Авторлық материал жариялағаныңыз
туралы сертификатты тегін алу үшін
+
Материал жариялау
БАҚ (СМИ) жариялаған соң номер беріліп қорғалады
Сертификатты (құжатты) тексеру

«Күй тартып үйрену»
Материал жайлы қысқаша түсінік: Оқушыға сабақты үйрету арқылы, білім деңгейін кәсіби түрде жетілдіру.
Материалды ашып қарау
Алматы облысыЕңбекшіқазақ ауданыШелек ауылыМКҚК «Балалар музыка мектебі»

























































Толегенова А.Б.

Сабақ тақырыбы: «Күй тартып үйрену»Білімділік мақсаты: Оқушыға сабақты үйрету арқылы, бьілім деңгейін кәсіби түрде жетілдіру.Дамытушылық мақсаты: Оқушының музыкалық есту, есте сақтау және ырғақты қабылдау қабілетін дамыту.Тәрбиелік мақсаты: Оқушыны қазақ халық музыкасына қобыз аспабына деген сүйіспеншілігін арттыра отырып, күйлерді мәдени түрде дәріптей білуге тәрбиелеу.

Сабақ барысы:І. Ұйымдастыру кезеңіІІ. Оқушының үйге берілген бағдарламасын тексеру (қайталау)ІІІ. Сабақта өтілетін бағдарламамен жұмыс жасауІҮ. БекітуҮ. Үй тапсырмасыҮІ. Рефлексия

І. Ұйымдастыру кезеңі1. Оқушымен амандасу.2.Аспаптың құлақ бұрауын келтіру. Оқушы назарын сабаққа аудару.3. Ашық ішекте «ре-ля» жәй екпінде ысқышты жүргізу. Оқушы ысқышты түзу, толық және еркін, жұмсақ жылжуын бақылау.ІІ. Оқушының үйге берілген бағдарламасын тексеру, пысықтау.1. С. Люканюк «Этюд»2. А. Варламов «Қызыл сарафан»3. Кәлек «Арман»Оқушыға гамма D-dur (ІІ октава) ойнату. Гамманы ойнату арқылы оқушының ысқышты дұрыс жүргізуіне, дыбыстың таза және көркем шығуына үлкен ықпалы бар.Оқушыға гамма D-dur (ІІ октава)деташе, лигато- штрихтарымен ойнату.Гамма дегеніміз бір дыбыстан екінші аттас дыбысқа шейін, ереже бойынша тізбектеліп құрылған дыбыс ретін гамма дейді.Деташе штрихы- әр дыбысты, жеке-жеке ысқышпен ойнату. Осындай әдіс қолданғанда әрбір ысқыштың толық жүргізуімен байланысты. Ысқышты төмен (П) және жоғары (V). Бұл әдісте ысқыш кең және толық жүргізілуі тиіс. Шығарманың екпінімен мінездемесіне байланысты деташе штрихы толық ысқышпен ( Т.ы.) немесе төменгі жартысмен (Т.ж.) және жоғарғы жартысымен (Ж.ж) орындалуы мүмкін.Лигато штрихы- бірнеше дыбысты бір ысқыға қосып, бірге байланыстырып ойнау. Осындай әдіс кезіндегі ысқышты төмен (П) немесе (V) жүргізгенде, ысқышта бірнеше дыбыс қосылып орындалады. Лигато штрихының негізгі мақсаты-ысқышты баяу, үзбей жүргізілуі тиіс.Лигатоның екі түрі болады:1) бір ішекте орындалатын2) бір ішектен екінші ішекке өтетін лигато1. С. Люканюк «Этюд»2. А. Варламов «Қызыл сарафан»3. Кәлек «Арман»Этюд- машықтану мағынасын білдіреді. Этюд музыкалық аспаптарда орындалатын оң қол және сол қол техникасын өсіру үшін шағын шығарма. Кейбір этюдтер өз алдында дербес көркем шығарма ретінде де қабылданады.1. С.Люканюк«Этюд». Нота бойынша, дыбыс тазалығын сақтап, дыбыс сапасын көтеріп. Кездескен штрих түрлерін ( деташе, лигато). Лигатоның бір ішектен екінші ішекке өтетін түрін біркелкі, үзбей жәй екпінде орындау.2. А. Варламов «Қызыл сарафан». Шығарманы нота бойынша дыбыс тазалығын, аппликатураны сақтап орташа екпінде орындау.3. Кәлек «Арман» Күйді жәй екпінде, нотамен аппликатурасын сақтап, дыбыс сапасына, тазалығына мән беріп орындау.ІІІ. Сабақта өтілетін бағдарламамен жұмыс жасау.Ролик көрсету. Ролик көрсете отырып баланы сыни тұрғыда ойландыру арқылы сабақтың жаңа тақырыбын ашу. Оқушыға сұрақ:- Көріп,тыңдап отырған күй ма әлде шығарма ма?Күй- мыңдаған ұлт, ұлыстардың ішінде тек қазаққа ғана тән өнер, қасиет. Сөзі мен әні де дәрменсіздік танытқан кезде күймен жеткізген. Қазақ халқының, ерте ертеден ежігедей сақталып, аса қастерлеген асыл мұрасы-Күй.Күй-дегеніміз қобыз, домбыра,сыбызғы т.б. аспаптарда орындалатын музыкалық жанр. Күй музыкасы, жан-жақты, мағынасы терең, екпінді және ырғақтық тұрғыдан күрделі формалы жанр.



