Авторлық материал жариялағаныңыз
туралы сертификатты тегін алу үшін
+
Материал жариялау
БАҚ (СМИ) жариялаған соң номер беріліп қорғалады
Сертификатты (құжатты) тексеру

111
ӘН-ӘУЕЗ САБАҒЫНДА ОҚУШЫЛАРДЫҢ СЫН ТҰРҒЫСЫНАН ОЙЛАУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ АРҚЫЛЫ ШЫҒАРМАШЫЛЫҒЫН
Материал жайлы қысқаша түсінік: Музыка сабағында сын тұрғысынан ойлау технологияларын пайдалану арқылы оқушылардың шығармашылығын арттырудағы әдістемелік көмек. Өскелең ұрпақтың өнерден бейхабар болмай өмірін өнерімен өрнектеуге, мазмұнын тереңінен ұға білуіне ықпал ете отырып, тәрбие жұмыстары негізінде жүргізу.оқушы бойында саналық пен белсенділігін дамыту
Материалды ашып қарау
ӘН-ӘУЕЗ САБАҒЫНДА ОҚУШЫЛАРДЫҢ СЫН ТҰРҒЫСЫНАН ОЙЛАУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ АРҚЫЛЫ ШЫҒАРМАШЫЛЫҒЫН ДАМЫТУ
КІБІТ ГҮЛНАР ӘБДІРАХМАНҚЫЗЫ
Қызылорда облысы Қазалы ауданы
Әйтеке би кенті №170 қазақ орта мектебі



Ж о с п а р ы :

І. Кіріспе
А) Сын тұрғысынан ойлау технологиясы арқылы пәнге деген қызығушылығын арттыру жолдары

ІІ. Негізгі бөлім
А) Ән-әуез сабағында оқушылардың сын тұрғысынан ойлау технологиясы арқылы шығармашылығын дамыту
Б) Жеке тұлғаны дамытудағы ән-әуез пәнінің маңызы


ІІІ. Қорытынды бөлім
Танымдық ойындар арқылы оқушылардың қызығушылығын арттыру



“Бақыт жолы тек білімнен табылар”
Ахмет Игунеки

Ертеңгі келер күннің бүгінгіден гөрі нұрлылақ болуына ықпал етіп адамзат қоғамын алға апаратын құдірет күші тек білімге ғана тән.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.А.Назарбаевтың Қазақстандықтарға жолдауында айтылғандай “Ғасырдағы экономикалық және әлеуметтік ұмтылыстағы негізгі жетекші күш адамдар. Олардың еркі жігері, табандылығы – білімі”
Білім біреудің басты мәселелері өмір сүріп отырған қоғамымызда әртүрлі мәселелерді интеллектуалды деңгейде шеше алатын, сын тұрғысынан ойлай алатын, жергілікті мемлекеттік және халықаралық проблемалар шешімге көмектесе алатын азаматтарды жетілдіру қажет – дейді.
Мектеп ойлау мен үйренудің интеллектуалдық күшейткіш орталықтары, олардан шыққан ақпараттар, ойлаудың соңғы шегі болмай оның катализаторы болуы керек.
Выготскийдің ұсынысы бойынша ойлаудың ең жоғарғы сатысы адамдар арасындағы қатынастар туындаған. Оқу процесінде іс-әрекет пен мазмұн тепе-теңдікте болуы тиіс. Оқушы білімнің мазмұны мен қажеттілікті түсінген жағдайда оны жүйелі пайдалана алады.
Алға қойылған мақсаттарды орындау үшін еліміздегі ақыл ойлы оқушы жастарымыздың шығармашылық потенциалын жан-жақты өсіруге қою қажеттілігі туындайды. Оқушылардың қосымша білім алуға қызығушылығын арттыру үшін алдымен біз өзіміздің қосымша білімді қандай бағыттар бойынша, қандай деңгейде бере алатынымызды көрсете білуіміз керек.
Аса көрнекті педагог Ы. Алтынсарин: “Мұғалім мектептің жүрегі” деп оқу-тәрбие процесінде қызметіне орынды баға берген.
