Авторлық материал жариялағаныңыз
туралы сертификатты тегін алу үшін
+
Материал жариялау
БАҚ (СМИ) жариялаған соң номер беріліп қорғалады
Сертификатты (құжатты) тексеру

"Сөз өнері" факультативінің бағдарламасы 5-11 сынып
Материал жайлы қысқаша түсінік: Қазақ әдебиетіне қызығушылығы басым оқушыларға арналған оқушылармен жұмыс жүргізуі,бағдарлпмасы
Материалды ашып қарау
«Сөз өнері» гимназиялық үйірменің бағдарламасы 5 «Ә» сыныпТ ү с і н і к х а т«Сөз өнері» үйірме сабағында тіл заңдылықтарына сай дұрыс сауатты сөйлеуге, сөйлеу техникасы-дұрыс дем алу, дикция, дауыс сапасын дамытуға, бір-бірімен қарым-қатынас жасай білуге үйрету көзделген. Пікір айту, баяндау, сипаттау, дәлелдеу, байланыстырып сөйлеу мүмкіндіктерін арттыру жұмыстары жүргізіледі. Сөйлеу техникасы, сөйлеу аппараты, дыбыстау мүшелері, сөздің айтылуы дауыстап оқу жайында мағлұмат беру; әдеби тілде дұрыс сөйлеу нормасын меңгеру; мәнерлеп оқу мен әңгімелеп берудің негізгі тәсілдері жайлы теориялық білім беру және оны меңгеру жолдарына бағыттау; қазақ халқының көркем сөзді мәнерлеп, өлеңді мақалдап оқу дәстүрімен таныстыру қаралған. Тіл қатынас құралы болғандықтан, оның өзара түсіну үшін жұмсалатынын (коммуникативтік қызметін) ескерумен бірге сөйлегенде ымдық қимылдар да (мимика) бірге қолданылатынын ескеру. З. Қабдоловтың «сөз өнері» (әдебиет теориясы негіздері) оқулығын және №12 2009 жылғы қазақ тілі мен әдебиет журналының «мәнерлеп оқу» арнайы курс бағдарламасын негізге алдым. Бағдарлама аптасына 1 сағат, жылына 34 сағатқа құрылған. Мақсаты: Оқушыларға көркем сөз оқу өнерінен жан-жақты мәлімет бере отырып, сөз өнері мен сөйлеудің әдіс-тәсілдеріне төселдіру, сөйлеу техникасы-дұрыс дем алу, дикция (үні, сазы), дауыс сапасын дамыту жолдарын көрсету. Міндеті: Сөйлеу техникасы, сөйлеу аппараты, дыбыстау мүшелері, сөздің айтылуы дауыстап оқу жайында мағлұмат беру; әдеби тілде дұрыс сөйлеу нормасын меңгеру; мәнерлеп оқу мен әңгімелеп берудің негізгі тәсілдері жайлы теориялық білім беру және оны меңгеру жолдарына бағыттау; қазақ халқының көркем сөзді мәнерлеп, өлеңді мақалдап оқу дәстүрімен таныстыру. Күтілетін нәтиже: Оқушылардың сөйлеу дағдысы қалыптасады, көркем сөйлеу мәнері, тілдік тәсілдер мен сөз шеберлігін орнымен қолдану қабілеттері дамиды. (аптасына 1 сағат, барлығы 34 сағат)