Қобыздың «киелілігін»- бақсы-емшілер әсерлі қобыз үнін,сазын өздерінің емшілік ісіне пайдаланған. Алайда қобыз өмірден өз орнын тауып, ел ішінен шындықты жырлаған қобыз тарту өнерін классикалық деңгейге көтерген әйгілі күйші-композитор, Қорқыт күйлерін нақышына келтіре орындар жеткізген Ықылас Дүкен ұлы. Ықылас 1843 жылы жеті атасынан қобызшылар әулетінде дүниеге келген. Туып өскен мекені Сарысу мен Жаңаарқа аудандарына қарасты жерлер. Ықылас қобызды әкесінен үйренеді 15 жасқа келгенде Ықылас қобызды толық меңгереді, Ықылас өнерін әрі қарай дамытқан шәкірттерінен Түсіпбек (өзінің баласы) Әбікей, Сүгірлерді атайтын болсақ олардың шәкірттері Дәулет Мықтыбаев (1905-1976), Жаппас Қаламбаев (1909-1969) Ықылас өнерін біздің заманымызға өзгертпей жеткізіп қобызды өзінен кейінгі ұрпаққа үйретіп кетті.Қыл-қобыз аспабы ежелден ақ екі түрлі бұрауда ойналады. Ертеде олардың біреуін –оң бұрау, немесе қоңыр бұрау, екінші -теріс бұрау немесе тік бұрау деп айтқан. Ал бүгінде итальян тіліндегі ортақ терминдер бойынша «кварта» бұрауы «квинта» бұрауы деп айтып жүрміз.- Кәлек «Арман» қандай бұрауға жатады?- Теріс немесе «квинта» бұрауына жатады.Ықылас «Ерден» тыңдау.«Уа, Ерден!Көтер басыңды жерден.Өлмейтұғын пенде жоқ,Әкең Сандыбай да өлген.Оны мына Шоқай өз көзімен көрген.Көтер басыңды жерден,Ер болсаң,Ерден», Ықыластың осы жолы Ерден алдында тартқан көңіл айту күйі ел арасына «Ерден» деген атпен тарап еді дейді.Ықылас «Ерден» қандай бұрауға жатады?- Оң немесе «кварта» бұрауына жатады.Ықылас «Ерден» орташа екпінмен орындау.Күйде «флажолет», «портаменто», «глиссандо»ерекше дыбыс орындау әдістері кездеседі. Флажолет- қыл ішектің ерекшелігі обертон «флажолет» дыбыстарына өте бай. Ашық ішек, обертон, флажолет дыбыстары «квинта» күйлерінен гөрі, бірінші позицияда орындалатын «кварта» күйлерінде көбірек кездеседі.Флажолет ішектің барлық жерінен де алына береді. Оны орындағанада, ішекті әдеттегінен гөрі әлсіздеу басып, ысқышты тиекке жақынырақ алып, бұрынғыдан жеңілірек жүргізу керек.Портаменто- қобыз ойнауда жиі кездесетін тәсілдің бірі «портаменто» (итальян сөзі Portamento-жүргізу) Бұл тәсіл ноталық жазбада нотаның үстіне немесе астына қойылған сызықша түрінде бейнеленеді. Портаменто тәсілі- оң қолмен ысқышты сәл басыңқырап, ноталардың дыбыс күшін бірдей етіп, оны аздап созыңқырап ойнау деген сөз. Бұл тәсілде орындаушылар осы айтылғандарға қоса оң қолмен ысқышты жүргізе отырып, сол қолдың бірінші немесе екінші саусағымен ішекті қағады. Сол кезде портаменто айқынырақ шығып, күйге өзіндік әсер береді. Бұл тәсіл көбінесе күйдің басында және бір фраза мен екінші фразаның ортасында кездеседі.ІҮ. Бекіту.Оқушының аспапты жетік меңгеруі, ойнау шеберлігі техникасы түрлі жаттығулар, этюдтар, гаммалар арқылы біртіндеп сатылап жаттығып өседі. Оқушымен өткен шығармаларды пысықтау.Ү. Үй тапсырмасы.1. Гамма D-dur штрихтар түрлері; деташе, лигато мен орындап келу.2. С. Люканюк «Этюд»3. А. Варламов «Қызыл сарафан» нотамен орындау.4. Кәлек «Арман» нотамен орындау.5. Ықылас «Ерден» мәтінін белгілеген жерге дейін жаттау.ҮІ. Рефлексия (смайлик)





























































Материалды жүктеу (Скачать)
Авторы:
Толегенова Акмарал Баймухановна
Жарияланған уақыты:
2020-03-09
Категория:
Музыка
Бағыты:
Басқа
Сыныбы:
Барлығы
Тіркеу нөмері:
№ C-1583775062