Мұғалім – баланың жеке тұлғасын қалыптастырушысы, жарқын үлгісі, бала қиялын самғататын, арманын көкке ұмсындырушы басты тұлға.
Мектептерде жүргізіліп жатқан қазіргі тәжірибелік сынақ жұмыстардың басты міндеті жаңаша оқытудың педагогикалық технологиясын оқыту үрдісіне енгізу.
Қазіргі ақпараттық технологиялар дамыған заманда өзім жаңа технологияның бірі сын тұрғысынан ойлауды дамыту технологиясын оқытуды іске асырудамын.
Сын тұрғысымен ойлауды дамыту – педагогикалық технология.
“Сорос Қазақстан” қоры арқылы келген технология. Бұл сынау емес шыңдалған ойлау. Белгілі бір идеяны қабылдау, оны неге қатысты екенін зерттеу.
Мақсаты: Барлық жастарға, оқушыларға кез-келген мазмұнға сыни тұрғыдан қарап, ұйғарым бір пікірдің біреуін таңдауға, салалы шешім қабылдауға сабақтарда үйрету.
Бағдарламасы: Қызығушылықты ояту, мағынаны тану, ой-толғаныс кезеңдері.
1. Қызығушылықты ояту – бұрынғы білетінмен жаңа білімді ұштастырудан тұрады. Оған топтау, ойлану, болжау.
2. Мағынаны тану - өз бетімен жұмыс жасау. Білемін, білгім келеді, үйрендім.
3. Ой-толғаныс – ВЕНН диаграммасы, семантикалық карта
Оқу процесінде оқу әрекетттерін арттыру үрдістері 3 мақсатты көздейді.
1. Көп деңгейлік.
2. Интеграцияланған.
3. Дамыта оқыту
Бағдарламаның негізгі мақсаты:
- оқушыларға кез-келген аудиторияда мазмұнға сын тұрғысынан қарауға аудиториялық сабақта үйрету, қоғам дамуында жеке тұлғаны саналы шешім жасау білуге баулу.
Оқу мен жазу арқылы сын тұрғысынан ойлау технологиясының құрылымы.
Оқутдың негізгі мақсаттарын айқындау.
Оқу танымдық қызығушылығын арттыру
Бірлескен іс-әрекет формаларын белгілеу
Мағынаны тану – білім көздерімен жұмыс.
Топтық немесе ұжымдық іс-әрекет.
Ой-толғаныс немесе ұжымдық рефлексия
Түпкі нәтижені талдау, бақылау, бағалау
Білім үздіксіз жетілдірген жағдайда ғана оқушының танымдық, шығармашылық қабілетін дамытып, ғылымға деген қызығуын қалыптастыра алады. Мұғалім жаңалық жаршысы ретінде оқытудың тиімді тәсілдерін, озық тәжірибелерді сараптап шығармашылық ізденіс үстінде болуы керек.
Білім даяр күйінде берілмеу керек. Оқушы оған қауырт ой еңбегі арқылы келуі қажет. Осы принципке сай ұлттық педагогиканың негізін салушы Ж. Аймауытов былай деген: “Оқытудың түп қазығы – еңбек. Өмірдегі сан алуан құбылыстарды, нәрселерді сол тақырып төңірегінде жинап, қосып түйдектеп, біріктіріп оқыту арқылы шәкірт психологиясында орайластыру” Осы принципке сай бірлескен жұмыс болжау, кең ауқымды лекция әдістерін пайдаландым.
Оқыту жедел қарқынмен жүргізіледі. Өткен тақырып жаңа тақырыпқа, жаңа тақырып білімге негіз болады. (ББҮ кестесі, еркін жазу, топтастыру) Сабақты ұғындырып бекіттіру және алға басу үшін салыстыру әдістері пайдаланылады. Ұқсастықты салыстыру ғылыми түсініктерді қалыптастырады, ал айырмашылықты салыстыру ақпарат қорларын ұлғайтады. (ВЕНН диаграммасы, семантикалық карта, талқылау картасы әдістері пайдаланылады)
Мен өзін ән-әуезден дәріс беретін кластарда қазіргі таңдағы педагогиканың сан-салалы әдістерімен жаңа технологиялық сабақ беру жүйесін пайдаланамын. Мысалы: ВЕНН диаграммасын халық музыкасымен кәсіби музыкасының айырмасын оқушы өз бетінше шығармашылықпен жұмыс істей отырып толтырады. Мұндағы мақсатым оқушы өз қабілетін байқайды өз бетінше ізденімпаздыққа, өз шығармашылықтарымен топ алдында сөйлей білуге үйрету.
