Дене шынықтыру бойынша Ұстаздарға арналған оқу әдістемелік материалдар

ҚР Білім және Ғылым министірлігінің стандарты бойынша жасалған. 2022-2023 оқу жылына арналған

Материалда дене шынықтыру пәні бойынша белсенді қозғалыс ойындары туралы айтылады

Жасанды интелект түрлері туралы. Тізімі қалай қолданылатындығы

Қазақ халқының дәстүрлі балалар ойындары – ұрпақ тәрбиесінің маңызды құралдарының бірі. Солардың ішінде «бес асық» ойыны балалар арасында кең таралған, тәрбиелік және дамытушылық мәні жоғары ұлттық ойын болып табылады. Бұл ойын ғасырлар бойы балалардың күнделікті тұрмысында қолданылып, олардың дене және ақыл-ой дамуына ықпал еткен. «Бес асық» ойыны негізінен ұсақ асықтармен ойналады және арнайы алаңды немесе күрделі құралдарды қажет етпейді. Сондықтан ол кез келген ортада, кез келген уақытта ойнала берген. Ойынның қарапайымдылығы оның балалар арасында кең таралуына себеп болды. Сонымен қатар, ойын барысында бала асықты дәл лақтырып, жылдам жинау арқылы ептілікке, шапшаңдыққа және қол икемділігіне үйренеді.

Асық ату – қазақ халқының көне заманнан келе жатқан ұлттық ойындарының бірі. Бұл ойын тек балалардың ермегі ғана емес, ұлт мәдениетінің, тәрбиесінің және дүниетанымының ажырамас бөлігі болып табылады. Асық ойыны арқылы балалар ептілікке, мергендікке, шыдамдылыққа және әділдікке тәрбиеленген. Асық атудың шығу тарихы Асық ату ойыны мал шаруашылығымен тығыз байланысты. Асық – қой, ешкі, кейде арқар мен сиырдың асық сүйегінен алынған. Ерте заманда балалар асықты бояп, кейде қорғасын құйып, сақа жасап ойнаған. Археологиялық деректерге сүйенсек, асық ойынының элементтері ежелгі түркі халықтарының тұрмысында кең таралған. Ойынның ережесі мен түрлері Асық ату ойынының бірнеше түрі бар. Ең кең таралған түрлері: Бес асық Хан талапай Омпы Қақпақыл Сақамен ату

Дене тәрбиесі сабақтары және спорттық жаттығулармен айналысқан оқушылардың бос уақыттары аз болады, олар әр минуттарын санап қадірлеп өмір сүреді. Спортпен шұғылданатын балалар шылым шекпейді, ішімдік ішпейді, нашақор болмайды, бос уақыттарын үнемді пайдаланады. Ондай келеңсіз іс-әрекеттермен айналысатын адамдар арасында болмайды. Өйткені олардың бос уақыттары аз, адам ағзасына зиянды нәрселерді біледі, ондай әрекеттерге барса денсаулық нашарлайтынын, спортта жоғарғы нәтижеге жете алмайтындықтарын түсінеді. Мектеп жасында балалардың ағзаларына әсер ететін дене тәрбиесі жұмыстары дұрыс ұйымдастырылса, ол оқушының дене қуаты және ақылдылық жұмысқа қабілеттілік деңгейінің көтерілуіне себеп болады. Осыған жетер жол дұрыс жоспарлануы, оқушылар белгілі білім негіздерін әр түрлі ақпараттарды дұрыс алуы, меңгеруі, түсінуі керек. Оны түсінген оқушы өзінің дене қуаты және ақылдылық жұмысқа қабілеттілік деңгейін жоғарылатуға тырысады, ұмтылады.

Дене тәрбиесін, жаңа технология мен озат тәжірибені ұлттық және жалпы адамзаттық құндылық қағидаларын сабақтастыра зерттеу – бүгінгі күн талабынан туындап отырған педагогика ғылымының міндеттерінің бірі. Дене шынықтыру мұғалімдерінің педагогикалық қызметіндегі инновациялар тақырыбы бүгінгі күні өте өзекті. Өкінішке орай, дене шынықтырудан босатылған оқушылар саны артып келеді. Ия, және көпшілігі бұл тақырыпқа қызығушылық көрмейді. Сондықтан мұғалімдер үшін оқушыларды қызықтыратын сабақтардың, бағалардың жаңа әдістерін енгізу өзекті бола түсуде. Қазіргі уақытта дене шынықтыру сабақтарының классикалық моделі әрқашан қоғамның заманауи талаптарына жауап бере бермейтіні барған сайын айқын бола түсуде. Көптеген ғалымдар мен мұғалімдер мұндай сабақтарды өткізуге жаңа көзқарастар іздейтін уақыт келді деп санайды. Өйткені, қазір білім беру процесінің жаңа тұжырымдамалары қалыптасуда, танымды зерттеу ізденістері жүзеге асырылуда, оқу бағдарламалары әзірленуде, жаңа пәндер пайда болуда. Білім берудің барлық осы түрлері оқытушылар мен студенттермен тікелей байланысты [1]. Педагогикалық практикада ақпараттық сипаттағы технологиялар әлі де басым, ал қоғамның объективті қажеттіліктері дамушы және тұлғаға бағытталған технологияларды кеңінен енгізу мәселесін өзекті етеді. Қазақстандағы білім беру қызметтері нарығын дамытудың қазіргі жағдайында және ақпараттық технологиялар дәуірінің талаптарында оқыту практикада әзірленген директивалық және заманауи, инновациялық сипаттағы, оқытудың интерактивті модельдерін біріктіруге тиіс.

