Авторлық материал жариялағаныңыз
туралы сертификатты тегін алу үшін
+
Материал жариялау
БАҚ (СМИ) жариялаған соң номер беріліп қорғалады
Сертификатты (құжатты) тексеру

111
Дене тәрбиесі бойынша ғылыми зерттеу жұмысы
Материал жайлы қысқаша түсінік: Дене шынықтыру пәні бойынша жүзу әдістерінің теориялық жағы көрсетілген. Мектеп оқушыларына, кәсіптік білім беру мекемелерінің білімгерлеріне арналған.
Материалды ашып қарау
Мазмұны

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3І. СПОРТТЫҚ ЖҮЗУ 1.1 Жүзу спорт түрі ... ... .. . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...... ... ... ... ... ...... 5 1.2 Халықаралық жүзу федерациясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8ІІ. СПОРТТЫҚ ЖҮЗУ ӘДІСТЕРІ МЕН ТӘСІЛДЕРІ 2.1 Суда жүзу техникасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .... ... ... ... ... ... ... .. .10 2.2. Жүзудің қағидалары......................................................................... ... ... .12 2.3. Суда жүзуден қазақстан бишілері ........... ... ......................................... ..16 2.4 Ашық суда жүзу .........................................................................................202 .5. Спорттық жүзу қауіпсіздік ережелері....................................................21ІІІ. СУДА ЖҮЗУДІҢ ПАЙДАСЫ 3.1. Спорттық жүзу қауіпсіздік ережелері .....................................................24 ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .....................................26ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..27























КІРІСПЕ Суда жүзудің пайдасы жайында Миннесота Университетінің ғалымдары зерттеу жүргізген. Олардың айтуынша, жас кезінде суда жүзіп үйренген адамның миы кеш "қартаяды" екен.Сондай-ақ, олар бойды сергітіп, жағымсыз әсерлерден арылудың бірден-бір жолы – осы екенін баса айтқан.Шаршаған денеңізге энергия, қажыған ағзаңызға иммунитет сыйлайтын бұл спорт түрінің сізге берер пайдасы туралы жазбамыздан оқи отырыңыз. 1.Суда жүзу кезінде сіздің барлық бұлшық етіңіз жұмыс жасайды.Суда біресе аяқпен, біресе қолмен жүзе алмайсыз.Бәрі бір уақытта сіздің жүзуіңіз үшін қызмет етуі тиіс.Әр бұлшық ет түрліше күш алады.Сол себепті, денеңіздің бұлшық еті өз формасына қарай қалыптасып, сымбаттылығыңыз арта түседі. 2.Суда жүзу омыртқа ауруларының алдын алады.Қозғалыс дене мүшелерінің қызметін арттырып, омыртқа сүйектерінің жанындағы кішкентай бұлшық еттерді «тынықтырады». Жүзу бойынша бірінші халықаралық жарыс 1889 жылы Венгрия астанасы Будапештте өткізілді. Жүзу Олимпияда ойындарында алғашқы рет Афины қаласында 1896 жылы сынға түсті. 1908 жылы әуесқой жүзушілердің Халықаралық федерациясы құрылды (ФИНА). Аталған спорт түрі үнемі дамытылып отырды, жаңа жылдам жүзу стилдері пайда болды. 1887 жылы Ұлыбританияда өткен бірінші ресми түрдегі жарыстарда жүзушілер бір жағымен қолын шығармай ең ескі жүзу әдісін брассты пайдаланды. Ұзын және қысқа қашықтықтарға жүзудегі бірінші рекордтар брасспен жасалды. Аталған әдісті 1538 жылы даниялық Н. Бинман сипаттады. Демек,жүзудің осы түрін кезінде бақадан алды. Ұзақ уақыт бойы осы жүзу түрін «бақаша жүзу» деп атады. XIX ғасырда ол әдіс брасс деген атқа ие болды. 1928 жылы Амстердамдағы жарыста кубалық И. Индельфонсо жеңіп шықты. Ол қолымен беліне дейін қармау арқылы өте жоғары нәтижені көрсетті. 1954 жылы кеңестік жүзгіш М. Петрусевич әлемдік рекорд орнатты, ол судың жарты бөлігін астымен жүзіп өтті. Сонымен, су астымен қолымен белінен дейін қармау арқылы сүңгу брасс пайда болды. 1957 жылы ережедегі өзгертулерге байланысты ол әдіске тыйым салынды. 30-шы жылдары ХХ ғасырда жүзудің жаңа стилі пайда болды — баттерфляй, ол көбелектің қанатының қозғалысына ұқсастығына байланысты осылай аталды. Ресми жарыстарда осы әдіспен бірінші рет американдық Джимми Хиггинс 1935 3жылы жүзіп, 100 метр қашықтықта әлемдік рекорд орнатты, ол 1 мин 10,8 секунд уақытына тең болды. Осы жылы оның рекордын кеңестік теңізші Семён Бойченко озып, ол тура сол қашықтықты 1 мин 8 сек. жүзіп өтті. 1948 жылы Олимпиядада брасспен жүзетін спортшы жарыс финалында ең төмен нәтижені көрсетті. Осыдан кейін ФИНА брасс және баттерфляй бойынша жарыстарды бөлек жүргізуді шешті. Сол жылдары жылдамдықдыбаттерфляй бекітілді — ол дельфин: аяқты қозғаудың орнына брасс техникасында спортшы денесімен толқын тәріздес қозғалыс жасады оған аяғын да қозғау қосылды. Жылдамдығы жоғары болып ерекшеленген осы әдісті бірінші рет американдық Д. Зиг 1935 жылы көрсетті. 1953 жылы әдістің көмегімен әлемдік рекордты венгр Дьёрде Тумпек жасады. Содан бері спортшылар баттерфляйдің жылдамдықты түрлерін ғана пайдаланып отыр. Суда жүзу спорты еркін, бірақ баттерфляй, синхронды және су астында жүзу сияқты бірнеше түрге бөлінеді. Солардың ішінде ең көріктісі - синхронды жүзу. Бұл спорт түрі Қазақстанда 80-жылдардан бастап дами бастаған. Қыздардан құрылған команданы жаттықтыру үшін Украинадан арнай тәжірибелі мамандар шақырылды. Әлемге танымал спорт шеберлерінен машыққан бойжеткендер 1992 жылы Барселонада және 2000 жылы Сиднейде өткен Олимпиада ойындарына қатысып, Азия құрлығының үздіктер қатарынан көрінді. Жүзу ,спорттық жүзу – спорт түрлерінің бірі.Спорттық жүзу жарыстары еркін (кроль), брасс, баттерфляй, шалқалап жүзу, тағы да басқа тәсілдерімен 50 метрден 1500 метр қашықтық аралығында өткізіледі.Сондай-ақ жүзудің қолданбалы, су астында жүзу, синхронды (көркемдік) жүзу т.б. түрлері болады. жүзудің тұрмыстық, емдік, ойын түрлері де бар.

