Жаңа материалды игерту барысында сұрақтарды бере отырып, балаларды ойын дамыту, яғни ой қозғаудан бастау, жаңа сабақты ашу.
Толығырақ меңгерту барысында семантикалық картамен жұмыс жасаймын.
Баланың ой-өрісін дамыту мақсатында тест түрлерімен жұмыс жүргіздім. (толықтыру тесті, таңдау тесті, балама тесті)
Деңгейлеп саралап оқыту технологиясы бойынша топқа бөліп жұмыс беру.
Негізгі мақсатым: баланың білім біліктілігін дамыту, таным шығармашылығын арттыру. Мұғалімнің дамыта оқытудағы басты міндеті оқу материалын оқушыға дайын күйінде көрсету емес, оқушымен бірлесіп жалпы іс-әрекетті ұйымдастыру отырып, алға қойылған міндеттерді түсіндіру.
Оларды шешудің тәсілдерін, жолдарын іздестіру. Сын тұрғыдан, сыни ойлау дегеніміз не?
Белгілі бір идеяларды қабылдай отырып атын неге қатысты екенін зерттеу, оларды жеңіл септикалық ойларға қарсы қоя салыстыру, сол идеяларға қарсы көзқарастармен тепе-теңдікте ұстап зерттеу, оларға сеніммен қарайтын белгілі бір жүйелікке түсіріп қолдану.
Бұл бағдарламамен оқытқан мұғалім мына стратегияны жақсы жасай алуы керек.
Оқыту мен үйретуді үш деңгейін түсіне және суреттей алу керек
Әртүрлі сабақтың ұтымды жерлерін орынды қолдана білу
Сын тұрғысынан ойлау адамның түсіну қабілеттілігін, өзінің білетіні мен ойын саралай білуді талап етеді
Сын тұрғысынан ойлау үшін уақыт, зейін және мақсат керек. Ал, мұғалімнің негізгі міндеті өз ойын, пікірін айтқысы келген оқушыны тыңдау, оның логикасын түсіну, қате пікірді бірден жоққа шығармай, өзара пікір алысу барысында түзету.
Сабақ беру барысында негізгі қамтитын міндетіміз тәрбие беру және білім беру.
Тәрбие берудег міндеттер: халқымыздың әндерін, музыкасын үйренуіне балалардың сүйіспеншілігін ояту, оны құрметтеуге және әдет-ғұрпы мен салт дәстүрі жөніндегі түсініктерін қалыптастыру. Әсемдікке, сұлулыққа деген сезімін дамыту, әрбір шығармалардан эстетикалық ләззат, әсер алуға тәрбиелеу. Өмірмен байланыстылығын түсіндіру халық музыкасымен әндерінің кешегісі мен бүгінгісінің сабақтастық дәстүріне балалардың назарын аудару болып табылады.
Білім берудег міндеттер:
Баланың музыканың қабілетінің дамуына себепші болу, ырғақты сезімге, есте білу, есте сақтау қабілетін дамыту. Музыканы тыңдау және ән айту барысында музыкалық сауаттылық элементтерінен білім беру. Оқушы бойындағы қабілетті, өнер үлгісін одан әрі дамыту.
Музыка мен аспап музыкаларын өзара байланысын меңгеру барысында оқушы білімін тереңдету.
Мен өзім ән-әуезден дәріс беретін кластарымда осы міндеттерді алға мақсат ете отырып, қазіргі таңдағы педагогикалық сан-саланы әдістерімен жаңа технологиялық сабақ беру жүйесін пайдаланамын.