рСабақтың тақырыбыСағат саныМерзімі

1Кіріспе1

2Сөз өнері жайлы ғылым1

3Сөзбен сомдалған тұлға (образ, көркем бейне, метафора, көркем шығарма)1

4Әдеби тектер (эпос, лирика, драма1

5Сөз өнеріндегі тек пен түр1

6өнеріндегі бет пен бағыт1

7Сө з1

8Сөз сыры1

9Сөз сарасы (буын, тармақ)1

10Көркем сөздің қоғамда атқаратын рөлі1

11Мәнерлі сөйлеу техникасы1

12Дауыс және оның өзіндік бояуы1

13Дикция1

14Екпін1

15Сөйлеу әуені (мелодикасы)1

16Жүргізушілік қабілеттерін тексеру1

17Сахнада сөйлеу, жүру мәдениеті1

18Өзін-өзі еркін ұстау1

19Сөйлеу нақышы (тембр)1

20Бағдарламамен жұмыс1

21Жұрт алдында сөйлеу мәдениеті2

22Монологтік оқу әдісі1

23Диалогтік оқу1

24Прозалық шығармаларды мәнерлеп оқу2

25Поэзиялық шығармаларды мәнерлеп оқу2

26Сахнада мәнерлеп оқу, оны жүргізу әдістері2

27Мәдени шаралар, оны жүргізу әдістері2

28Мәнерлеп оқуға төселдіру жаттығулары1

29Қорытынды сабақ1





Қосымша пайдаланылған әдебиеттер мен көмекші құралдар: 1. «Сөз өнері» (әдебиет теориясы негіздері) оқулығы. З. Қабдолов 2. «Мәнерлеп оқу» арнайы курс бағдарламасы. Қазақ тілі мен әдебиет журналы №12 2009ж. 3. «Мың бір маржан» А.Сейдімбеков «Өнер» 4. «Қазақтың би шешендері» «Жалын»

















«Мәнерлеп оқу» гимназиялық үйірменің бағдарламасы 5 «В», 5«Г», 5«Д» сынып

Түсінік хат

«Мәнерлеп оқу» үйірмесі 6-сынып оқушыларына арналған. Үйірме аптасына 1 сағат, жылына 34 сағатқа берілген. Бұл үйірме оқушылардың әдеби мұраларға деген талғамын тәрбиелейді, рухани дүниесін кеңейтеді, ақыл-ойы мен ұлттық сана сезімін дамытуға ықпал жасап, ауызекі және жазба тілде байланыстырып сөйлеуін дамытады. Оқушылардың қазақ тілі, әдебиет сабақтарына қызығушылықтарын арттырады. Үйірмеге тілге шешен, өз беттерімен шығарма жазуға, өлең шығаруға икемдері бар, шығармадағы көркем бейнелердің ерекшеліктерін сезініп аша білетін оқушылар тартылады. Үйірменің оқу материалына халық ауыз әдебиеті үлгілерін (аңыз-әңгімелер, өлең-жыр, шешендік сөздер, мысал, жұмбақ, жаңылтпаш, мақал-мәтелдер, ертегі т.б.) сабақ мазмұнына сай енгізу баланың алған білімін толықтырып, байытып жан-жақты дамуына дәйекті ықпал етеді. Сондықтан сыныптан тыс үйірме сағатында ұлтымыздың асыл мұраларын дәріптейтіндей, жеке тұлғаны дамытып, оқуға деген қызығушылықтарын оятып, адамгершілікке, ізгілікке, сыйластыққа тәрбиелеп, еркін дамуына жол ашу көзделеді.

Үйірменің мақсаты: Оқушылардың сыныптан тыс уақытта шығармашылық ізденістерін, өзіндік қабілеттерін және қоғамдық қарым-қатынасын қалыптастырып, өзіндік талдау, жинақтау, жұмыста шапшаңдық таныту, өз ойын әдеби тілмен өрнектей білуге машықтандыру.

Үйірменің міндеті:- Оқушылардың оқу-тәрбие үрдісінде алған білімдерін әрі қарай дамытуға мүмкіндік жасап, қабілеттерін шыңдау;

- Көркем әдебиет жанрына байланысты өлең, шығарма жазуға дағдыларын қалыптастыру;

- Оқушылардың қоғамдық белсенділігін дамыту;

- Оқушылардың өзара қарым-қатынастарын қалыптастыру, белгілі бір еңбек түріне баулу, оны дамытуға ықпал ету.

Күтілетін нәтиже:

Оқушылар ертегі, әңгіме, өлең тыңдауға, шығарманың мағынасын түсінуге, кейіпкерлерді бағалауға, адамгершілік қасиеттерді сипаттауға ниеттенеді. Өлеңдерді нақышына келтіріп, жатқа, мәнерлеп оқуға үйренеді. Оқуға деген қызығушылықтары артады.