4І. СПОРТТЫҚ ЖҮЗУ1.1 Жүзу – спорт түрі Жүзу, спорттық жүзу – спорт түрлерінің бірі. Спорттық жүзу жарыстары еркін (кроль), брасс, баттерфляй, шалқалап жүзу, тағы да басқа тәсілдерімен 50 метрден 1500 метр қашықтық аралығында өткізіледі. Сондай-ақ жүзудің қолданбалы, су астында жүзу, синхронды (көркемдік) жүзу т.б. түрлері болады. Жүзудің тұрмыстық, емдік ойын түрлері де бар. Шынықтырудың ең тиімді құралы – ауа, күннің көзі мен су. Шынықтырудың ең пәрменді түрі суды пайдалану. Суды қолданғанда қажетті температураның күшін, ұзақтығын өзгерте отырып – сүртінгенде, құйылғанда, шомылғанда әр түрлі тәсілдерді пайдаланады. Әсіресе, бала ағзасына қозғалыспен қатар судың, ауаның, күн сәулесінің әсері бірге болса, шомылу мен жүзудің тигізер пайдасы өте көп. Әрдайым үнемі шомылғанда, жүзгенде адам баласының тамыр жүйесі су температурасының алмасуына тез арада ыңғайланып алады. Адам баласы судың температурасы төмендеген жағдайда да, суда ұзақ болуға үйреніп алады. Суда адам денесінің температурасы аз төмендейді де, шомылудан кейін тез өз қалпына келеді. Суыққа деген тұрақтылық пайда болады.Қазақстандағы суға секіру спорт түрі 947 жылдың жазында қазақстандықтар суға секіруден жарысқа алғаш рет қатыса бастады. Келесі жылдан бастап суға секіруден Д. Каракай, В. Шепот, М. Скоробогатов, Т. Овчинников сынды және т.б. да спортшылар шықты. Суға секіру жарысының дамуында және спортшылардың шеберліктерін жоғарылатуда дәстүрлі түрдегі Орта Азия және Қазақстан Республикаларының Спартакиадасы, сонымен қатар республикамыздың спартакиадалары мен чемпионаттары үлкен роль атқарды. 1952 жылы ҚазИФК кафедрасы оқу жұмысы барысында суға секіруде «құрғақ» трамплинді қолдану әдістемесін әзірлеп шығарды. Бұл пән институттардың, орта білім беретін дене шынықтыру оқу орындарының және мектептердің оқу жоспарларына еншізіліп оқытылады. Сондықтан жүзу сабақтарын маман адамдар өткізуі керек. Спорттық жүзудің маңызы. Жүзумен шұғылданудың спорттық жетістіктерге жетуде маңызы зор. Мысалы: суға секіру, су шаңғы спорты, есу желкен спорты және т.б. мұндай спорт түрлерімен айналысу үшін алдымен жүзіп үйрену қажет. Ал су добы, су асты және мәнерлі жүзу спортының негіздері - жүзе мен сүңгу. Бұл екеуін шебер меңгерген спортшының жоғарыда аталған су спорты түрлері талап қойылады. Мысалы: су добы спорты үшін керегі доппен және допсыз жүзгенді жылдамдық пен ептілік, су асты спортында қолыңдағы қажетті 5құра-жабдықтарды тастамай, тез жүзіп, сүңғи білу қажет. Суда жүзудің мынадай спорттық әдіс тәсілдері бар. Кроль – еркін жүзу (етпеттеп және шалқалап), брасс және баттерфляй (баттерфляй кейде дельфин деп те аталады). Спорттық жүзудің осы түрлерімен шұғылданатын адамдар жүзу әдістерін тыңғылықты орындауға дағдыланады. Жүзген кезде қимыл-қозғалыстың әсерінен дененің барлық бұлшық еттері жұмыс істейді, мұның өзі адамның денсаулығына және тұласына сымбатты болуына көмектеседі. Ал жүзу қашықтығын ұзартқанда, жылдамдықты шапшаңдатқанда денеге түсетін күш біртіндеп байқалады. Осыған жаттығу адамның дене құрылысының төзімділігі ұлғайтады және икемділігін арттырады. Спорттық жүзу әдістерінің өзіндік ерекше айырмашылықтары бар: аяқ-қолдың қимылдары, тыныс алу, дем шығару, жүзуді бастау сәттері, бұзылу т,б,. Мысалы: кроль әдісімен етпеттеп және шалқалап жүзгенде аяқ пен қолдың қимылын кезектесіп орындалады да, ал брасс және баттерфляй әдістерін қолданғанда қол мен аяқ қатар, бір уақытта бірдей қимылдайды. Күш-қуатты аз пайдаланып, үлкен табысқа жету үшін спорттық жүзу әдістерімен қимылдары үнемді, дұрыс пайдалануы керек. Жүзуден бағдарламаға сәйкес ерікн әдіспен мынадай қашықтықтарды жарыстар өткізіледі: 50,100,200,400,800, 1500 метрге (жаттығушының қалаған әдісімен әдетте ең жеңіл, шапшаң әдіс болып саналатын етпеттеп кеудемен жүзу); 100 және 200 м бассейн, 100, 200 м баттерфляймен (әдеттер мұның шапшаңдылық түрі дельфин әдісімен орындалады); 100 және 200 м шалқалап кроль әдісімен жүзу; 200 немесе 400 м қашықтықты жүзуші құрама тізбектен орындайды; 50 м немесе 100 метрден (қашықтықты төртке тең бөліп) - баттерфляймен, шалқалап, брасспен, еркін әдіспен аяқтайды; эстафета (алмасу): 4Х100 м бірін-бірі ауыстыратын төрт жүзуші орындайды, жарысты шалқалап жүзу әдісінен бастайды, сонан кейін брасс, баттерфляй және еркін әдіспен аяқтайды, 4х100 м еркін әдіс – ер адамдар үшін рақаттандырады. Жүзудің қолданбалы тәсілін өзен-көлшіктерді, тоғандарды, каналдарды жүзіп өткенді, судың астынан бір зат іздегенде суға батып бара жатқан адамды құтқару кезінде кеңінен пайдалануға болады. Ол үшін жүзудің спорттық әдістерін білу шарт. Себебі адам өзін суда жақсы ұстай алмай тұрып, жүзудің қолданбалы тәсілдерінің меңгере алмайтыны белгілі. Жүзудің спорттық әдістерін меңгергеннен кейін әрбір адам жақсы сүңги білуге, жолдағы кедергілерді жүзіп өтуге, суға батып бара жатқан адамды құтқару тәсілдерін білуге тиіс. Жақсы жүзе білетін адамның небір қиын жағдайда таңғажайып ерліктер көрсете алатыны да белгілі. 6 Ал жүзе білмейтін немесі қатты ағынды су ала жөнелсе, өзін-өзі ұстай алмай, сасқалақтап су жұтып ағып кетуі ғажап емес. Қолданбалы жүзудің маңызды түрі - суға кеткен, апатқа ұшыраған адамды құтқару. Бұл түр теңізшілерге, балықшыларға, сал ағызатын жұмысшыларға, ғарышкерлерге және дене тәрбиесі мұғалімдеріне қажет. Жүзудің денсаулыққа әсері. Жүзу – дене шынықтыру үшін нәтижелі әдістерінің бірі. Ол тұрақты тазалық дағдыларын қалыптасуын мүмкіндік туғызады. Судың температурасы адамның дене қызуынан қан уақытта да төмен болады, сондықтан су ішіндегі адамның денесінен ауа кеңістігіне 50-80% артық жылу тарайды. Шомылу және жүзу дене мүшелерінің сыртұы температура өзгерістерінен, салқыннан пайда болатын ауруларға шалдықпай, төзімді болуын тәрбиелейді. Ал жүзу өзен-көлдеде өткізілетін болса, күннің шуағы мен таза ауа адам денесіне күшті әсер етеді. Жүзе – жүрек, қан тамырлары мен тыныс алу жүйелерін жетілдіруге жақсы әсерін тигізеді. Жүзумен жүйелі түрде шұғылданып жүрге адамның жүрек соғуы минутына 72-ден 48-50-ге дейін сирейді, ал қанның көлемі жүрек бір соққанда 70-80 мл-ден 120-140 мл-ге дейін көбейеді. Жүзу тыныс жүйелерін нығайтып, оның жұмысы дағдыландырып, өкпенің тұрақты сыйымдылығын ұлғайтады. Мысалы, жүзумен жүйелі түрде шұғылданып жүрген спортшылардың өкпесінің сыйымдылығы 4000-7000 см 3 дейін, кейде одан да көбірек ұлғаяды. Судың тығыздығына байланысты тыныс алу, дем шығару қиындайды, тыныс алу судың қысымына, ал дем шығару судың кедергі күшіне байланысты. Бұл әдісті қазіргі кезде де қолданады.Республикамызда алғашқы қысқы жүзу бассейні 1957 жылы Қарағандыда ашылған болатын. 1957 жылы алғаш рет қазақстандықтар суға секіру жарысына Рига қаласында өткен мектеп оқушылары Спартакидасында қатысты. Олар: А. Жданов, Я. Семенов, Ю. Жиленко, Л. Воробьева, Г. Михеева, С. Жданов, Н. Сухин. Т. Бадрызлова мен В. Шалюгина - КСРО құрама командасының мүшелері, ХДСШ Д. Бондаренко, И. Бондаренко, СШ Л. Оленева, С. Новикова, Е. Балдин - КСРО жасөспірімдер құрама командасының резервтер қатарында, Д. Бондаренко, И. Бондаренко, А. Семитов, Н. Орлова - Азия чемпионатының чемпиондары мен жүлдегерлері болды. Қазақстанның құрама командасы Ю. Зеленин, О. Мусин, Н. Кравцова және т.