“Егер әрбір халықтың тарихтағы орны жалпы адамзат мәдениетінің дамуына қосқан рухани үлесімен өлшенер болса, онда қазақ халқының ұялмай бетке ұстар музыкалық мұрасы болса керек” – деген А. Сейдімбеков сөзін еске алар болсақ, әрбір өлең тақырыбында қазақтың өмір шежіресі жатқандығы ұрпақ санасына құю әр мұғалімнің міндеті. Осы қағиданы бетке ұстай отырып төменгі кластан бастап балалар ірі композиторлық музыкамен танысады. Еліміздегі композиторлары өз шығармаларында халық музыкасын кеңінен пайдаланады. Алғашқы сабақтан бастап оқушыларды халық музыкасымен кәсіби музыкалық бір-бірімен байланысы мен айырмашылығын, өзара ұқсас жерлерін ажыратуға түсінуге үйрете бастайды. Осы бағытта сабақ беретін кластарымда жаңа технологияның түрлі әдістерін қолданамын. Әртүрлі әдістерді пайдалана отырып, әннің терең мазмұндылығын оқушыларға “ой тастау” әдісі арқылы дамытып отырамын. Сабақ барысында Отан туралы мақалдар мен нақыл сөздер жарысы ұйымдастырылады. Әр топ сөзжұмбақ шешуден жарысады. Бұл әдістерді пайдаланғандағы мақсатым оқушының жүрегіне Отанға, елге деген сүйіспеншілігін арттыру және ой-өрісін, ойлау қабілетін дамыту. Бұл менің 5-8 кластар үшін қолданып жүрген әдістерім.
Кейібр оқушылардың сазгерлік таланты сабақ барысында байқалды және шыңдалды. Осы сөздерімнің айғағы ретінде менің шәкірттерім арасынан сазгерлер, айтыскерлер, күйшілер аудан көлемі ортасына шықты.
Елімізде болып жатқан өзгерістер мектеп жұмысына да елеулі жаңалықтар әкеліп отырғаны даусыз. Ең бастысы ұстаздар шығармашылығына жол ашылды. Оқушыларға жүйелі білім, саналы тәрбие беру ісіне жаңа талап тұрғысынан қарап, оқыту тәсілдерін үнемі жетілдіріп отыруға міндеттіміз. Ғ. Мүсірепов: Оқу – білімсіз өнерде жоқ, ақын болу үшін, ең алдымен, білім керек деген. Өз ісіне ізденген мұғалім ғана балаларға жақсы өнеге, терең білім бере алады. Сол себепті менде көп ізденіп білім мен білігімді жетілдіруді, болашақ ұрпаққа өмір талабына сай білім беруді басты мақсатым деп санаймын. Осы орйда USAID қорының Оқу мен жазу арқылы сын тұрғысынан ойлауды дамыту бағдарламасын оқып үйреніп, өз тәжірибемде қолданып келемін. Кез – келген әдісін қолдану арқылы жұмысымдағы өзгерістерді байқап жүрмін.
!. Оқушылар өз ойын еркін айта алады. Бос сөз, құр дәлелдеуден гөрі сыни тұрғыдан ойлауға үйренді.
2. Пәнге деген қызығушылығы арта түсті.
Осы бағдарлама бойынша сабақ барысында тапсырмаларды орындауда 3 сатыны жүзеге асырамын.
1) Тақырыпқа қызығушылығын ояту
2) Мағынаны ажырату
3) Ой толғаныс
1) Қызығушылығын ояту сатысын түрлі тапсырмалармен ұйымдастырамын. Мысалы, 5 кластың Құрманғазы күйлерінен нақты білім беру барысында Дауылпаз күйші - Құрманғазы тақырыбында оқушыларға мынадай тапсырма беремін. Құрманғазы туралы не білесіңдер? Оны топтастыру арқылы қағаз бетіне түсіріңдер.


