Авторлық материал жариялағаныңыз
туралы сертификатты тегін алу үшін
+
Материал жариялау
БАҚ (СМИ) жариялаған соң номер беріліп қорғалады
Сертификатты (құжатты) тексеру

Азотты гетероциклды қосылыстар туралы түсінік
Материал жайлы қысқаша түсінік: Мұғалімдерге сабақ өту барысында қажет
Материалды ашып қарау
Материалдың мәтіндері
1 бет

Сабақтың тақырыбы: Азотты гетероциклды қосылыстар туралы түсінік.

2 бет
Гетероциклді қосылыстар циклге көміртек атомдарынан басқа да элементтердің атомдары кіретін қосылыстар. Ондай атомдарға азот, күкірт, оттек және т.б. элементтердің атомдары жатады. Көміртекпен бірге цикл құруға қатысатын элемент атомдары гетероатомдар деп аталады.  Гетероциклді қосылыстар мейлінше көп және әр алуан.Олардың санына байланысты моно-, ди-, три-, және т.б. гетероатомды қосылыстар болады.

3 бет
Гетероциклді қосылыстар табиғатта көп таралған:витаминдер, алкалоидтар, пигменттер жануарлар мен өсімдіктер клеткаларының құрамды бөліктері. Азотты гетероциклді қосылыстардың биологиялық процестерде маңызы зор. Бес мүшелі, алты мүшелі қосылыстар тұрақты болады

4 бет
Пиррол. C4H5N — бес мүшелі азотты гетероциклді қосылыс:

Пиррол — түссіз сұйықтык, суда нашар ериді, ауада тез тотығып, қоңырайып кетеді.

5 бет
Пиррол жануарлардың сүйектерін қүрғақ айдағанда бѳлініп алынған. 1834ж. Рунге аз мѳлшерде тас кѳмір шайырында болатынын анықтаған,одан фракциялық айдау арқылы алынады. Пирролдың құрылымын 1870ж. А. Байер дәлелдеген.Өндірісте фуран мен аммиакты әрекеттестіріп алады.Пирролда екіншілік азот атомы (NH тобы) бар, екіншілік аминдерге ұқсас болғанымен, негіздік қасиеті әлсіз, қышқылдармен тұрақты түз түзбейді. Себебі, азот атомының жұп электроны ароматты-электронды жүйе құруға қатысады.

6 бет
Пирролдың туындылары маңызды биогенді қосылыстардың қүрамына кіреді. Ол гемоглобиннің (қанды бояйтын зат, адам және жануарлар организмінде оттегін тасымалдайды) және хлорофилдің (ѳсімдіктерді жасыл түске бояйды, ѳсімдіктердің жарық энергиясын сіңіреді және ауадағы кѳмірқышқыл газын органикалық қосылыстарға айналдырады) құрамына кіреді.

7 бет
Пурин негіздері — табиғи кұрамдар тобы (аденин, гуанин және кіші пурин негіздері) пуриннің гетероциклді азот негіздерінің туындысы. Рибозамен, не дезоксирибозамен байланыскан пурин негіздері нуклеозидтердің, сонымен бірге нуклеин қышкылдарының нуклеотидтерінің (нуклеозидтердің фосфорлы эфирі) кұрамына кіреді. ДНҚ-ғы пурин негіздері саны ондағы пиримидин негіздерінің санымен бірдей. Ал РНҚ- да бұлар көбірек.

8 бет


9 бет
Пиридин – C5H5N түссіз,иісі жағымсыз сұйықтық, қайнау температурасы 115 ºС, сумен және органикалық қосылыстардың көбімен араласады, сондықтан органикалық және бейорганикалық заттарға еріткіш болып табылады. Пиридин алғаш рет сүйек майынан (1851 ж), содан кейін тас көмір күйесінен (1854 ж.) бөлініп алынған.Пиридин сақинасы көптеген табиғи қосылыстардың (алкалоидтар, витаминдер, коферменттер, дәрілік препараттар) құрамында кездеседі.


10 бет
Пиридин және оның туындылары әлсіз негіздер, органикалық, минералды қышқылдармен әрекеттесіп, кристалды тұздар түзеді. Пиридин және оның туындыларын тас көмір шайырынан немесе жануарлар сүйектерін құрғақ айдау арқылы алады. Синтетикалық пиридинді ацетилен мен көгерткіш қышқылды әрекеттестіру арқылы алады. Пиридиннің маңызды өкілдерінің бірі РР витамині. Бұл витамин организмде зат алмасу процесінде өте күшті роль атқарады.Пиридиннің туындысы (сульфидин) медицинада жұқпалы ауруларды емдеуге қолданылады.

11 бет
Химиялық қасиеттеріПиридиннің ароматтылығы айқын байқалады. Ол калий бихроматы мен азот қышқылының әсерінен бұзылмайды, термиялық тұрақты.

12 бет
Пиримидин молекуласында екі азот атомы бар, алты мүшелі гетероцикл. Оның сақинасы көптеген биологиялық маңызды заттардың құрамына (нуклеин қышқылы, дәрі-дәрмектер, кейбір витаминдер) кіреді.Пиримидин – түссіз, оңай балқитын (tб=22 ºС, tқ=124ºС), кристалды зат. Суда жақсы ериді, әлсіз негіз.


13 бет
Пиримидиннің окси- және аминтуындылары – урацил, тимин, цитозиннің биологиялық маңызы өте зор, олар нуклеин қышқылдарының құрамына азотты негіз ретінде кіреді:Бұларды жалпы атаумен пиримидин негіздері деп атайды.


14 бет
Урацил (2,4-диоксопиримидин) — пиримндин негізі. Барлық тірі торшалардағы РНҚ-ның құрамында бар. Углевод алмасуында үлкен орын алады.Тимин, 5-метилурацил – пиримидинді негіздер. Барлық тірі клеткалардағы дезоксирибонуклеин қышқылы (ДНҚ) құрамында, аз мөлшерде тасымалдаушы рибонуклеин қышқылы (тРНҚ) құрамында болады. Цитозин, 2-окси-4-аминопиримидин — пиримидинді азотты негізге жататын табиғи органикалық қосылыс. Барлық тірі клеткалардағы нуклеин қышқылдарының: дезоксирибонуклеин қышқылы және рибонуклеин қышқылының құрамында болады

Материалды жүктеу (Скачать)
Авторы:
Сыздыкова Сапаркул Насировна
Жарияланған уақыты:
2020-03-05
Категория:
Химия
Бағыты:
Презентация
Сыныбы:
11 сынып
Тіркеу нөмері:
№ C-1583432742