б. жас әрі талантты спортшылармен толықты. 1961 жылы Мәскеудегі жазғы кәсіподақтар Спартакиадасында Қазақстан командасы: Г. Михеева, А. Скибы (Алматы), Н. Кравцова, Ю. Зеленин, В. Волжин, О. Мусин (Қарағанды), В. Булгаков (Шымкент) – Мәскеу, Санк Петербург, РФ және Украина командаларынан кейінгі 5-орынға ие болды. 71.2 Халықаралық жүзу федерациясы Халықаралық жүзу федерациясы (ФИНА) 1908 жылы құрылған. 1991 жылы оның құрамына 128 ел кірді. Олимпиялық ойындар 1896 жылдан, дүниежүз. чемпионаттар 1973 жылдан, еуропалық чемпионаттар 1926 жылдан өткізіледі. Дене шынықтырудың бір түрі ретінде жүзумен адамдар ежелгі дәуірден бастап айналыса бастаған. Біздің жыл санауымыздың басында Римде суы жылытылатын 50x20, 100x50 метрлік үй ішіндегі бассейндер салынған. 16 ғасырдың басында жүзу спорттық сипат алды. Алғашқы жарыс 1515 жылы Венецияда өткізілді. КСРО-ның 1947 жылы Халықаралық жүзу федерациясына мүше болуы, 1952 жылдан бастап Олимпия ойындарына қатысуы жүзу спортының Кеңес Одағында, оның ішінде Қазақстанда да жедел дамуына ықпал етті. Ұйым су спорты түрлеріндегі бәсекелестікті қадағалау үшін құрылған Әлемнің 202 жүзу федерацияларын біріктіреді.Штаб-пәтері Швейцарияның Лозанна қаласында орналасқан Қазіргі кезде ФИНА су спортының 5 түрін қадағалайды: жүзу, ашық суда жүзу, суға секіру, су добы және синхронды жүзу. ФИНА эгидасымен, екі жылда бір рет су спорты түрлерінен әлем чемпионаты өтеді.2009 жылдың 24 шілдесінде ФИНА президенті уругвайлық Хулио Маглионе болып тағайындалды.Қазақстанда жүзу спортының дамуы Алматыда Дене тәрбиесі институтының (қазіргі Қазақ мемлекеттік спорт және туризм академиясы) ашылуымен тікелей байланысты болды. Оның түлектері 1946 жылы Бүкілодақтық жоғары оқу орындары арасындағы жарысқа қатысты. 1947 жылы алғаш рет жүзуден республикалық біріншілік ұйымдастырылып (Тастақ тоғанында), оған Алматы, Атырау, Орал қалалары жүзгіштері қатысты.Сол жылы Қазақстан тұңғыш рет КСРО біріншілігінде бәсекеге түсті. 1948 жылы Алматыдағы Мәдениет және демалыс саябағында студенттердің күшімен 27 метрлік ашық бассейн жасалды, онда екінші республикалық біріншілік өтті. Ю.Кабин, В.Минаев, Б.Елқондиевтер бірнеше рет Қазақстанның чемпионы атанды. Құрамына қазақстандық Г.Николаев енген КСРО жүзгіштері 16-Олимпия ойындарында (Мельбурн, 1956) 4x200 метрлік эстафетада Кеңес Одағына алғашқы қола медальді әкелді. 1957 жылы Қарағандыда тұңғыш жабық бассейн іске қосылды. Тәуелсіз Қазақстан дербес қатысқан Барселонада өткен 25-Олимпия ойындарына (1992) 7 жүзгіш, ал Сиднейде өткен 27-Олимпияға (2000) 8 жүзгіш қосты. 8 Олардың бәрі дерлік Азия құрлығының үздіктері аталды. Жүзу адам ағзасына тигізетін пайдалы әсері жағынан басқа спортқа қарағанда ерекше орын алады. Жүзумен тұрақты шұғылданған адамның бұлшық еті үйлесімді жетіледі, жүйке тамыры нығаяды, денедегі зат алмасу, тыныс алу мен қан айналу жүйесінің қызметі жақсарадыФИНА 1908 жылы 19 шілдеде 1908 жылдың Олимпиада ойындарының соңына қарай Бельгия, Ұлыбритания, Дания, Финляндия, Франция, Германия, Венгрия, және Швеция жүзу федерацияларымен Лондондағы Манчестер қонақ үйінде құрылған.Ұлттық федерациялардық саны жылдар бойынша:1908: 81928: 381958: 751978: 1061988: 1092000: 1742008: 1972011: 202Мүше ұйымдар[өңдеу]World Map FINA.svgАзия (43): Азияның әуесқой жүзу федерациясыAфрика (45): Африкандық жүзу конфедирациясыAмерика (40): Американың әуесқой жүзу одағыEуропа (50): Еуропалық жүзу лигасыOкеания (13): Океанияның жүзу қауымдастығы



9 ІІ. СПОРТТЫҚ ЖҮЗУ ӘДІСТЕРІ МЕН ТӘСІЛДЕРІ 2.1. Суда жүзу техникасы Баттерфляйда жұрыс техника ерекше маңызды. Кроль, шалқалай жүзу мен брассқа қарағанда баттерфляйда жақсы жылдамдықты тек физикалық күш арқылы қол жеткізу мүмкін емес. Көп адамдар бар қиындық бұл стильді үйренуде жатыр деп ойлайды. Бастаушылар үшін басты қиындық екі қолын бір уақытта судың үстінде қайтару мен барлық денесін бастапқы позицияға келтіру, сонымен қатар бір уақыттағы деммен жүзу. Техника қол мен аяқтың синхронды қозғалысынан тұрады. Мұндағы негізі рөлді дененің толқын тәріздес қозғалысыорындайды.Бастапқы позицияда жүзгіш суда қарнымен жатады, қолдары алға созылған, ал аяқтары артқа қарай созылған. Жүзу – спорттың ерекше түрлерінің, дене шынықтыру үшін нәтижелі әдістерінің бірі. Жүзу адамды сымбатты, көрікті, төзімді етіп қалыптастырады. Спорттың денсаулыққа пайдалы түрлерінің бірегейі де осы – жүзу. Мысалға адам жүзу кезінде кеуде мен қарынға түсетін судың қысымын ішке терең дем тарту арқылы жеңілдетеді екен, мұның өзі тыныс алу жүйелерін жетілдіріп, оны оттегімен тікелей қамтамасыз етуге және өкпенің дем алатын көлемін ұлғайтуға септігін тигізеді. Оған қоса жүзу кезінде жасалатын қимылдардың әсерінен дененің барлық бұлшық еттері жұмыс істейді, бұл адамның денсаулығына, сымбатына жақсы әсер етеді. Омыртқаның да түзу де тік болуына бірден бір себепші – жүзу қимылдары екен. Негізінде омыртқа – адамның ең маңызды мүшелерінің бірі, себебі ол басқа ауруларға өте қатты әсер етеді, яғни өзге аурулар омыртқаға тікелей байланысты. Жалпы, жүзудың пайдасы – адам денсаулығын нығайту, шымыр және шыңыққан болуына өз септігін тигізу. Сонымен біз спорттың бұл түрінің қаншама пайдалы екенін білдік, ал осы жүзуді қалай тез үйренуге болады дейтін шығарсыздар?! Алдымен, жүзуді үйренбестен бұрын оны 3 түрге бөліп алайық: 1) Кроль 2) Брасс 3) Баттерфляй Кроль – жүзудің ең жылдам түрі, қол мен аяқты кезекпен жылдам қимылға келтіру әдісі. Кроль әдісімен етпеттеп және шалқалап жүзгенде аяқ пен қолдың қимылы кезектесіп орындалады, ал брасс және баттерфляй әдістерімен жүзгенде қол мен аяқ қатар, бір уақытта бірдей қимылдайды. Баттерфляйдың (ағылшынша «көбелек») брасстан айырмашылығы сол, осы жүзу тәсілінде жүзуші екі қолын иығынан төмен қарай лақтыра, яғни иығынан екі қолын сермете жүзеді және екі аяғы бірігіп бірдей қозғалыс жасайды. Баттерфляй – жүзудың ең қиын түрі. Ал Брасс болса ең жеңіл түрі, яғни бұл түрі қол мен аяқты екі 10жаққа қарай сермеу арқылы жүзеге асады. Міне жүзудің осы 3 түрі бойынша әлемдік, Олимпиадалық бағдарламаларға негізделген жарыстар өткізіледі. Бағдарламалар мынадай қашықтықтарды қамтиды: 50, 10, 200, 400, 800, 1500метр; 100, 200м баттерфляймен; 200 немесе 400 м қашықтықты жүзуші құрама тізбекпен орындайды; 4Х100 м эстафеталық қашықтықта бірін-бірі ауыстыратын төрт жүзуші орындайды және тағы сол сияқты . Жарыстардың қызықтылығы сол – әр жүзуші-спортшының техникасы әр түрлі, қайсысы жылдам әрі ұтымды, сол жеңіске жетеді. Төртжылдықтың ең мықты сайысында медальды көптеп алатындар - судан бақытын тапқан спортшылар екені сөзсіз. Мысалға, 2008 жылы Бейжің Олимпиадасында ерлер мен әйелдер арасында жүзу жарысынан 34 комплект медальдар сарапқа салынды. Медальдарды сарапқа салатын сол бұрынғы жүзуден Держава мемлекеттер – Америка