Дара тұлға

БалбырауынКүйші




ДомбырашыДинаның ұстазы





Теңсіздікке - әділетсіздікке Дүниежүзіне танымал күйші
қарсы күресуші


2) Мағынаны ажырату сатысы: Жаңа сабақты меңгерту сатысы. Бұл кезде түрлі стратегиялардың лайықтысын таңдап аламын. Дегенмен, топтастыру стратегиясы теориялық білімді меңгертуде тиімді.
5 кластың Қазақ халқының аспаптары тақырыбындағы сабақта аспаптарды ажырата отырып өз білетіндерінен тысқары жаңалықтарды меңгеруіне мүмкіндік береді. Нәтижесінде – аспаптардың ойналу барысына қарай тез ажыратады. Осы аспаптардың ойналу тәсіліне қарай талдау кезінде ВЕНН диаграммасын пайдаланған өте қолайлы.
Оқушылар ойларын тез жинақтап, ұқсастығы болса салыстырып шығарады. Бұл уақытты да үнемдейді.
Бұдан әрі қарай ой – толғаныс сатысында оқушыларға тест сұрақтары арқылы ой толғантуға болады. ( Кестелік тапсырма, концептуалдық кесте, уақытнамалық кесте, екі жақты бақылау күнделігі, перфокарта, кейіпкерге хат, ЭССЕ)
Білемін, білгім келеді, үйрендім стратегиясын жаңа сабақты қорытындылау кезінде пайдалану қолайлы. Бұл әдіс арқылы мұғалімнің сұрақтары арқылы оқушылар жаңа сабаққа дейінгі мағлұматтарын сабақ үстінде не үйренгендерін, келешекте нені білгісі келетіндігін, өздерін тағы не мәселе қызықтыратындығы туралы ойларын айтады.
Осы әдістерді пайдаланған кезде ( алған) жеткен нәтижем:
1) Пәнге деген қызығушылығы артты
2) Бос құр сөзбен дәлелдеуден гөрі сын тұрғыдан ойлауға үйренді
3) Өз ойларын еркін айта алады.
4) Сабақ процесінде жұмыссыз отыратын бала болмайды
яғни жеткен нәтижемді мына өсу деңгейіне байланысты құрылған гистограмма арқылы көрсетемін.






Мектептегі оқушыларды музыка әлеміне жетелеудің түрі үйірме жұмысын жүйелі жүргізу. Менің үйірмеде жоспарлаған жұмыстарым:
Вокалды хор жанры бойынша жұмыс. 10-11 жаста болса даусының қатаюына, ашығырақ күштірек болса, дыбыс бояуының пайда болуы, төмендеу даусы бар балалардың қалыптасуына орай бірнеше дауыспен айтуға арналған түрін ұйымдастырдым. (4, 5, 6 кластар арасында)
“Қос арна” деп аталған бұл үйірмесінде оқушыларға халық музыкасының ролін және олардың өзара байланысын түсіндіруге, үйретуге, дамытуға бағытталған.
Халық музыкасының әлемдік арнаға ұласуы. Оқушылардың шығармашылық жұмысы, музыка тілі барлық ұлт тіліне ортақ болғандықтан музыкаға шекара жоқ. Адам музыканы жүрегімен, жанымен түсініп, қандай музыка болса да түсінуге тиісті. Сол себептен үйірмеде халықтар арасындағы музыкалық байланысты зерттейміз. Осының нәтижесінде басқа туысқан халықтар музыкасы Қазақстан композиторларының музыкасында халық әндерінің орыс композиторларының музыкасында кездесіп отырғандығын зерттеп біледі. “Музыка әлеміне саяхат”, “Әуенді тап”, “Жұлдызды сәт” деген түрлі сайыстар жиі өткізіліп тұрады. Мұнда оқушылардың есту арқылы музыкадан хабардар екені байқалады.
Домбыра үйірмесіне қатысатын оқушылар симфониялық оркестр құрамымен таныса отырып, өз шеберліктерін үстейді.
Қазіргі кезеңде біздің ұрпақтарымыз үшін музыканы насихаттаудың ең қолайлы кезеңі туды.
