді. Екінші түп алма болса, сол күйінде баяу өсіп, берген жемісін құрт басып кетеді. Адамдардар да оған аса мән беріп қарай бермейді. Аңыз «Ана қиялы» Баяғы өткен заманда,бір елді мекендегі сұрықсыз,жұпыны үйде екі баласымен жалғыз ана тіршілік етіпті. Ана өте өнерлі,ісмер болыпты.Ол үнемі кестелеп орамал тоқып,соны ас-суға айырбастап,күндерін көріпті.Аналарының алып келген тамағына мәз болған балалар да уайымсыз өмір кешіпті.Балалар да ер жетеді. Ана қартаяды,кестелеуге қолдары илікпей,көз жанары да тайып, қалжырай бастаған болатын.Күндегі әдетінше кестелеп тіккен орамалын алып базарға келеді.Бұйымын қажетті заттарға айырбастамақ боп,базар аралап жүріп,бір кісінің сурет салып отырғанын көреді.Суреттегі әдемі бау-бақшалы, шатырлы әсем үйлер,ғимараттар жанында ерекше сымбатты киініп, қолдарына кітап ұстаған адамдаранаға үлкен әсер қалдырады. Суретке әлсін-әлсін қарап таңданады.Суретшінің қиялына дән риза болады.Өмірде де осы суреттегідей әлемнің болатынына сеніммен қарап,оны өзінің бұйымына айырбастап алады.Жолда келе жатып,осындай зәулім үйде өзінің үлкен шеберханасы болуын, онда әдемі, асыл бұйымдардың әрі көп,әрі жылдам дайындауды,балаларының да суреттегі адамдардай оқымысты болып,ұқыпты да әдемі киініп,көліктермен жүруін қиялдайды. Ана қиялын ұлдарынан жасырмайды.Біз де сондай күнге жетер ме екенбіз?-деп балаларына күрсіне қарады.-Егер бәріміз бірлесіп,жұмыс істеп,тіршілік жасасақ,ол күнге де жету қиын болмас,-деп балалары аналарын жұбатқандай болды.Анасының қиялын шындық өмірге айналдыруға екі ұлы бар күштерін жұмсайды. Ертемен тұрып, жер жыртып, астық егіп қаржы жинайды.Оқып, білім алады.Жұпыны үйдің орнына әсем де биік үй тұрғызады.Оның жанынан анасының қиялындағыдай шеберхана салады.Шеберханадағы станоктарда көздің жауын алатындай тұрмыстық бұйымдар дайындалады.Ана балаларына,өмірге риза болып көзіне қуаныштан жас алады.Қиялының арманға ұласып,арманның орындалғаны үшін өмірге алғыс айтады. Ел оларға қызыға да, қызғана да қарайды.

«Отбасы ошағы» аңыз.Ертеде бір ауылда үш жас отбасы өмір сүріпті. Бір кездері ол ауылға бақыт келіп қоныстады. Ол өзінің , қай отбасында жарық пен жылу толы болса, сонда қонатынын хабарлады. Бірінші отбасы өз үйлерін күміске толтырды. Үй жарық болды, бірақ күмістің жарығы үйді жылыта алмады. Екінші отбасы өз үйлеріне алтынды толтырды. Ол үй жарық бола түсті, бірақ жылулық бәрібір болмады. Тек, үшінші тақпыр отбасы өз үйлерінің ошағына от жақты. Оның әсерінен үй жарық болып, жылуға толды.Әрине, бақыт сол үйге мәңгілік қоныстауды ұйғарды. Ол үй иесілерімен бірге баланың дүниеге келуін, әр отбасы мүшелерінің туған күндерін, отбасы құрған күндерін және алтын той күндеріне дейін болуға қалды. Аңыз әңгіме: «Сиқырлы жүзік»Бір кедей күні бойы жұмыс істеп қатты шаршайды. Бір арша ағашын әрең кесіп жерге құлатқанда, жоғарғы жағынана екі жұмыртқа домалап түседі де, жарылып қалады. Біріншісінен бүркіттің балапаны шығады да, лезде өсіп, адам бойымен бірдей болады. Екінші жұмыртқа жарылып ішінен алтын жүзік шығады.Бүркіт қанатын қағып-қағып қалады да кедейге: Ей, адам ұлы! Сен мені құтқардың. Мен саған мына жүзікті сыйлаймын. Бұл –сиқырлы жүзік. Бірақ жүзіктен өміріңде екі –ақ рет тілек тілейсің. Тілегің орындалған соң жүзігің сиқырын жоғалтып, жай жүзікке айналады деп бүркіт ұшып кетеді.Егінші жүрегі жарылардай болып үйіне қайтады. Жолда зергердің дүкеніне соғып, зергерден өз қолындағы жүзіктің қанша тұратынын сұрайды. Зергер: - Екі алтындай болатын шығар, -дейді. Кедей жымиып. Бұл жүзіктің сиқырлы екенін, оған ешбір баға жетпейтінін айтады. Зергер қара жүректі, арам адам еді. Оның ойына сиқырлы жүзікті мынадан ұрлап алайын деген ой туады. Ол кедейді қоярда қоймай қонаққа шақырады. Ұйықтап жатқан жерінен егіншінің сиқырлы жүзігін ұрлап алып, орнына соған ұқсас жәй жүзікті салып қояды. Келесі күні кедей байғұс жөніне кетеді, зергер есік-терезесін мықтап бекітіп алып: Жүз мың алтыным болса!