Құрама Штаттары, Ресей, Аустралия. Олардың мынадай жүзушілерінің есімдерінің даңқы әлемге жер жарады: Майкл Фелпс(Олимпиаданың 15 дүркін чемпион), Ласла Чех, Евгений Коротышкин. Өкінішке орай, сол Олимпиадалардың ішінде бір қазақстандық жүзуші жоғары дәрежеге ие бола алмады. Сондықтан да, менің ойымша қазақ балаларының жүзуге деген талпынысы, құштарлығы жоғары болуы тиіс. Себебі қазақ елінің жүзушілерінің халықаралық ареналарда айтар сөзі, көрсетер өнері әлі көп. Ол үшін әрине таудай талап, қажымас қайрат керек. Жүзуді тез үйрену үшін сізге ең алдымен судағы бірқалыпты қимыл-қозғалыс және жүзу техникасы қажет. Жүзу техникасы жоғарылаған сайын, сіз жүзудің қимылдарын жақсы сезе бастайсыз. Жүзу үшін аяқ пен қолды жаттықтыру, шынықтыру қажет. Одан кейінгі негізгі мәселе – өкпені терең демге үйрету. Өкпе жүзудің ең басты құраушы элементтерінің бірі, себебі өкпе арқылы жүзуші өзінің қимыл-әрекеттерін, жылдамдығын арттырып, кемітіп отырады. Жүзудің осындай құраушы элементтері сізге дұрыс жүзудің негізін қалыптастырады деп ойлаймын. Жалпы, жүзуді – дене тәрбиесінің кең тараған маңызды түрі деп білеміз. Осыған орай, елімізде спорттың осы жүзу түріне аумақты қаражат бөлініп, спорт сарайларында жүзу бассейндері көптеп салынып жатыр. Келешекте де жүзу сабағы институттардың, орта білім беретін дене шынықтыру оқу орындарының және мектептердің оқу жоспарларына да енгізіліп оқытылайын деп жатыр. Елімізде спорттың бұл түріне мұндай ерекше қамқор қадамдар жасалуының бірден бір себебі – халықаралық жарыстарда жүзушілеріміздің медальдардан құр қалуы. Шыны керек, еліміздің спорттың осы түрінен үлкен жеңістерге жете алмауының тағы бір 11себебі – еліміздегі жүзу комплекстерінің қымбаттылығы. Қазірдің өзінде олардың бағасы 13000 теңгеден кем түспейді. Ал мұндай бағаны әркімнің қалтасы көтере бермейді. Оның үстіне елдегі бассейндердің тек үлкен қалаларда болуы үйреншікті жайт. «Ауылымызда бассейн жұмыс жасайды»,-деген жанды осы күнге дейін кездестірген емеспін. Одан кейін көбіміздің айтатын сөзіміз - ауыл балаларының бокс пен күреске ғана икемі бар дейтініміз. Әрине, ол солай болады, егер жүзуге жағдай болмаса, жүзуден әлемдік жұлдыздар былай тұрсын, жай ғана әуесқой жүзушілердің де өзі шықпайды. Егер ауылда аталған жүзу спортына жағдай жасалса, қуанар едік. Әзірге ол байқалар емес... Бірақ мен біраз жылдан кейін мұның барлығы ұмытылып кетеді деген үміттемін. Әлі еліміздің туы талай жүзудің спорт ареналарында биікке самғайды. Ал жаңағы айтқан келеңсіздіктер уақыт өте келе өз шешімін табады. Соған орай мен елімнің спортшыларының келешекте жүзуден жоғары дәрежеде өнер көрсететініне кәміл сенемін және ондай дәрежеге елімізді қазіргі жас жүзушілеріміз жетелейді. Суда жүзу – спорттың ерекше әрі пайдасы мол түрі. Жүзу кезінде ағзадағы барлық бұлшық ет қимылға түсіп, шымырлана түседі. Омыртқаның түзу болуына бірден-бір септігін тигізеді. Сондай-ақ, ол арқылы дене сымбаттылығын сақтап тұруға да болады. Айта берсек, спорттың бұл түрінің пайдасы аса көп. Жүзудің 4 түрі бар. Олар: арқадағы кроль, кеудедегі кроль, брасс, батерфляй. Кеңесшінің айтуынша, бүгінде оның брасс және арқамен жүзу түрі кең қолданысқа енген және оны үйрену оңай екен. Жүзуді білмесеңіз, біздің кеңестерді есіңізде сақтап алғайсыз. Есіңізде болсын, жүзуді кез келген жаста үйренуге болады. 2.2. Жүзудің қағидалары Суда жүзу кезінде, ағзаның барлық бұлшық еттері жұмыс жасайды. Суда біресе аяқ пенен біресе қолменен жүзу мүмкін емес. Дененің барлық мүшесі сіздің жүзуіңіз үшін қимылдап қызмет етуі керек. Сондықтан, денеңіздің бұлшық еті өз формасына қарай қалыптасады. Дененің сымбаттылығы арта түседі.Әр бұлшық ет түрліше күш алады. Жүрек қан тамырларының жүйесі реттеліп, жұмысын жақсартады. Суда жүзу остеохондроз ауруының,омыртқа ауруларының алдын алады, дене бітіміңізді қалыпқа келтіреді. Омыртқа бағанасына түскен ауырлықты баялатады. Қозғалыс дене мүшелерінің қызметін жоғарлатып, омыртқа сүйектерінің жанындағы кішкентай бұлшық еттерді тынықтырады. Дене температурасын қалыпты жағдайдан ұстайды. Иммунитетіңіз күшейіп, суық тиюге, тұмауға қарсы тұра алады. Суда жүзуде 12көкірек қуысы кеңейіп, тынысы ашылады. Ал, жақсы нәтиже көрсету үшін дұрыс тыныс алуды үйрену керек. Бұл спорт түрімен дағдыланған адамның тыныс алу мүшесі де жақсы қызмет атқаратын болады. Көп қозғалыс пен энергияның жұмсалуының әсерінен ағзадағы калория мөлшері азая түседі. Сондықтан, артық салмақтан арылуға көмектеседі. Фитнеске қарағанда, жүзу арқылы тез арықтайсыз. Өйткені, жүзу барысында жүгіруден де көп калория, энергия жұмсалады. Жүзу спорты күйзелістен арылтуға, жүйкені оңалтуға, ойды реттеуге септігін тигізеді. Су адам денесіндегі стресс, жағымсыз эмоция мен негативті көңіл-күйді шайып, бойыңызға күш- қуат беріп, серпілтіп сергітеді. Жүзу кезінде сіздің жүйке жүйеңізді тыныштандырып, ағзаңызға тамаша энергия бөледі.Әрбір спортқа үлкен ниетпенен келген абзал. Суда жүзуден рахат-ләззат, күш ала біліңіз. Бұл спорт түрінен келесі жолы суға жүзуге асығып тұруыңыз керек. Егер сіз мүлдем жүзе алмасаңыз, арнайы шағын хауыздан, арнайы жаттықтырушымен бастауға болады. Хауызда тепе-теңдікті сақтауға мүмкіндігіңіз жоғары және жүзуді жылдам үйренесіз. Суда жүзу кезінде адамды еш жалықтырмайды, керісінше суға деген махаббатыныз, өзіңізге сенімділігіңіз артады. Суда жүзу денсаулықты арттырады. Ең бастысы, шымыр болып, дене бұлшық еттері шыңдалады. Жүзу спорты керемет хобби, денемізді, тәнімізді сұлулыққа баулиды.Жарыстар өткізілетін жүзудің бірнеше түрлері бар: 1.Еркін стиль 2.Брасс 3.Кроль Шалқалап жүзу кроль. Сонымен бірге спортшылар қашықтықты бағындырғанда, оның кез-келген бөліктерінде жүзудің әртүрлі стильдерін пайдаланып, кешенді жүзуде, сонымен қатар аралас эстафета орын алған. Спорттың осы түрі. Олимпияда ойындарына кіреді. Жүзуге арналған бассейн – ФИНА -ныңережесіне сәйкес бассейндер ұзындығы 50 метр («қысқа судағы» жарыстар үшін 25 метр) және көлденең 25 метр, тереңдігі— екі метрден кем болмау керек. Бассейн көлденең 2,5 метрден сегіз жолға бөлінуі керек. Судың температурасы25 – 29 °C болуы керек. 2012жылғыжазғаОлимпиядаойындарындағы жүзуЕркін стиль 50 метрЕрлерӘйелдер13100 метрЕрлерӘйелдер 200 метрЕрлерӘйелдер 400 метрЕрлерӘйелдер 800 метр Әйелдер 1500 метрЕрлерБаттерфляй 100 метрЕрлерӘйелдер 200 метрЕрлерӘйелдерАрқамен 100 метрЕрлерӘйелдер 200 метрЕрлерӘйелдерБрасс 100 метрЕрлерӘйелдер 200 метрЕрлерӘйелдерКешенді жүзу 200 метрЕрлерӘйелдер 400 метрЕрлерӘйелдерЭстафеты4×100 метр еркін стильменЕрлерӘйелдер4×200 метров еркін стильменЕрлерӘйелдер4×100 метров жинақтыЕрлерӘйелдер Жүзу спорт түрінің ең ежелгісі. Спорттық жүзу XV ғасырдың соңында пайда болды. 1515 жылы Венецияда жүзушілердің жарысы өткізілді, бұл жүзуден алғашқы жарыстардың бірі болатын. 