«Мәнерлеп оқу» үйірмесінің жылдық жұмыс жоспары

ТақырыбыСағат саны мерзімі
1Шығармашылыққа бейімі бар оқушыларды іріктеу, бейімдерін анықтау1

2Ауыз әдебиетті. Түрлері 1

3Салт өлеңдері мен бата-тілек жырлары1

4Төрт түлік мал жайындағы өлең-жырлар.1

5Наурыз туралы өлеңдер.1

6Мақал-мәтелдерді тақырыптық жағынан іріктеу, жинау1

7Шешендік сөздер. Билер сөзі - нақылдың көзі.1

8М.Өтемісұлы «Соғыс», «Қызғыш құс»1

9Ы.Алтынсарин. «Өзен» өлеңін оқыту жаттау. 1

10Шығармашылық жұмыс. 1

11Абай Құнанбайұлы «Табиғат туралы әндер»1

12Абай Құнанбайұлы. «Қыс» өлеңі 1

13Т. Айбергенов «Ана», 1

14 Көркем тәсіл – сөз бояуы. С. Сейфуллин « Сыр сандақ» 1

15 Поэзия! Сен менімен егіз бе едің» 1

16Табиғат ғажайыптары саяхат сабақ. 1

17Жұмбақтар құрау, жинақтау1

18Өтірік өлең жазуды үйрету.1

19Өлең жазуды үйрену. 1

20 Мәнерлеп оқу сайсытарына қатысуға дайындық1

21Жерлес ақын Н.Шолтырұлымен кездесу.1

22Н.Ә. Назарбаевтың ұлағатты сөздерінен кітапша жасау2

23Абайдың қара сөздерін оқу, талдау2

24Менің сүйікті шығармам (өлең)1

25М.Жұмабаевтың жастар туралы өлеңдері 1

26Ж.Нәжімеденов өлеңдері1

27Ф.Оңғарсынованың өлеңдері1

28«Жас қалам» газетін шығаруға дайындалу.№22

29«Өлең, мен сені аялап өтем!» көркемсөз оқу сайысы 1

30«Ешкімде ешқашанда ұмытылмайды!»эссе жазу.1

31Ыбырай Алтынсариннің өлеңдерін мәнерлеп оқу.1

32Мұқағали өлеңдерін мәнерлеп оқу.1

33Жамбыл өлеңдерін мәнерлеп оқу.1

34Аңыз адам.1











«Қазақ тіл білімі» гимназиялық үйірменің бағдарламасы7 «Б», 7«В» сыныпТүсінік хат«Мемлекеттік тілді үйрену заман талабы» - дей келе, ана тілінің көсегесін көгертуді көксеп, елінің егемендігі жолында алғашқы қадамдарын жасап отырған республикамыздың жағдайы, мәні бұрынғы қай кездегіден де арта түспек. Өйткені іс тұрғысындағы тіл тынысын түлетіп, оның қолданылу аясын кеңейтуге, қазақ тілінің мемлекеттік тіл ретінде қалтқысыз қызмет етуіне жарқын жол ашары сөзсіз. Жаңа замандағы жаңа Қазақстанды өркендету мақсатында Республикамыздың «Білім туралы» заңында балаларды үш тілге үйренуге талпыныстарын арттыру, жан-жақты тәрбиелеу, адамгершілікке, сыйластыққа, елін, жерін сүюетін білікті азаматы ретінде танылуына демеу, көмек беру. Мектептегі білімін одан әрі шыңдай түсуге үйірменің беретін көмегі көп.«Жеті елдің тілін біл, алға сені жетелер,Жеті елдің өнері, көкке сені көтерер» - деген халқымыздың дана сөзіменен ой – санасын қалыптастыру. Осы тұрғыда «Қазақ тілі» үйірмесі ашылуда. Өзге ұлт өкілдерінің, мектеп оқушыларының 9 – 16 жас аралығындағы балаларына арналған. Сабақ топ бойынша өтіледі. Бір топта 10 бала. Үйірме бағдарламасы мектеп бағдарламасына көмекші құрал ретінде жасалынған. Бағдарлама осы жылға жоспарланған. Үйірме жұмысының мақсаты: Жасөспірімдерді өз Отанын қорғауға, туған еліне мекеніне деген сүйіспеншілік сезімдерін қалыптастыруға, Отанының нағыз патриоты болуына және халықтар достығын құрметтей білуге тәрбиелеу. Қазақ тілінің маңызы мен қоғамдағы орыны, жас ұрпақтың мемлекеттік тілдің қадір –қасиетін түсіне білуіне тәрбиелеу. Тіл мәдениетін сақтай білуге, тіл тазалығы үшін күресе білуге, сөз өнеріне баулу, тілін, ой-өрісін дамыту. Қазақ ақындарының өлеңдерін мәнерлеп оқуға дағдыландыру; поэзияны оқыту, сол оқыған шығармасындағы тілдік-көркемдік ерекшеліктерді таба білуге үйрету;Міндеттері:
  • оқушыларды өз бетінше ізденіп, шығармашылықпен жұмыс істеуге үйрету;
  •  оқушылардың білімдерін пысықтау, шешендік өнерге баулу, сөздік қорларын молайту, ойын жүйелі, еркін жеткізуге дағдыландыру, шығармашылық қабілеттерін дамыту.
  • бағдарламада беріліп отырған ақындардың өлеңдерімен байланыстыра отырып, ақындар әлеміне енуге жағдай жасау;
  • зерттей оқу арқылы оқушылардың қызығушылығын арттыру;
  • әдеби тіліміздің орфоэпиялық және орфографиялық заңдылықтарын, олардың бір-бірінен айырмашылығын, байланысын меңгерту;
  • оқушылардың кез келген көркем туындыны келістіре оқуын, көркем шығармадағы сөз сырын, мағынасын ұғындыру.


