ашық сабақ

Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә. Назарбаевтың “Мәдени мұра” бағдарламасында ұлттық құндылықтар мен этникалық ерекшеліктерді қолдау ерекше орын алғандығы белгілі. Олай болса, халқымыздың мәдени мұраларының біріне айналған “Домбыра” құпиясын зерттеп, сырына қанығу.

Жазушы Дүкенбай Досжан шығармаларының басты ерекшелігі – өмірдің ауыр, қатал сынына әрі нар түйедей белін бермей төтеп беріп, әрі өмірдің мың көпірінен сүрінбей өтіп, басқаларға үлгі болғандай – төзімді жандар мінезінің галереясы. Жазушы туындыларының екінші ерекшелігі: сусыған құм ішінде тіршілік кешсе-дағы желге ұшпайтын қара тастай уәдеге берік, сөзге тұратын, ісімен, жүрісімен ұлттық дәстүрді ұлықтаған қазақы мінез иелері. Ешбір ұлтқа, қайсыбір халыққа ұқсамайтын нағыз қазақ домбыра дейтіндей жазушының «Қымыз» әңгімесіндегі көрініс тапқан бірегей бейнелер және ұлттық сусынның қасиеттері. Шығармаларының үшінші ерекшелігі: кейіпкерлердің сөйлеу тілі, сөз саптасы тіл өрнегінде – кілең болмыс табиғатымен біте қайнасып айтылуы. Төртінші ерекшелігі: ана тілінің қаймағын да, шүйгінін де, шүйкесін де қалдырмай, құм санағандай мехнатты еңбекқорлықпен барша жұрттың зердесіне ұялата жеткізіп, әдет-ғұрып, салт-дәстүрдің небір нәзік талмаурын тұстарын бүге-шігесіне дейін сарқа жазып, ұлттың болмыс-бітімінің көркем галереясын нәрлі де сәнді тілмен сомдай алуы;

Мағжан сыршылдығымен, суретшілігімен,сөзге еркіндігімен,тапқырлығымен,маржандай тізілген,торғындай үлбіреген нәзік үнді күйімен,шерлі,мұңлы зарымен танылған ақын екендігін түсіну. Мағжанның азаматтық үнін танытатын «Мен жастарға сенемін» өлеңі жас ұрпақтың жанына жігер, жүрегіне рух пен айбындылық, көңіліне сенім ұялатар ұлтжандылықтың ұраны деуге болатындығы.

Әбіш Кекілбаев шығармашылығындағы ұлттық әдет – ғұрыптардың кең көрініс тауып, қызықты суреттелген тағы бір хикаясы бұл – «Бәсеке» повесі. «Бәсеке» хикаяты қазақ халқының бір кездері кең етек жайған, кейін ұмытыла жаздап, бұл күндері қайтадан жаңғырып дәстүрге енген қазақ отбасындағы қыз тәрбиесі,қызы бар үйге құда түсу, қыз айттыра бару дәстүрін қызық та, тартымды бейнелеген. Жазушы өз шығармасында қыз айттыра келген құдаларды күтіп алу салтынан бастап, ертедегі ел ақсүйектерінің қызды тәрбиелеп өсіргенінен бастап қалай ұзататынына дейін керемет әңгімелеп берген.

жас ұстаздарға әдістемелік көмек

қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімдеріне әдістемелік көмек ретінде ұсынамын

Әбіш шығармаларын оқу, оны қарау, тамсану өз алдына, жазушының әр еңбегіндегі әр әңгіменің әр сөзін, әр сөйлемін, әр азат жолын жеке-жеке оқып қарап, ой жүгіртсеңіз, қаншама өмір тарихы, қаншама қолөнері, қаншама сөз байлығының көркемдігі суреттелгенін ғылыми тұрғыдан зерттеуге болатынын түсіндім. Қаншама ғылыми зерттеуге жұмыс жүргізуге бағыттап тұрғандай. Қазақтың біртуар талантты жазушысы Ә.Кекілбаевтың «Бір шоқ жиде» әңгімесін талдай отырып, ондағы қазақтың ұлттық салт-дәстүрлеріне сипаттама беру. . Жазушының «Бір шоқ жиде» повесіндегі халықтың салт-дәстүрлерінің көркемдік ерекшеліктері ашылды.