1538 жылы дат азаматы П. Винманның бірінші нұсқаулығы жарыққа шықты. Жүзуден алғашқы мектептер XVIII тғасырдың екінші жартысында – XIX ғасырдың басында Германияда, Австрияда, Чехословакияда және Францияда ашылған. XIX ғасырдың ортасында алғашқы жасанды бассейндер пайда болды, бұл XIX ғасырдың соңында осы спорт түрінің кенеттен кеңінен танымал болуы еді. 1890 жылы жүзуден Европаның алғашқы біріншілігі өткізілді.1896 жылы жүзу Олимпияда ойындарының бағдарламасына кіргізілді. 1908 жылы Халықаралық жүзуден әуесқойлар федерациясы ФИНА ұйымдастырылды, ал 14 1973 жылы бұл ұйым 96 ұлттық федерацияларды біріктірді. ХХ ғасырдың басында жүзу Россияда Европадағы сияқты кеңінен таралмаған болатын.Осы кезеңде Россияда техникалық жағынан аса жетіле қоймаған жеті бассейн болды, соның өзінде жүзумен мың жарымдай адам айналысып жүрді. Бассейндердің санының жетіспеушілігінен жаттығулар көбінесе жазғы уақытта ашық суларда өткізіліп отырған. Нәтижесі онша жоғары болмайтын. 1913 жылы алғаш рет жүзуден Россияның біріншілігі өткізілді. 1918 жылы Москвада СССР-дің жүзу бойынша бірінші жарысы өткізілді. 1920 жылы В.Н. Песков ашық бассейні бар спорттық “Дельфин” жүзу қоғамын ұйымдастырды. 20-шы жылдары Москвада бірнеше жүзу мектептері ашылды. 1921 жылы Москва-өзенінде СССР-дің бірінші жарысы өтті. Жүзуден жарыстар 1928 жылдан СССР спартакиадасының бағдарламасына кірген. Содан бері жүзуден жарыстар үнемі өткізіліп тұрады.Жүзу – бұл берілген қашықтыққа жүзе отырып, барыншатезірек жету қажет спорттық тәртіп. Осында су астында старттан кейін және борттан кейін серпілгенде (бассейнде қозғалыс бағытын ауыстырған кезде) 15 метрден артық жүзуге рұқсат берілмейді. Сонымен қатар жүзу қазіргі уақыттағы бессайыстың (200 м жүзу),триатлонның (ашық судағы әртүрлі дистанциялар) және кейбір қолданбалы көпсайыстың құрама бөлігі болып табылады. 28 шілдеден 10 тамызға дейін өткен 2012 жылғы жазғы Олимпияда ойындарында 34 награда жиынтығы (17 ерлерде және 17 әйелдерде) ойнатылды, олардың ішінде 32 – бассейндегі жүзу және 2 – ашық суда жүзу үшін. Суға жуздің қағидалары – дене шынықтыру мен спорттың әйгілі түрлерінің бірі. Жылдан жылға әр түрлі жастағы адамдар арасында оның өрісі кеңейе түсуде. Суға жүзудің сауықтыру, қолданбалы қорғану маңыздары бар. Ол жүрек – тамыр және демалу жүйелеріне игілікті әсер етеді, бұлшық еттерді дамытып, ағзаның суық тиюге қарсы әрекетін күшейтеді. Адам өмірінде сан қилы жағдайлар болып тұрады, кейде суға жүзе білу өте қажет болады. Суда жүзе білмейтіндерді су бақытсыздыққа ұшыратады. Ал суда жүзе білетін адам тереңдікте, таныс емес жерлерде денесін қорқыныш билемейді. Ондай адам су ішінде өз өмірі үшін қорықпайды, ол жағаға еркін жетіп, көмек келгенше су ішінде бола алады. Жақсы жүзуші суға кеткен адамға өзі көмек беріп, оны амал алып қалады. Суда жүзу ісі өскелең ұрпақты ізгілікке, жігерлі болуға тәрбиелеудің табылмас құралы. Суда жүзу сабақтары тек қайрат – жігерге, еңбекқорлыққа тәрбиелейді, ол баланың күшін, жылдамдығын, ептілігін тәрбиелеуге қолайлы жағдай тудырады. 15 Суда жүзу ісі көп қырлы. Ол спорттың қолданбалы синхронды су асты, суға секіру, т.б. түрлеріне бөлінеді. Спорттық суда жүзу мынадай төрт түрді біріктіреді: еркін стиль (кроль), арқамен жүзу, брасс, дельфин (баттерфляй). Осындай төрт түрлері бойынша Еуропа және әлем біріншілігінде және де басқа әр түрлі жарыстар өткізіліп тұрады. Олимпиадалық ойындар бағдарламасында суда жүзу кеңінен қолданылуда. Суда жүзудің сауықтырудағы орны. Суда жүзу – дене шынықтырудың таңғажайып түрі. Ол адамға тек қуаныш қана емес, демалу мен шынығудың тамаша құралы болып табылады. Судағы жаттығулар нерв жүйесін, буындардың қозғалысын жақсартады. Су теріні тазартып, терінің тыныс алуын жақсартады. Суда жүзгенде өкпе тазарып, ағзаға ауа көп барады. Суда болу ағзадағы заттардың алмасуын реттейді. Судың көкірек клеткаларына қысым түсіруі демалуды қиындатып, тыныс алу бұлшық еттерінің жұмысын үдетіп, олардың жетілуіне жағдай жасайды. Жүзуші үйлесімді жетілген бұлшық еттерімен, сымбаттылығымен, суыққа мойымаушылығымен, төзімділігімен көзге түседі. Суда жүзу адамның еңбегіне де қолданбалы маңыз алып отыр. Суда жүзе білу – еңбек әрекеттері сумен байланысты адамдар үшін өте қажет (жүзгіштер, балықшылар, теңізшілер). Суда жүзе білу, сүңгу, су қорықтарында киіммен немесе киімсіз арғы бетке өту, қолдағы құралдармен немесе бос, судағы жолдасыңа көмек көрсете білу адам өміріне ең қажет. Әіресе, бұл машықтар әскердегі адамдарға қажет.2.3. Суда жүзуден қазақстан бишілеріЛондондағы әлем жұлдыздары Лондонға атағы жер жарған мықты спортшылар келе жатыр. Арасында 14 дүркін олимпиада чемпионы, 28 рет әлем чемпионы атанған америкалық Майкл Фелпс, жеті дүркін әлем чемпионы - бразилиялық Сезар Фильо, үш мәрте әлем чемпионы болған неміс Пауль Виедерманн бар.Спортшылар ашық суда жүзу, брасс, баттерфляй және еркін әдіспен жүзу, шалқалап, комплексті жүзуден жарысады. Ал биші қыздар синхронды жүзуден жекелей және командалық жүлделерге таласады. Жүзу спортынан олимпиада ойындарында 34, ал синхронды жүзу спорты бойынша екі комплект медаль сарапқа салынады. Су спортынан олимпиада ойындарында ең көп медаль тігілген. Алайда осынша мол бәйге тігілгенімен, қазақстандықтардың алтынға қол жеткізуі неғайбіл. Оны басқа елдерден келе жатқан спортшылардың атағына қарап болжауға болады. Олардың қатарында он төрт дүркін олимпиада чемпионы, 28 рет әлем чемпионы атанған америкалық 16Майкл Фелпс, Пекин ойындарының чемпионы, жеті дүркін әлем чемпионы болған бразилиялық Сезар Фильо, он бір рет Еуропа чемпионатын ұтқан, үш дүркін әлем чемпионы неміс Пауль Виедерманн бар. Бұған қоса, Джессика Харди (он бір рет әлем чемпионы атанған), Пекин олимпиадасының чемпионы австралиялық Кэйли Палмер, 2008 жылы олимпиаданың екі алтынын иеленген Ребекка Адингтон (Ұлыбритания), Афина олимпиадасында екі алтын, төрт күміс, бір қола алған Зимбабве спортшысы Кристи Ковентри сияқты жұлдыздар бар. Ал синхронды жүзуден Пекин олимпиадасының чемпиондары, 15 дүркін әлем чемпиондары атанған Наталья Ищенко мен Светлана Ромашина, екі рет олимпиаданың күміс жүлдесін алған испаниялық Андреа Фуэнтас, алты мәрте әлем чемпионатының күміс медалін алған қытайлық Хуанг Хиечен келе жатыр.Суда жүзу адам ағзасын қартаюдан сақтайды 2016 жылғы 12 ақпан 02:26 1378 АСТАНА. ҚазАқпарат - Бассейн - буыны ауыратын немесе басқа спорттан жараланамын деп сескенетіндер үшін таптыстырмас орын. Аква жаттығулар артық салмақтағы және тірек-қозғалтқыш аппараттарының ақауы бар адамдар үшін тиімді. Суда жердің тартылыс күші азайып, буындардың жүктемесі азаяды. Бассейн қарт адамдар үшін де керемет орын саналады. Бұл таң қалатын жағдай емес. Егер суға белге дейін түсер болсаңыз тірек-қозғалтқыш аппаратының жүктемесі екі есеге азаяды. Егер суда бойласаңыз, оған қарапайым жүктеменің төрттен бірі ғана сарп етіледі. Ал денеңіз толықтай суға енсе, 10 пайыздық жүктемемен ғана арпалысуға тура келеді. Жабық бассейндер сондай-ақ, демікпе ауруына шалдыққан науқастар үшін маңызды. Жылы әрі ылғалды ауа өкпенің жұмысын жақсартады. Тіпті, кәсіпқой спортшылар алған жарақаттарынан кейін қайта қалпына келу үшін бассейнде жаттығады. Су бұлшықеттердің ауыруын азайтып, буындардың қозғалысын арттырады. Адам неғұрлым суда көп уақытын өткізсе, соғұрлым оның ағзасына әсері де артады. Сондықтан, жаттығуларды әр түрлі мұқтаждыққа қолдануға болады. 