  • Сабақтың тақырыбыСағат саныМерзімі
    1.«Тілден артық қасиет жоқ, тілден артық қазына жоқ». Фонетика бөлімін қайталау.1

    2.Ата мұраң – асыл қазынаң. Жалғау түрлері. Көптік жалғау.1

    3.Мақал – мәтел – сөз маржаны. Жіктік жалғау.1

    4.101 жұмбақ 1001 мәтел. Септік жалғау.1

    5.Қазақстанның болашағы – қазақ тілінде. Тәуелдік жалғау. Қайталау.2

    6.Отаныморманым, мәңгілік қорғаным. Сөйлем мүшелері.1

    7.«Тіл туралы» Заңның негізгі баптары. Бастауыш, баяндауыш.1

    8.Қазақ халхының ұлттық тағамдары. Анықтауыш, пысықтауыш.1

    9.Қуырдақ, бесбармақ. Толықтауыш. Қайталау.2

    10.Қазақ халқының салт – дәстүрлері. Зат есім.1

    11.Азан шақыру салты. Етістік.1

    12.Қазақ халқының ұлттық ойындары. Сын есім.1

    13.Көкпар, бәйге. Есімдік.1

    14.Қазақ халқының мерекелері. Үстеу.1

    15.Рамазан айы, құрбан айт. Жай сөйлем.1

    16.Желтоқсан желі. Құрмалас сөйлем.1

    17.Желтоқсан құрбандары-Қайрат, Ербол, Сабира, Ләззәт. Құрмалас сөйлемнің түрлері.1