Балаларға музыкалық эстетикалық тәрбие беруді қарапайым әдістермен тәсіл құралдармен жеткізіп келеміз. Қазіргі таңда еліміз өркениетті ел болуға ұмтылыс кезінде талап деңгейіне сай оқушы бойына ән-күй халық творчествасының қазыналарына терең бойлай отырып оқытудың жаңа технологиялық әдістерін шығармашылықпен өткізу оқушы бойына білім нәрін сіңірудің ең биік тәсілі болмақ. Өнер негіздерін игеру - өскелең ұрпақты тәрбиелеудің қажетті элементі. Баланың музыкалық аспапта ойнауға, шешендікке, суырып салма ақындыққа үйренуге ықпал жасау мұғалім міндеті. Музыка әлемі адам баласының тек көңіл ашар кәдесіне ғана жарайтын жеңіл-желпі өткінші құбылыс емес, ол өмірдің нәзік сәуле құятын сана-сезімін, рухани мәдениетін жетілдіретін жарқын жаршысы. Сондықтан мұғалімдер сол музыканың тылсым жұмбақтарын аша отырып, жас ұрпаққа өнер жанрының бар екендігін меңгерте білуіміз керек. Күй құдіреті арқылы сары қымыз сапырып, жайлауда дүркіретіп жылқы ойнатқан, сары даланы дүркірете жауға шапқан батырлар бейнесін түсіндіре жанына жеткізе білу шарт. Сонымен қатар әртүріл аспаптар тарихын меңгерте отырып, сол аспаптарда ойнау шеберлігін шыдау қажет.
Қазіргі таңда оқушыларға қазақ халқының қазынасы халық шығармашылығын кеңінен үйрете отырып, танымдық шығармашылық жағына көңіл бөлген дұрыс. Мектептегі оқыту бағдарламаларында халық ауыз поэтикалық шығармашылықтарды оқытып үйрету енгізілген. Мысалға: “Алпамыс батыр” жыры, Бұқар жырау термелері, Тұрғамбеттің “Жастарға өсиет” термесі, сондай-ақ “Біржан мен Сара” айтысы және күй тарту өнері сияқты мәні зор дүниелер бар. Бұл шығармалар ұрпақ бойында адамгершіліктің ізгі қасиетін, рухани мәдениетін дамытады. Олардың адам арасындағы қарым-қатанасты, табиғат сұлулығын көріп сезіне білуге тәрбиелейді. Өз Отанының қоғамдық өмірінен тікелей атсалыса алатындай азамат болып ер жету міндетін алған тартады. Қазіргі таңдағы мақсат – адам өмірінің маңызын терең түсінетін музыкалық сауатты, эстетикалық және рухани жағынан дамыған, өнер жағынан халық қазынасын толық меңгерген жеке тұлғаны тәрбиелеу.
Балалар бойында қабілет әртүрлі. Осы қабілеттеріне қарай оқушы деңгейіне сәйкес тапсырмалар бере отырып, өнерден тыс қолдануын қадағалау керек. Алдымен оқушының қабілетін зерттей отырып, қабілет өлшемімен жеке жұмыстар жасауға да тура келеді.
Оқушының бірден өнер иесі болуы шар емес. Сонда да сабақ барысында өнер құдіретін түсіндіріп, ұғындырып жүргізумен қатар дарынды (жоғарғы деңгейде) қабілет дамытатын сабақ жоспарлау керек. Дарында балалар мектеп бағдарламасын ерте меңгереді. Осы орайда ол оқушылармен шығармашылық қабілеттерін қоса дамытып отыру қажет. Өскелең ұрпаққа өз тарапымнан осы айтылған мақсаттарды қоя отырып, еліміздің өнердің өрге басуына өз үлесімді қосамын.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.А. Назарбаевтың Қазақстандықтарға жолдауында айтылғандай “Ғасырдағы экономикалық және әлеуметтік ұмтылыстағы негізгі жетекші күші адамдар. Олардың еркі, жігері, табандылығы, білімі”
Олай болса алға қойылған мақсаттарды орындау үшін еліміздегі ақыл- ойлы оқушы жастарымыздың шығамшылық потенциалын жан-жақты өсіруге ден қою қажеттілігі туындайды. Оқушалардың қосымша білім алуға қызығушылығын арттыру үшін алдымен біз өзіміздің қосымша білімді қандай бағыттар бойынша, қандай деңгейде бере алатынымызды көрсете білуіміз керек.