2004 жылы Индиана университеті зерттеу жұмыстарын жүргізіп, көп уақыттан бері аптасына төрт рет бассейнде жүзіп келген 40 жастан асқан жүзгіштердің қартаю белгілерінің азайғандығын дәлелдеді. Бұған қоса ардагер жүзгіштердің қан қысымдары мен қан құрамындағы холестерин мөлшері қалыпты жағдайда болған. Бір қызығы, өкпелерінің жұмысы жақсарып, басқа қарапайым адамдармен салыстырғанда бұлшықет көлемінің өскендігін байқаған. Егер бассейндегі су хлормен тазаланатын болса, ал оның кері әсері ауаны ластап, өкпеге зиянын тигізеді. Ел егер сіз аллергиялық реакцияға душар болсаңыз, хлор сіздің теріңіз бен 17көзіңіздің тітіркендіреді. Владислав Поляков (100 метр брасс) - Азия ойындарының чемпионы (2006 жыл). 25 метрлік бассейнде өткен әлем чемпионатының жеңімпазы (2006 жыл, Шанхай) және екі мәрте қола алған (2004 жыл). АҚШ-та оқиды, сонда жаттығады. АҚШ ашық Қазақстандық жүзу спортының шебері Владислав Поляков Азия ойындарының алтын медалін ұстап тұр. Доха. 2006 жыл. (Сурет Азия олимпиада комитетінің ресми сайтынан алынды) Қазақстандық жүзу спортының шебері Владислав Поляков Азия ойындарының алтын медалін ұстап тұр. Доха. 2006 жыл. (Сурет Азия олимпиада комитетінің ресми сайтынан алынды) чемпионатының алтын жүлде иегері. 2004 жылы Афина олимпиадасына қатысып, 100 және 200 метрлік брасс жарысында 5-орын алған. Ал Пекин олимпиадасында 17-орынға ие болды. 2005 жылы Измирде (Түркия) өткен жазғы Универсиаданың (студенттер жарысы) күміс жүлдегері. Александр Тарабрин (100 және 200 метрге шалқалап жүзу). Олимпиада ойындарына алғаш рет қатысады. Қазақстан чемпионы. Халықаралық жарыстарға аз қатысқандықтан, жүлделері де көп емес. Екатерина Руденко (100 метрге шалқалап жүзу) - Қазақстанның төрт дүркін чемпионы. Жастар арасындағы Азия ойындарының чемпионы (2009 жыл). Әлем және Азия чемпионаттарына қатысқан. Юрий Кудинов (10 шақырымға ашық суда жүзу) - үш дүркін әлем чемпионы (2001, 2003, 2006 жыл). 2002 жылғы Еуропа чемпионатының алтын жүлдесін алды. Алайда Кудинов бұл жетістіктерінің бәріне Ресей азаматы кезінде жеткен. Қазақстан азаматтығын 2009 жылы алды. Қазір жасы 33-те. Ресейлік басылымдардың дерегіне сүйенсек, Кудинов Ресей чемпионатында жас спортшылардан жеңіліп, ұлттық құрамадан шығып қалған. Сондықтан Лондон олимпиадасына қатысу үшін Қазақстан азаматтығын алыпты.Қазақстаннан 1996 жылғы олимпиадаға су спорты түрлерінен - 12, Сидней ойындарына - 7, Афина олимпиадасына - 13, Пекин олимпиадасына 10 спортшы қатысқан. Ал биылғы Лондон олимпиадасына төрт жүзу спортының шебері және екі биші, жиыны алты спортшы қатысады. Жарыстарда көрінетін жүзудің негізгі төрт стилі ол арқамен жүзу кролі, кеуде кролі, баттерфляй (дельфин) және брасс.Кеуде кролін жүзу бойынша ресми жарыстарда (еркін стиль) ерлер мен әйелдер де 50, 100, 200, 400, 800 және 1500 м., қашықтыққа жүзеді,арқамен 100 және 200 м. жүзеді. Брасс және баттерфляймен 100 және 200 м қашықтыққа жүзеді. Жүзу олимпияда бағдарламасы бойынша жеңіл атлетикадан кейінгі ойнатылатын медаль саны бойынша екінші спорт түрі.

18 Жүзу бойынша бірінші халықаралық жарыс 1889 жылы Венгрия астанасы Будапештте өткізілді. Жүзу Олимпияда ойындарында алғашқы рет Афины қаласында 1896 жылы сынға түсті. 1908 жылы әуесқой жүзушілердің Халықаралық федерациясы құрылды (ФИНА). Аталған спорт түрі үнемі дамытылып отырды, жаңа жылдам жүзу стилдері пайда болды. 1887 жылы Ұлыбританияда өткен бірінші ресми түрдегі жарыстарда жүзушілер бір жағымен қолын шығармай ең ескі жүзу әдісін брассты пайдаланды. Ұзын және қысқа қашықтықтарға жүзудегі бірінші рекордтар брасспен жасалды. Аталған әдісті 1538 жылы даниялық Н. Бинман сипаттады. Демек,жүзудің осы түрін кезінде бақадан алды. Ұзақ уақыт бойы осы жүзу түрін «бақаша жүзу» деп атады. XIX ғасырда ол әдіс брасс деген атқа ие болды. 1928 жылы Амстердамдағы жарыста кубалық И. Индельфонсо жеңіп шықты. Ол қолымен беліне дейін қармау арқылы өте жоғары нәтижені көрсетті. 1954 жылы кеңестік жүзгіш М. Петрусевич әлемдік рекорд орнатты, ол судың жарты бөлігін астымен жүзіп өтті. Сонымен, су астымен қолымен белінен дейін қармау арқылы сүңгу брасс пайда болды. 1957 жылы ережедегі өзгертулерге байланысты ол әдіске тыйым салынды. 30-шы жылдары ХХ ғасырда жүзудің жаңа стилі пайда болды — баттерфляй, ол көбелектің қанатының қозғалысына ұқсастығына байланысты осылай аталды. Ресми жарыстарда осы әдіспен бірінші рет американдық Джимми Хиггинс 1935 жылы жүзіп, 100 метр қашықтықта әлемдік рекорд орнатты, ол 1 мин 10,8 секунд уақытына тең болды. Осы жылы оның рекордын кеңестік теңізші Семён Бойченко озып, ол тура сол қашықтықты 1 мин 8 сек. жүзіп өтті. 1948 жылы Олимпиядада брасспен жүзетін спортшы жарыс финалында ең төмен нәтижені көрсетті. Осыдан кейін ФИНА брасс және баттерфляй бойынша жарыстарды бөлек жүргізуді шешті. Сол жылдары жылдамдықдыбаттерфляй бекітілді — ол дельфин: аяқты қозғаудың орнына брасс техникасында спортшы денесімен толқын тәріздес қозғалыс жасады оған аяғын да қозғау қосылды. Жылдамдығы жоғары болып ерекшеленген осы әдісті бірінші рет американдық Д. Зиг 1935 жылы көрсетті. 1953 жылы әдістің көмегімен әлемдік рекордты венгр Дьёрде Тумпек жасады. Содан бері спортшыларбаттерфляйдің жылдамдықты түрлерін ғана пайдаланып отыр.Анна Кулькина мен Әйгерім Жексенбина Лондондағы іріктеу жарысына қатысып жатыр. Мамыр, 2012 жыл. Сурет Халықаралық су спорты федерациясының ресми сайтынан алынды. Анна Кулькина мен Әйгерім 19Жексенбина Лондондағы іріктеу жарысына қатысып жатыр. Мамыр, 2012 жыл. Сурет Халықаралық су спорты федерациясының ресми сайтынан алынды. Ал Анна Кулькина мен Әйгерім Жексенбина Лондонға аттанып кетті. Олар синхронды жүзу жарысына қатысады. Суда билейтін қыздар олимпиада жолдамасын Лондонда өткен іріктеу жарысында жеңіп алған. Екеуі де Азия ойындарының қола жүлдегері (2010 жыл). 2011 жылы өткен әлем чемпионатында 16-орын иеленген. 2.4. Ашық суда жүзуЖеке жүзу содан кейін жарыстардағы ашық суларда ұзақ қашықтыққа жүзу XIX ғасырдың соңында өткізілді. Демек, олардың ішіндегі ең танымалы Ла-Манш бұғазы арқылы жүзу. Бірінші рет Ла-Маншты 1875 жылы ағылшын Мэттью Уэбб жүзіп өтті. 1991 жылы ашық суда жүзу әлем чемпионаты бағдарламасына енгізілді, ал 2000 жылы жұп санды жылдары ашық жүзуден жекелеген әлем чемпионаттары өткізіледі . Дистанциялар: 5 км (1998 ж. бастап) 10 км (2000 ж. бастап) 25 км (1991 ж. бастап)2008 жылдан қашықтық 10 км олимпиядалық қашықтық болды. Жүзу костюміжүзуші спортшының міндетті экипировкасы болды. Шамамен 1930 жылы табиғи материалдан жасалған костюм жүзушінің толық денесін жауып тұрды. 1930 жылдың басында сән үлгісінің ауысуына байланысты жібектен жасалған жүзу іш-киімі сәнге айналды, жүзушінің денесі толығымен ашық болды. 1950 жылы табиғи материалдардың орнына жасанды материалдар келе бастады: нейлон, лайкра және басқа да материалдар. 