Жаратылыстану бойынша Ұстаздарға арналған оқу әдістемелік материалдар

ҚР Оқу-ағарту министрлігінің стандарты бойынша жасалған

«Табиғаттың сыры неде?» — бұл адамзатты әуел бастан ойландырып, ғылым мен философияның, өнер мен әдебиеттің дамуына түрткі болған ең терең де сырлы сұрақтардың бірі. Төменде табиғаттың басты сырлары мен кереметтеріне арналған дайын шолу ұсынылған: 1. Табиғаттың негізгі сырлары * Кемел үйлесімділік пен тепе-теңдік: Табиғаттағы әрбір тірі және өлі дене белгілі бір заңдылыққа бағынады. Тізбектің бір буыны үзілсе, бүкіл экожүйе өзгереді. Бұл үйлесім — табиғаттың ең үлкен құпиясы. * Тіршіліктің пайда болуы мен үздіксіздігі: Кішкентай дәннің үлкен ағашқа айналуы, кішкентай жасушадан күрделі организмнің жаратылуы және табиғаттағы мәңгілік зат айналымы — таңғажайып процесс. * Мезгілдердің алмасуы: Жердің өз өсі мен Күнді айналуы арқылы жыл мезгілдерінің, күн мен түннің кезектесіп ауысуы — табиғаттың бұлжымас ырғағы. 2. Адам мен табиғат арасындағы байланыс * Шешуші ана мен бала байланысы: Адам — табиғаттың ажырамас бір бөлігі. Адамға қажетті ауа, су, тамақ, баспана — бәрі де табиғаттан алынады. * Жан дүние тыныштығы: Табиғат құшағында болу адамға қуат береді, ойын емдейді, шабыт сыйлайды. * Ақыл-ой мен ғылым көзі: Адамзат ойлап тапқан көптеген технологиялар табиғатқа еліктеуден (биомимикриа) туындаған (мысалы, құстарға қарай отырып ұшақ жасау). 3. Табиғат сырын ашудың жолдары * Ғылыми зерттеулер: Физика, химия, биология, астрономия сияқты ғылымдар табиғат заңдылықтарын түсінуге көмектеседі. * Бақылау мен зерделеу: Табиғаттың әрбір құбылысын (жаңбырдың жаууын, өсімдіктің өсуін, жануарлардың мінез-құлқын) мұқият бақылау арқылы оның сырын ұғынуға болады. * Сүйіспеншілік пен құрмет: Табиғат өз сырын оны сүйетін, аялайтын және қорғайтын адамдарға ғана ашады. 4. Табиғатты қорғау — басты міндет * Табиғаттың сырын ұғыну — оны бағындыру деген сөз емес, онымен үндестікте өмір сүру дегенді білдіреді. * Суды, ауаны, орман-көлді ластамай, табиғи ресурстарды үнемдеп пайдалану — табиғат сырына деген үлкен құрмет. > Түйін: > Табиғаттың басты сыры — оның шексіз данышпандығы мен мейірімінде. Табиғат — ешқашан асықпайтын, бірақ бәріне үлгеретін, адамзатқа өмір сүрудің ең таза әрі мінсіз үлгісін көрсететін ұлы ұстаз. >

«Ауа райы және климат» — бұл адамның күнделікті өміріне, денсаулығына және шаруашылық әрекетіне тікелей әсер ететін, табиғаттағы ең маңызды құбылыстардың бірі. Төменде осы тақырыпқа арналған дайын шолу ұсынылған: 1. Ауа райының негізгі элементтері * Температура мен ылғалдылық: Ауаның жылуы немесе суықтығы, сондай-ақ ондағы су буының мөлшері ауа райының жағдайын айқындайды. * Атмосфералық қысым мен жел: Қысымның өзгеруі желдің пайда болуына, жел өз кезегінде ауа массаларының ауысуына әкеледі. * Жауын-шашын: Жаңбыр, қар, бұршақ және шық сияқты құбылыстар жердегі тұщы су қорын толықтырады. 2. Адам өмірі мен экономикаға әсері * Ауыл шаруашылығы: Егін естеу, өнім жинау және мал жаю тікелей қолайлы ауа райына тәуелді. * Көлік және логистика: Авиация, теңіз қатынасы мен автокөлік қозғалысы үшін ауа райын болжау өте маңызды. * Денсаулық пен көңіл-күй: Температура мен қысымның кенет өзгеруі адамның физикалық жағдайына және жұмыс қабілетіне әсер етеді. 3. Қазіргі таңдағы өзекті мәселелер * Жаһандық жылыну: Жер бетіндегі орташа температураның көтерілуі климаттың өзгеруіне соқтыруда. * Төтенше ауа райы құбылыстары: Құрғақшылық, дауылдар, су тасқындары мен аяздар жиілеп, қауіп төндіреді. * Атмосфераның ластануы: Өнеркәсіп қалдықтары мен көлік газдары ауа райы мен климат теңгерімін бұзады. 4. Климатты қорғау және бейімделу * Болжау технологиялары: Метеорологиялық мекемелер мен спутниктер арқылы ауа райын дәл болжап, табиғи апаттардың алдын алу. * Экологиялық жауапкершілік: Зауыттардағы қалдықтарды азайту және баламалы энергия көздеріне көшу. * Табиғатты сақтау: Жасыл желектерді көбейту арқылы ауа тазалығын қамтамасыз ету. > Түйін: > Ауа райы — табиғаттың тынысы. Климаттың тұрақтылығы мен ауа райының қолайлы болуы табиғатты аялауға және экологиялық тепе-теңдікті сақтауға байланысты. >