    18.ҚР тұңғыш Президенті. Синтаксис. Қайталау.2

    19.Поэзия әлемі.2

    20.Өлең – сөздің патшасы, сөз сарасы. Абай өлеңдері.2

    21.Даланың дауылпаз ақыны. Махамбет поэзиясы.2

    22.Шәкәрім Құдайбердіұлының шығармашылығы. Шәкәрім поэзиясы.2

    23.Ақиық ақын. Мұқағали поэзиясы.2

    24.Оралхан Бөкей.2

    25.Қайталау.1



















    «Поэзия әлемі» факультативінің бағдарламасы 8 «В» сыныпТүсінік хат Білім беру жүйесінің талаптары бойынша қазақ әдебиетін оқыта отырып оқушылардың рухани дүниесін байытып, оларға азаматтық, адамгершілік, елжандылық, көркемдік-эстетикалық тәрбие беру және олардың ой-өрісін кеңейтіп, ауызша сөйлеу мен жазба тіл мәдениетін қалыптастыру көзделеді. Көркем шығарманы оқып-талдау арқылы оқушылар халқымыздың ұлттық құндылықтарын сөз өнері тұрғысынан қабылдауға қажетті білім, білік дағдыларымен қаруланады.Қазіргі ақпараттық технологиялар дамыған заманда көркем шығармаға қызығушылық азайып, оқушылардың оқу белсенділігі төмендеп келеді. Ең алдымен мұғалімдер оқушылардың оқуға қызығушылығын арттырып, әр түрлі оқытудың жаңа технологияларын тиімді пайдаланып, адамның рухани құндылығын арттыратын поэзиялық шығармаларды өз бетімен оқуға ізденуге тәрбиелеуі тиіс. Осындай өзекті мәселелердің шешу жолының бірі ретінде осы бағдарлама ұсынылды. Аталған бағдарламада белгілі ақындардың поэзиясын тереңірек оқытуға және оларды мәнерлеп оқу дағдысын жетілдіру көзделіп отыр.Бағдарлама жалпы білім беретін мектептердің 10-сыныбына арналған. Бұл бағдарлама Қазақстан Республикасының Парламенті бекіткен «Білім туралы» Заңының, Қазақстан Республикасының «Білім» бағдарламасының, Мемлекеттік білім стандартының талаптарын ескере отырып жасалды.Бағдарлама 68 сағатқа жасалған. Оқушылардың өзіндік-зерттеу жұмысын жетілдіру үшін, пәндік теориялық бөлімге 34 сағат, тәжірибелік (практикалық) жұмыстарға 34 сағат бөлінді. Апталық жүктеме – 2 сағат.Көркем поэзияны оқыта отырып, заманға сай белсенділік көрсете алатын, халқымыздың тарихын, дәстүрін, өнерін, әдебиеті мен мәдениетін ұлттық құндылық ретінде бағалап, құрметтей білетін, оқырмандық талғамы терең, жан-жақты дамыған дара тұлға қалыптастыру көзделеді.Үйірменің басты мақсаты: жаңа ақпараттық технологияларды қолдану арқылы оқушыларды қазақ ақындарының өлеңдерін мәнерлеп оқуға дағдыландыру;
  • Оқушыға поэзияны оқыту, сол оқыған шығармасындағы тілдік-көркемдік ерекшеліктерді таба білуге үйрету;
  • Әр түрлі жаңа технологияларды пайдалану арқылы көркем шығарманың тілін түсінуге, сөз мағынасымен жұмыс жасауға дағдыландыру;
  • Оқушылардың өз бетінше ізденіп, шығармашылықпен жұмыс істей білуге үйрету;
  • Лирикалық шығарманы жан-жақты талдай білуге дағдыландыру.
  •  Осы мақсат негізінде келесі міндеттер анықталды:
  • оқушыларды өз бетінше ізденіп, шығармашылықпен жұмыс істеуге үйрету;
  • бағдарламада беріліп отырған ақындардың өлеңдерімен байланыстыра отырып, ақындар әлеміне енуге жағдай жасау;
  • зерттей оқу арқылы оқушылардың қызығушылығын арттыру;
  • жазушы шеберлігіне көз жеткізу;
  • әдеби тіліміздің орфоэпиялық және орфографиялық заңдылықтарын, олардың бір-бірінен айырмашылығын, байланысын меңгерту;
  • оқушылардың кез келген көркем туындыны келістіре оқуын, көркем шығармадағы сөз сырын, мағынасын ұғындыру.
  •  Аталған курс бойынша білім алған оқушы оқу жылының соңында күтілетін нәтиже:
  • Көркем әдебиеттерді оқуға ынтасы артады;
  • Берілген мәтіннен тілдік-көркемдік ерекшеліктерді байқау қабілеті артады;
  • Кез келген әдеби шығармаға жан-жақты талдау жасай алады.
  •  



    Сабақтың тақырыбыСағат саныУақыты




    Жалпы сағат саны

    Кіріспе (1 сағат)
    1Кіріспе. Өлең – сөздің патшасы, сөз сарасы1

    З.Қабдолов.«Сөз өнері»
    Махамбет поэзиясы (10 сағат)
    2Даланың дауылпаз ақыны1

    «Өттің дүние», «Махамбеттің жебесі», «Исатай – Махамбет»,  «Махамбет Өтемісұлы»  т.б.
    3Махамбеттің туған жер туралы өлеңдері3