1990 жылдың ортасынан бастаптехнологиясы жоғары жүзу костюмдар пайда болды. Бірінші олар жүзуші ер адамдардың белінен төмен жауып, содан кейін барлық денесін жауып тұратын болды. Синтетикалық материалдан жасалған арнайы қосындылар адам денесі терісіне қарағанда судың кедергісін азайтты. Жаңа костюмдер 2008 жылы пайда болды олар жүзушілерге нәтижені арттырып алдыға шығуға мүмкіндік берді. Полиуретанды костюм, жүзу барысында жақсы нәтижеге жетуіне көмектесті. Кез-келген ірі турнир техникалық комиссия мәжілісінен басталады. Гонконг, Оман, Сирия, Иран, Өзбекстан, Қырғызстан және Қазақстан елдерінің спортшылары Қапшағай су қоймасының жағалауына бес және он шақырым қашықтыққа жүзу үшін бас қосты. Даладағы ашық суларда 20жүзу олимпиадалық спорт түрі. Қазақстанда спорттың бұл түрі қарқынды дамып келеді. Оның үстіне елімізде су қоймалары жеткілікті. Азия чемпионатында Қазақстанның намысын жасөспірімдер құрамасы қорғады. Жастар өздеріне сенімді, тіпті олар үшін спорттың бұл жаңа түріне алғашқы қадам басуға көмектескен Юрий Кудиновтың қатарларында болмауының өзі оларды жасыта алған жоқ. Жүзгіш мамандар арасында спортшылардыңнәтижелері жаттығудан немесе табиғи ерекшеліктері арқылы емес костюм артықшылығынан технологиялық допинг алуы туралы талқылаулар басталды. 2009 жылы чемпионат шеңберінде FINA конгресі өтіп, онда 2010 жылдан бастап тек қана кездеме материалдан жасалған жүзу костюдеріне рұқсат етілді.Виталий Худяковтің ашық суда жүзу спортымен шұғылданғанына 3 жылдан аса уақыт болған. Бапкерлердің біліктілігі мен өзінің ыждаһаттылығы арқасында әлемнің үздік 20 спортшысының қатарына еніп үлгерген. Жүйрік жүзуші Португалияның Сетубал қаласында Олимпидаға баруға мүмкіндік беретін лицензиялық турнирге қатысып, үздік нәтиже көрсеткен.

2.5.Спорттық жүзу қауіпсіздік ережелеріСуға шомылу кезіндегі ережелер:- Тек қана суға шомылу үшін бөлінген жағажайлар мен орындарды пайдаланыңыздар.- Қоршау белгілерінен әрі бармаңыздар, тыйым салынған орындарда суға шомылмаңыздар, моторлы қайықтарға жақын жүзіп бармаңыздар - бұл өміріңізге қауіпті.- Ата-аналар және балалар мекемелерінің жетекшілері! Балалардың қадағалаусыз шомылуына жол бермеңіздер!- Мас күйде суға шомылуға тыйым салынады.Суға шомылушыларға кеңес: - Суға абайлап кіріңіз. Денеңіздің суға бейімделуіне мүмкіндік беріңіз.- Өзіңізді қалтырауға дейін жеткізбей, 10-15 минутқа дейін ғана шомылыңыз.- Аяқ-қолыңыз тартылған жағдайда - сасқалақтамаңыз, су бетінде қалуға 21тырысыңыз және көмекке шақырыңыз.- Жүзе білмесеңіз, белден жоғары тереңдікке бармаңыз.- Суға жалғыз шомылмауға тырысыңыз.- Мас күйде суға шомылуға болмайды.- Ағысқа түсіп кеткен жағдайда ағысқа қарсы жүзбеңіздер, ағынды жағаға жақындауға пайдаланыңыздар.- Иірімге түсіп кетсеңіз, үрейге бой алдырмаңыз, терең дем алып, су астына сүңігіңіз де, ағыспен су бетіне шығыңыз.- Суда тентектіктерге жол бермеңіз. Апат туралы жалған дабыл бермеңіздер. Бір-бірлеріңізден көз жазып қалмаңыздар.- Қыздырылған күйі суға кіруге және тамақ іше салып суға түсуге болмайды.- Егер өзіңізді нашар сезінсеңіз, суға шомылуды дереу тоқтатыңыз.- Үлкен толқындар кезінде шомылмаңыздар және таныс емес орындарда суға секірмеңіздер. Қайықтан, айлақтан және басқа су құрылыстарынан сүңгімеңіздер.- Жағажай жағалауларымен айдындарын ластамаңыздар. Өзіңізбен үй жануарларын әкелмеңіз.- Шомылғанда автокөлік доңғалағы камерасың, тақташаны, допты, үрлемелі матрасты т.б. қолданбаңыздар.Жүзу құралдарын қолданғанда тыйым салынады:1. Иесіз және техникалық ақаулы қайықтарды пайдалануға.2. Құтқару және су төгетін құралдарсыз жүзуге шығуға.3. Жүзу құралдарын жолаушылар сыйымдылығы мен жүккөтерімділігінен артық жүктеуге.4. Ішімдік ішкен күйде серуендеуге.5. Ересектердің қарауынсыз 14 жасқа дейінгі балалардың жеке серуендеуіне.6. Қайықтың борттарында және алдыңғы герметикалық бөлігінде отыруға.227. Жүзіп келе жатқанда орын ауыстыруға, сондай-ақ бір қайықтан екінші қайыққа ауысуға.8. Қайықтан, катамараннан және т.б. тікелей суға түсуге.9. Жүзу құралдарымен моторлы кемелерге жақындауға.10. Түнгі уақытта жүзу құрадарын пайдалануға. Суға батушыға алғашқы көмек көрсету бойынша ұсыныстар:Суға батып бара жатқан адамды көре салысымен бірінші айналадағылардың назарын: -«Адам батып бара жатыр!»,- деп айғайлап аудару қажет. Әрқашанда суға батушыны құтқаруға ересек адам табылады.Суға батушыны құтқару кезіндегі үш тәсіл:1.Қолтығынан ұстап сүйреу:2.Құтқарушы суға батушыны қол астынан ұстап, шалқасынан жүзе отырып сүйреп шығарады.3.Шашынан сүйреу:Суға батушыны бір қолмен шашынан немесе жағасынан ұстап, басын су бетінде ұстауға тырысып, кез келген тәсілмен жүзу.Шынтағынан жоғары ұстап сүйреу:Суға батушының артынан екі қолынан ұстап артқа қарай тартып, өзі сол (оң) қолын оның қолының астынан арқасына өткізіп, басқа қолынан шынтағынан жоғары ұстап, бір қырымен жүзу.Есте сақтаңыз! Зардап шегушінің өмірін тыныс алуы тоқтағаннан кейін 6 минуттан кешіктірмей қайтаруға болады.Зардап шегушіні судан шығарғаннан кейін: Есте сақтаңызЗардап шегушінің басын қисайта бұрып аузын құмнан, лайдан тазартыңыз. Осы әрекеттерге 15 секундтан артық уақыт кетпеуі тиіс.Зардап шегушінің дем алуын және тамыр соғысын анықтаңыз. Бұлар байқалмаған жағдайда ауызбен дем алдыру қажет. Мойын астына киімді орап 23төсеп, басын барынша шалқайту керек. Мұрынын қысып тұрып, құтқарушы терең дем алып, зардап шегушінің аузына дем береді. Үрлеу жиілігі минутына 18-20 рет болуы керек.Жасанды тыныс берумен бір мезгілде жүрек сыртынан массаж жасауға болады. Төс сүйектің жоғарғы үштен бір бөлігіне алақандарын айқастыра қойып минутына 70 рет жиілікпен басады (5 рет басқанда 1 рет ауа үрлеу). Егер зардап шегушіде жүрек соғысы мен өздігінен тыныс алу пайда болса, оған ес кірді, яғни сіздің әрекетіңіз босқа кеткен жоқ. Жүрек соғысы мен өздігінен тыныс алу пайда болғаннан кейін бірден құтқарылған адамды қайтадан ішіне аударып жатқызу керек және суды шығаруға тырысу қажет.ІІІ. СУДА ЖҮЗУДІҢ ПАЙДАСЫ 3.1. Суда жүзудің денсаулыққа әсері Бұл суда жүзудің пайдасы жайында Миннесота Университетінің ғалымдары зерттеу жүргізген. Олардың айтуынша, жас кезінде суда жүзіп үйренген адамның миы кеш "қартаяды" екен. 1. Суда жүзу кезінде сіздің барлық бұлшық етіңіз жұмыс жасайды. Суда біресе аяқпен, біресе қолмен жүзе алмайсыз. Бәрі бір уақытта сіздің жүзуіңіз үшін қызмет етуі тиіс. 2. Суда жүзу омыртқа ауруларының алдын алады. Қозғалыс дене мүшелерінің қызметін арттырып, омыртқа сүйектерінің жанындағы кішкентай бұлшық еттерді «тынықтырады».3. Жүрек қан тамырларының жүйесі де сізге «алғыс» білдіреді. Себебі, жүзу жүрек соғысына игі әсер етіп, қан айналымын жүйеге келтіреді. 4. Суда жүзуде жақсы нәтиже көрсету үшін дұрыс тыныс алуды үйрену керек.. 5. Дене температурасы қалыпты жағдайдан шықпай, иммунитетіңіз суық тиюге, тұмауға қарсы тұра алады. 6. Сонымен қатар, артық салмақтан арылуға көмектеседі.7. Және де жүзу спорты жүйкені жұқартып, ойды мың бөлген күйзелістен арылтуға сеп болады. Суық су адам денесіндегі жағымсыз эмоция мен негативті көңіл-күйді шайып әкетеді.