Дарынды балалармен жан-жақты дамытуда шығармашылықпен жұмыс жасайтын ұстаздардың орны ерекше. Ол материалдық игілікті өндіруге қатыспаса да оны жасауға араласатын баланы ақыл-ой, адамгершілік, эстетикалық жағынан қалыптастыратын тұрпатты жеке тұлға. Аса көрнекті педагог Ы. Алтынсарин “Мұғалім мектептің жүрегі” – деп оқу-тәрбие процесінде қызметіне орынды баға берген. Ж. Аймауытов: “Естеріңде болсын. Адам қалай болса солай сүйреуге көне беретін тулақ емес, қалай қақса солай домалайтын “Алланың добы” да емес. Адам өзінің ыңғайлап еркімен қызмет ететін Зат”
Қазақстан Республикасының жаңа “Білім заңында” – “Әр баланың жеке қабілетіне қарай интеллектуальдық дамуы, жеке адамның дарындылығын дамыту” сияқты өзекті мәселелер енгізілген.
Дарынды балаларды іздеу, оларды оқыту мен тәрбиелеу қоғам үшін бүгінгі күні өте қажет. Әрбір талантты адам еңбекке бейім, ол шығармашылықпен, тапқырлықпен жігерлі еңбек етеді. Мұндағы басты мақсат: жан-жақты білімді, іскер, өздік ойлау жүйесі дамыған, адамгершілігі жоғары, дені сау, барынша қабілетті жанды қалыптастыру, шағын комплектті ауылдық жағдайында балаларен жүйелі жұмыс жасау.
Міндеттері: - оқушылардың ақыл-ой қабілетін жетілдіру
шәкірттердің шығармашылық жеке дарындылығын дамыту
Дарынды деген не? Неліктен бұл мәселе көтеріліп жатыр.
Бұрынғы кезде кеңес мектебі жалпыға бірдей орта білім беретін мемлекеттік оқу жоспарын жүзеге асыратын, бірдей оқулықтар мен бағдарламалармен жұмыс жасайтын оқу ордасы болып табылды. Ал балалар сан-алуан. Өйткені, олардың қабілеті, икемі, қызығу, тіпті алдына қойған мақсаты мен денсаулығы да дамуы да ой-өрісі мен сөйлеуі де, сыртқы бейнесі де әр түрлі. Ал осы қасиеттер бастауыш сыныптарда көп байқала бермейді. Байқалса да оның орнын әр түрлі үйірмелер, сынытптан тыс жұмыстар мен жеке оқушылармен жұмыс жасау арқылы толтыруға болады. Жоғарғы сыныптарда құрамы әртүрлі балалармен жұмыс істеу, әрине қиын. Ал кеңестік кезеңде де оқу-тәрбие үрдісіндегі жеке баланың қабілетін ескеріп жұмыс жасау “саралап оқыту” деп аталады. Әр түрлі байқаулар, мемлекеттік емтихандар, олимпиадалар белгісі бір пәннен оқушының білім-білік дағдысының жиынтығын ғана анықтайды. Ал бірақ тума талантпен туа біткен дарынды емес.
Ендеше жақсы тәсілдермен дарынды, талантты балаларды дұрыс таңдап алдық дейік, олай болса бүгінгі проблема “дарынды, талантты балаларды қалай оқыту керек?” деген мәселе төңірегінде болуы керек.
Ертеңгі елге ие болып тізгінін ұстар азаматтар бүгінгі мектеп оқушысы болғандықтан, Қазақстандық барлық мектептерге үлгі болуға тиісті қазақ тілінде оқытылатын мектептердің бүгінгі жайы, даму бағыттар, келешегі бүкіл қоғамы мектептің назарында.