- деуі мұң екен, үстіне алтындар жауа бастайды. Зергер жанталасып әрлі-берлі қаша бастайды, бірақ есікті аша алмайды. Дүниеқоңыз зергердің үстіне алтын одан сайын жауа бастайды. Қиналған ол бар жан даусымен көмектесіңдерші! -деп жалынып айқайлайды. Сол кезде зергердің көршілері көмекке келеді. Зергер, жараланып қатты ауырып қалады.Осы уақытта егінші сиқырлы жүзіктің сиқырын әйеліне айтып жатқан. Әйелі сөзін аяқтатпастан кәне, байлық тілейік дейді. Тағы бір жылдай еңбек етсек, оғанда жетерміз деді егінші. Ертесіне зергер көршісіне егінші кедейді алдырады. Зергер: - Досым кешір саған қиянат жасадым. Оңай байып кетудің қамын ойлап, сенен сиқырлы жүзікті ұрлап алдым. Адамға қиянат жасауға болмайды екен дейді.Оны өзіңе қайтарам! Оның тек бір сиқыры ғана қалды дейді. Егінші ойланбастан, сиқырлы жүзікті алып, зергердің сауығып кетуін тілейді. Зергер аяғынан тік тұрады. Екеуі екі жақтан еңбек етеді. Егінші егін салады, зергер бұйымдар жасайды. Егінші ауысқан егінін көмекке мұқтаж жандарға бөліп береді. Зергер әдемі әшекейлер соғып адамдарды қуантып отырады.Барлық жұрт оларға разы болып, алғыстарын жаудырады. Екеуі де алғысқа бөленіп, татулық пен бірліктің арақасында байлыққа кенеледі.Ойланып көріңізші, сіздің қандай құндылықтaрыңыз бар? Сіз өзіңізді ақылды, инабатты, тәрбиелі, пaрасатты, адамгершілігі, түсінігі мол және т.б. керемет қасиеттерге ие адaммын деп ойлауыңыз мүмкін. Бұның бәрі құнды қасиеттерге жaтады. Сіздің үйіңіз, материалды жaғдайыңыз, жұмысыңыз, айналысатын ісіңіз, хоббиіңіз, шығармашылығыңыз да құндылықтар қатарында. Болмысыңыз бен пішініңіз, сұлулығыңыз, сымбaттылығыңыз - құндылықтың бір түрі.Сонымен қaтар, іске аспай жатқан құндылықтар да болады: үйлену, тұрмыс құру, aта-ана болу, өмірде өз орныңды табу, сыйлы адам болу, тұлға ретінде мойындалу да құндылықтар.Анaлар үшін баласы үлкен құндылық. Сол себепті баласы жайлы жаман сөз естісе, ескерту aлса, анасының жүрегі жараланады, ашуға салынады, айтқан адамға өмір бойы ренжіп, ашулaнып, тіпті төбелесуге дейін баратындар бaр.Ал енді сол реніш пен ашуға келдік, негізінде осы эмоциялар бaсқаның біздің құндылықтарымызға тіл тигізгенінен болады екен. Мұны біз ешқашан ойланбaймыз. Адам сенің ашуыңа тиді, ренжітті, аяғында ұрсып тыңдыңдaр.Ал негізі ойланa келсек, ол сіздің қандай да бір құндылығыңызды жалмап өтуі мүмкін. Әр адам өз құндылығын aнықтап алған кезде реніштің қайдан шығатыны анықтала бастайды. Сол кезде адaмды кешіру де жеңілдейді. Мысалы, сіз бір адaмның шығармашылығын сынға алдыңыз. Ол азар да безер болып, сізге ренжіді.Неге? Өйткені, ол үшін оның шығармaсы оның құндылығы. Ол оғaн жанын салды. Ал сізге бұл тіптен құндылық болмaуы мүмкін. Егер ол адам сізді кешіргісі келсе, ол сол құндылығына тағы бір назар аударып, оны жақсарту үшін тaғы жұмыс істеу керектігін түсінуі керек. Бұл өмірде болатын т.б. реніштер мен aшуларға да байланысты.Адaм бойында мыңдаған құндылық бар. Бірақ біреу менің құндылығымa тиісті деп ренжіп жүре беруге болмайды. Құндылығыңыздың кем-кетік тұстaрын анықтаңыз, ол әлі де жөндеуді талaп ететін шығар, немесе құндылығыңыздың кішкене бағaсын түсіріп, адамды кешіріңіз. 





























































Материалды жүктеу (Скачать)
Авторы:
Меткенова Мунира Кусбековна
Жарияланған уақыты:
2020-03-05
Категория:
Шағын орталық
Бағыты:
Басқа
Сыныбы:
Мектепке дейінгі
Тіркеу нөмері:
№ C-1583387541