248. Осы ретте, әр іске ниетпен қадам басу керектігін естен шығармаңыз. Яғни, суға жүзуден ләззат, күш ала біліңіз. Себебі, бұл спорт түрінен ажырамас үшін келесі жолы суға жүзуге асығып тұруыңыз керек. 9. Егер сіз мүлдем жүзе алмасаңыз, хауыздан бастағаныңыз жөн болар. Өйткені, хауызда тепе-теңдікті сақтауға мүмкіндігіңіз жоғары болады. 10. Суда жүзу адамды еш жалықтырмайды. Және арнайы ережені де қажет етпейді. 11.Суда жүзу омыртқа ауруларының алдын алады.Қозғалыс дене мүшелерінің қызметін арттырып, омыртқа сүйектерінің жанындағы кішкентай бұлшық еттерді «тынықтырады». 12.Жүрек қан тамырларының жүйесі де сізге «алғыс» білдіреді.Себебі, жүзу жүрек соғысына игі әсер етіп, қан айналымын жүйеге келтіреді. 13.Суда жүзуде жақсы нәтиже көрсету үшін дұрыс тыныс алуды үйрену керек.Бұл спорт түрімен машықтанған адамның тыныс алу мүшесі де жақсы қызмет атқаратын болады. 15.Сонымен қатар, артық салмақтан арылуға көмектесетіні де бар.Көп қозғалыс пен энергияның жұмсалуының әсерінен ағзадағы калория мөлшері азая түседі.Оған қоса, жүзу кезінде омыртқаға травмотологиялық қауіп төнбейтінін ескеру керек.



















25ҚОРЫТЫНДЫҚазақстан Республикасындағы егемен ел мәртебесін иеленгеннен бері біздің спорт әлемімізде ерекше өзгерістер болғанын ешкім жоққа шығара алмайды. Елбасымыздың салауатты өмір салтын қалыптастыру еліміздің басты мәселесі, онымен қоса жастардың барлығы спортпен шұғылдану керек деген сөзі барша қазақ баласына ұран болуы тиіс. Осы жолда атқарылып жатқан шаруалар аз емес. Соның бірі, халықты сауықтыру үшін жұмыс жасап тұрған бассейндер. Күш құат адам өміріне керек факторлардың бірі болып табылатындықтан, жеткіншек ұрпаққа біліммен бірге дене тәрбиесін беру және дене тәрбиесі мәдениетін қалыптастыру өте қажет. Суға жүзу және жылжу ойындарымен шұғылдану тұлғаны түзулендіреді, бұлшық еттерді үйлесімді дамытады, тыныс алу және жүрек қан тамыры жүйесінің қызметтерін жақсартады, жалпақтабандылықты болдырмайды. Судың, ауаның температуралары әр түрлі болатындықтан адам ағзасын шынықтыру рөлін де орындайды. Суда көлденең қалыпта болып (омыртқа тік жүрген кездегі дене ауырлығы қысымынан босайды), тура және біркелкі жүзу қимылдарын орындайтындықтан суда жүзу кездерінде тұлға түзуленеді, әр түрлі қисаюлар болса дұрыс қалыптарға келеді.Жүзу ойындары мен жаттығулары жүрек қан тамыры жүйесіне өте жақсы әсерін береді. Судағы көлденең дене қалпы, үлкен бұлшық еттер тобының үйлесімді қимылы, терең, ретті тыныс алу венадағы қандардың қайтуына, қанның систоликалық көлемінің ұлғаюына әсер етеді. Жүзу кезіндегі жүрекке түсетін жүкетменің жеңілдігі егде жастағы адамдардың осы спорт түрімен шұғылдануына мүмкіншілік береді. Суда жүзу тыныс алу бұлщық еттері мен кеуде клеткасын дамытады. Тыныс алу кезінде кеуде клеткасы мен бұлшық еттер үлкен жүктемемен жұмыс істейді. Тыныс алып, ішке сорған кезде судың кеудені қысу күшін, ауаны сыртқа шығарған кезде судың итеру күшін жеңу арқылы тыныс алу жүйесі жоғары деңгейде дамиды.



26ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР1. Қ.Р. үздіксіз білім беру жүйесінде “Салауатты, денсаулықты сақтау бағдарламасы бойынша салауатты өмір салтын қалыптастыру” тұжырымдамасы. – Валеология, дене тәрбиесі, 2003.№1. 2. Базарбегі Т. Бастауыш мектептегі дене тәрбиесі – Алматы; Рауан, 1994. 3. Брусиловский М.В. Қазақстандағы дене тәрбиесі және спорт очерктері". Алматы, "Кітап", 2001. 4. Газимова Х. Шынықсаң шымыр боласың. – Бастауыш мектеп. 2005ж. 5. Дене мәдениеті – оқушыларды оқыту мен тәрбиелеу жүйесінде. //Ізденіс-Поиск. 2009. № 2(2) -Б.262-264. 6. Дене тәрбие жүйесінің мазмұны мен негіздері. //Ұлт тағылымы. № 4. – Алматы, 2005. –Б. 28-31. 7. Жеке тұлғаның рухани дамуындағы дене мәдениетінің рөлі //«Шоқан тағлымы 14» Халықаралық ғылыми-практикалық конференция. Т.6.- Көкшетау, 2009. – Б.222-224. 8. Спорттық қызметтің мәні мен ерекшелігі. «Қазақстан жоғарғы мектебі» 2008. №1, -Б.-71-76. 9. Тайжанов.С., Қошаев М.Н., Адамбеков М.И.,Мухтаров С.М. Баларда қозғалыс функциясын қалыптастыру // Дене тәрбиесінің жаршысы журналы., - 2004. – № 1. - 79-84 б.б. 10. Г.Н. Виноградов, А.К. Кульназаров, В.Ю.Саолов Теория и методика ЗОЖ. А.,2004г. 11. Плавание подед. Н.Ж. Булгаков. М.: 1979 г. 12. Ашмарин Б.А. Теория и методики физического воспитания. М.: 1990 г. 13. Н.Г. Озалин Настольная книга тренира М.: 2004 г. 14. К.Б. Ахмедов Методическая разработка по изучению физиологических особенности плавания. А.: 1988 15. Н.Ж. Булгаков. Обучение и тренировка юного пловца. М.: 2001 16. Плавание: подед. В.Н. Платонова. – Киев.: 2000 г.



27



Материалды жүктеу (Скачать)
Авторы:
Жоламанова Ботагоз Сайлаубековна
Жарияланған уақыты:
2019-06-14
Категория:
Басқа
Бағыты:
Ғылыми жұмыстар
Сыныбы:
Барлығы
Тіркеу нөмері:
№ C-1560487016
2222
333
444
555
666
7
888
999