Қазақ әдебиетінің алып тұлғаларының бірі, жазушы, мемлекет қайраткері Ә.Кекілбайұлының «Күй» шығармасындағы деректерді арқау етіп, мәңгүрттік ұғымына, оның ұлт пен ұлттық құндылықтардың бірден-бір жою құралы бола алатынын түсіндіру, адам баласының мұраты жауыздық емес, ізгілік екеніне көздерін жеткізу; өз елін, Отанын, тілін, дінін сүюге құрметтеуге, қорғауға, рухани мәңгүрттіктен сақтануға тәрбиелеу. Қойылған мақсатқа сүйене отырып, зерттеу міндеттерін қарастырдым: интернет желісін және әдебиеттерден әңгімелерін тауып оқып, мәлімет жинастыру. Қазіргі уақытта Әбіш атамыздың әңгімелерінің тәрбиелік мәні зор екенін көрсету.

• Грек жаңғағының емдік және шипалы қасиеттерін ашу. • Грек жаңғағын дертке дауа қасиетін насихаттау, дәрі жасау жолдарын үйрету. • Ойын нақты айтуға, зерттеген жұмысын жетілдіруге баулу. • Шығармашылық қабілетін арттыру 1. Мәселені айқындаудың зерттеу жүйесін құру. 2. Жаңғақ туралы мәлімет беру. 3. Жаңғақтың құрамындағы заттармен таныстыру. 4. Жаңғақтың түрлерін ажырату. 5. Қазақстанда өсетін географиялық орнын көрсету. 6. Грек жаңғағының адам ағзасына және әртүрлі сырқаттардан айығуға тигізер пайдасы. Туған өлкенің табиғатына, оны қадірлеп, қастерлей білуге үйрету.

Халқымыздың сан ғасырлық тыныс-тіршілігіне байланысты ұлттық тәлім-тәрбиеге қатысты салт-дәстүр, әдеп-ғұрыптары да бар. Соның бірі – бала туылғаннан кейін баланы бесікке бөлеу дәстүрі. Бесік адам сатысы.Қазақ баласын ағаш бесікке салып баққан. Ағаш бесік көшпелі өмірге өте қолайлы. Бесікті қазақтың құрмет тұтуы соншалық, кейде атасы жатқан бесікке немерелері жатқан. Қазақтың туған жерді алтын бесікке теңеуі де бесікті ардақтаудан шыққан. Бесік түгел ағаштан жасалады.

Қaзaқтың әдeт ғұpыптapының бipi - мал сою,табақ тарту,шүмек жасау сәбиге ат қoюғa бaйлaныcты қoлдaнылaтын caлт-дәcтүpлep» тapихынa зep caлу. 2. Қазақ ыpымдapын aжыpaтa бiлу. 3. Cыныптac дocтapымa -«Әбіш шығармаларындағы caлт-дәcтүpлep» туpaлы aйту, iздeну жұмыcыммeн тaныcтыpу. Зерттеу жұмысының өзектілігі:Қaзaқ көнe дәуipдeн бacтaу aлaтын kүpдeлi дe бaй, тapихиcaн қыpлы мәдeниeтi, өзiндiк игi ғұpып-дәcтүpi бap, пeйiлi өзiнiң бaйтaқ дaлacындaй кeң дe қoнaқжaй хaлық. Aтa-бaбaлapымыздың caлт-дәcтүpлepi, coның iшiндe - күнделікті тұрмыста қoлдaнылaтын caлт-дәcтүpлep» жaйлы iздeнiп, зepттeп, тaлдaу жacaу, үйpeну.