    4Ақынның батырлық, ерлік туралы отты жырлары3



    5Махамбеттің Исатайға арналған өлеңдері3



    Абай поэзиясы (17 сағат)
    6Қазақ жазба әдебиетінің негізін салушыАбай Құнанбайұлы1

    «Абай» журналы
    7Ақын Абайдың  табиғат  лирикасы2

    «Абай». Шығар-маларының толық жинағы. 1,2,3,4 томдар
    8Ақынның азаматтық  лирикасы2



    9Көңіл-күй  лирикасы2



    10Саяси  лирика2



    11Философиялық  лирика2



    12Махаббат  лирикасы2



    13Абайдың  поэмалары2



    14Ақынның  аудармалары2



    Шәкәрім поэзиясы (9 сағат)
    15Шәкәрім Құдайбердіұлының шығармашылығы1

    «Кел, жастар, біз бір түрлі жол табалық…» атты Ш.Құдайберді-ұлы шығармала-рын оқытуға арналған авторлық бағдарлама
    16Саяси-әлеуметтік лирика2



    17Азаматтық  лирика2



    18Махаббат лирикасы2



    19Философиялық  лирика2



    Мұқағали поэзиясы (11 сағат)
    20Ақиық ақынМұқағали Мақатаевтың шығармашылығы1

    М.Мақатаев. Толық шығармалар жинағы. 1,2,3,4 томдар   
    21Саяси-әлеуметтік лирика2



    22Азаматтық лирика2



    23Махаббат лирикасы2



    24Философиялық  лирика 2



    25Ақынның поэмалары 2



    Жерлес ақын Қуандық Шаңғытбаевтың  поэзиясы (11 сағат)
    25Ақынның өмірі мен шығармашылық жолы1

    Қ.Шаңғытбаев «Шайыр»жинағы
    26Туған жерге арнаған жырлары2

    Қ.Шаңғытбаев «Ар», «Лирика», «Махаббат пен ғадауат» жинақтары және А.С.Пушкин «Евгений Онегин» (ауд.)
    27Ақынның арнау өлеңдері 2



    28Табиғат лирикасы 2



    29Аудармалары2



    30Ақын өлеңдеріне жазылған әндер2



    Төлеген поэзиясы (5 сағат)
    31Төлеген Айбергеновтің өмірі мен шығармашылық жолы1

    «Төлеген» электронды оқулығы
    32Табиғат  лирикасы 2



    33Азаматтық  лирика 2





    34Мәнерлеп оқуға төселдіру жаттығулары1

    Х.Қожахметова «Мәнерлеп оқу», С.Тілешева «Әдебиет сабағында мәнерлеп оқу дағдыларын қалыптастыру»








    Әдебиеттер тізімі:
  • З.Қабдолов. «Сөз өнері». Алматы, 1991 ж.
  • З.Қабдолов. Әдебиет теориясының негіздері. Алматы, 1970 ж.
  • Р.Нұрғалиев. Өнер алды – қызыл тіл. Алматы, 1974 ж.
  • Р.Сыздықова. «Абайдың сөз өрнегі». Алматы, 1995 ж.
  • Р.Сыздықова. «Сөз құдіреті». Алматы, 1997 ж.
  • Б.Кәрібаева. «Қазіргі қазақ лирикасының поэтикасы».
  • Алматы, 1988 ж.
  • Қ.Сыдыиқов. «Көркемдік өрнектер». Алматы, 1992 ж.
  • Х.Қожахметова. «Мәнерлеп оқу». Алматы, 1982 ж.
  • С.Тілешева. «Әдебиет сабағында мәнерлеп оқу дағдыларын қалыптастыру». Алматы, 1984 ж.
  • Ә.Нұрмаханова. «Сөз құдіреті». Алматы, 1971 ж.
  • Ә.Нұрмаханова. «Мәнерлеп оқу мәселелері». Алматы, 1976 ж.
















  • Материалды жүктеу (Скачать)
    Авторы:
    Жорабаева Акшагул Оразбаевна
    Жарияланған уақыты:
    2018-09-28
    Категория:
    Қазақ әдебиеті
    Бағыты:
    Ғылыми жұмыстар
    Сыныбы:
    7 сынып
    Тіркеу нөмері:
    № C-1538151837
    333
    444
    555
    666
    7
    888
    999