Экология- қоршаған ортаны аялау

5 сыныпқа жаратылыстану пәнінен сабақ жоспары. Оқушыға берілетін тапсырмалары мен жұмыс парағы дайын.

Әлемді өзгертетін ғылыми жаңалықтар тақырыбына мұғалімдерге қажет жоспар, оқушыға берілетін жұмыс парағымен жазылды.

Жауын құрттары - нағыз топырақ қопсытқыш жәндіктер.Олар солған өсімдіктер мен өлген жануарларды топыраққа айналдырып, қоршаған ортаны тазартып, ұрықтандыратын организмдер. Олардың зат алмасу қабілеті тәулігіне дене салмағының 1/3 бөлігін шығарады, ал ұрпақты болу қабілеті жылына 1000 есеге дейін артады. Бактериялар мен саңырауқұлақтар сияқты жауын құрттары органикалық заттарды ыдыратуға қабілетті. Жыл сайын олар өлген өсімдік бөлшектерін сіңіріп, гектарына 2 тоннадан 20 тоннаға дейін органикалық заттарды өңдейді. Айта кету керек, құрттар өсетін ештеңеге зиян келтірмей, тек тірі емес бөліктерді жейді. Қытай халық медицинасында жауын құрттары атеросклерозды, құлақтағы шумды, бас айналуды емдеуде қолданылады. Гипертонияны емдеу және босануды жеңілдету үшін, сонымен қатар артрит, қышыма, күйік, фурункул, қызылша сияқты көптеген жалпы ауруларды емдеуде қолданылады.

Балаларға арналған біз білмейтін қызықты деректер туралы мақала

Бұл мақалада табиғатты қорғаудың маңызы халықаралық және Қазақстандағы статистикалық деректер негізінде қарастырылады.

Мен бұл мақалада биоалуантүрліліктің табиғат пен адам өміріндегі маңызын, оның азаю себептерін, Қазақстан мен әлемдегі жағдайды, сондай-ақ халықаралық ұйымдардың статистикалық деректері мен ғылыми зерттеулеріне сүйене отырып талдаймын.

Мен бұл мақалада су ресурстарының адам өміріндегі маңызын, әлемдегі және Қазақстандағы су тапшылығы мәселесін, оның негізгі себептері мен салдарын, сондай-ақ халықаралық ұйымдардың статистикалық деректері мен ғылыми зерттеулеріне сүйене отырып талдаймын.

Мен бұл мақалада таза ауаның адам денсаулығына әсерін, ауа ластануының негізгі себептері мен салдарын, Қазақстандағы және әлемдегі экологиялық жағдайды, сондай-ақ халықаралық ұйымдардың статистикалық деректері мен ғылыми зерттеулеріне сүйене отырып талдаймын.

Мен бұл мақалада климаттың өзгеруінің негізгі себептері мен салдарын, оның Қазақстанға және әлемге әсерін, сондай-ақ халықаралық ұйымдардың статистикалық деректері мен ғылыми зерттеулеріне сүйене отырып, климаттық өзгерістердің алдын алу жолдарын қарастырамын.

Адамның тыныс алу жүйесімен танысады

Жаратылыстану пәні бойынша білім алушылардың функционалдық сауаттылық дағдыларын дамытуға арналған тапсырмалар қамтылған сабақ жоспары

Бұл ҚМЖ да жаратылыстану сабағындағы оқушылардың функционалдық сауаттылық дағдыларын дамытуға бағытталған тапсырмалар берілген

Қоректік тізбек түрлері. БЖБ 4 сынып

4 сынып кмж Көшбасшы қандай болу керек?

Күн жүйесі,өзге планеталар,астроноимя

6.4.2.8 ағзадан бөлініп шығатын өнімдерді атау

6.6.2.1 өсімдіктер мен жануарлардың түрлерін анықтау үшін ағзалардың өзіндік ерекшеліктерін қолдану