Акробатикалық жаттығулар ол мұғалімдерге арналған нұсқаулық

Акробатикалық жаттығулар ол мұғалімдерге арналған нұсқаулық

Зияткерлік ойындар мұғалімдерге пайдалы ақпарат

Мұғалімдерге қысқа мерзімді жоспар

Дене шынықтыру сабақтарында спорттық ойындарды оқу бағдарламасына сәйкес, сабақтың мазмұны мен мақсатына қарай қолданамын. Әсіресе ойын элементтері бар тапсырмалар оқушылардың белсенділігін арттырып, сабақтың эмоционалдық деңгейін көтереді.

Қазіргі білім беру үдерісінде оқушылардың денсаулығын нығайту мен салауатты өмір салтын қалыптастыру маңызды міндеттердің бірі болып табылады. Осы бағытта дене шынықтыру пәнінің орны ерекше. Өз тәжірибемде сабақ мазмұнын ұлттық құндылықтармен ұштастыра отырып ұйымдастыру оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арттыратынына көз жеткіздім.

ене шынықтыру сабақтарында оқушылардың дене дайындығын арттыру мақсатында жеке және топтық жұмыстарды ұйымдастыруда төмендегі ережелерді басшылыққа аламын:

Дене шынықтыру сабақтарында ұлттық ойындарды оқу бағдарламасына сәйкес, оқушылардың жас ерекшеліктерін ескере отырып қолданамын. Сабақтың негізгі бөлімінде қозғалыс белсенділігін арттыру мақсатында төмендегі ұлттық ойындарды жүйелі түрде енгізіп жүрмін:

Дене шынықтыру сабақтарында ұлттық ойындарды оқу бағдарламасына сәйкес, оқушылардың жас ерекшеліктерін ескере отырып қолданамын. Сабақтың негізгі бөлімінде қозғалыс белсенділігін арттыру мақсатында төмендегі ұлттық ойындарды жүйелі түрде енгізіп жүрмін:

Бұл әдістемелік құрал жалпы білім беретін мектептердегі дене шынықтыру сабақтарында қалыптастырушы бағалауды тиімді ұйымдастыруға арналған. Қазіргі білім беру жүйесінде оқушының оқу жетістігін тек қорытынды бағамен шектеу жеткіліксіз екені белгілі. Осыған байланысты қалыптастырушы бағалау оқушылардың қозғалыс дағдыларын, физикалық дайындығын, белсенділігін және өзін-өзі бағалау қабілетін жүйелі түрде дамытуға мүмкіндік береді. Әдістемелік құралда қалыптастырушы бағалаудың теориялық негіздері мен оны дене шынықтыру сабағында қолданудың практикалық жолдары кешенді түрде қарастырылған.

Бұл әдістемелік құрал жалпы білім беретін мектептегі дене шынықтыру пәні аясында фитнестің заманауи бағыттарын тиімді енгізудің теориялық-әдістемелік негіздерін ашуға арналған. Құралда фитнестің мектеп бағдарламасындағы рөлі қарастырылып, оның ішінде аэробика, функционалдық жаттығулар және қарапайым фитнес-комплекстерді оқу-тәрбие үдерісінде қолдану жолдары жүйеленеді. Фитнес элементтерін сабақ барысында қолдану оқушылардың қимыл-қозғалыс белсенділігін арттыруға, денсаулықты нығайтуға, жалпы және арнайы дене дайындығын дамытуға, сондай-ақ салауатты өмір салтына тұрақты қызығушылық қалыптастыруға мүмкіндік береді.

Ұлттық ойындар – белгілі бір халықтың тарихын, тұрмыс-тіршілігін, дүниетанымын және тәрбиелік құндылықтарын көрсететін мәдени мұра. Қазақ халқының ұлттық ойындары ғасырлар бойы қалыптасып, ұрпақтан-ұрпаққа беріліп келеді. Олар тек көңіл көтеру құралы ғана емес, сонымен қатар дене шынықтырудың, ақыл-ойды дамытудың және адамгершілікке тәрбиелеудің маңызды тәсілі болып табылады.

Мақалада «Тоғызқұмалақ» ойынының ғылыми-әдістемелік негіздері, тәжірибелік-эксперименттік кезеңдері, білім беру жүйесіндегі жаңашылдығы мен нәтижелілігі қарастырылады. Ұлттық зияткерлік ойынды цифрландыру арқылы оқушылардың логикалық ойлау қабілетін дамыту, ұлттық құндылықтарды жаңғырту мәселелері талданады.

Қазақтың ұлттық ойындары – дене шынықтыру сабағындағы ұлттық тәрбие негізі