Мұғалім – баланың жеке тұлғасын қалыптастыратын жарқын үлгісі, бала қиялын самғатып, арманын көкке ұмсындырушы басты тұлға. Мектептерде жүргізіліп жатқан қазіргі тәжірибелік сынақ жұмыстарының басты міндеті – жаңаша оқытудың педагогикалық технологиясын оқыту үрдісіне енгізу болып табылады. Терең білім беру әрбір ұстаздың борышы дей отырып баланы жеке тұлға ретінде дамыту үшін мұғалім шығармашылықпен іздену қажет деп ойлаймын. Ол үшін бұрынғы жауыр болған дәстүрді оқытудан гөрі дамыта оқыту үрдісінде басты оқытуды назарда ұстаймын.
Дамыта оқытудың басты мақсаты – оқушыны оқыта отырып, оны шығармашылық бағытта жан-жақты дамыту. Шығармашылық дегеніміз – бұл адамның өмір шындығында өз-өзін тануға ұмтылуы, ізденуі. Оқушының өз болмысын тануға көмектесіп, қабілетін дамыту жаңа рухани күш беру білімнің ең маңызды мақсаты болып табылады.
Оқушыларды шығармашылық жұмысқа баулып, олардың белсенділігін, қызығушылықтарын арттыра түсу үшін, шығармашылық қабілеттерін сабақта және сабақтан тыс уақытта дамытуда әртүрлі әдіс тәсілдерді қолдануға болады.
Логикалық ойлауын дамытатын ойындармен берілген тапсырмаларды шешу. (сөзжұмбақ, анаграмма құрастыру)
Берілген тапсырманы түрлендіру бағытындағы жұмыс. (Әуенін тап, әуенге мәтін жаз)
Қиялдау арқылы сурет салғызу, ролге бөлу
Ой шапшаңдығын, сөз байлығын дамытуда өлең шумақтарын құрастыру
Ал сабақтан тыс уақытта шығармашылық қабілетін дамытудың жұмыс түрлері:
Әртүрлі кездесулер өткізу
Концерттерге апару
Әртүрлі сайыстар өткізу, алған әсерлері туралы шығарма жазу
Әрбір халық композиторлары туралы толық мағлұматтар жинау, реферат жазу
Осындай жұмыстарды үнемі жүргізу барысында шәкірт бойындағы талант көзін ашып, шығармашылыққа баулып, өз бетінше ізденуге әсерімді тигізіп жүремін.
Оқушы санасына сәуле себер түсінік пен ұлағатты ұғымды қалыптастырып, білімді жүйелі түрде меңгеруіне және жеке оқушының қабілетін, деңгейлерін дамытуда “сын тұрғысынан ойлауды дамыту” бағдарламасының маңызы ерекше екендігін сабақтарда қолданғанымнан байқаймын.
Сын тұрғысынан ойлау – ойлау сынау емес, оқушының шыңдалған ойлау әрекеті. Сынып оқушылары топпен жұмыс істеу арқылы өзара пікірлесіп, ұтымды жауапты тауып айтуға үйренеді. Сұрақтарға тынымсыз іздене отырып, өз ойын айтуға, дәлелдеуге мүмкіндік алады.
Бүгінгі оқушы бойындағы қабілетті шыңдауда танымдық ойындардың алар орны да, атқарар ролі де зор. “Адамның танымы неғұрлым биіктеген сайын, дүниенің көкжиегі де солғұрлым кеңейе бермек” – деген Радишев. Ал көрнекті неміс драматургы, әрі ақыны Бертольд Берхт: “Ең бастысы – адамды ой сараптауға үйрету” деген.
Оқушының қабілетін арттыруда ойын сараптап, нақты дәл жауап алуда танымдық ойындарды сабақта пайдаланудың маңызы өте зор. Өтілген тақырыптар бойынша құрастырылған ойындарды шешіп, өз бетінше іздену үстінде оқушының ой - өрісі, ойлау қабілеті кеңейіп, білімі арта түседі.
1. Бұл қандай сөз? Фигураға зер сала қарасаң нені аңғарар едің. Оны орыс тілінде қалай атар едің? Дұрыс оқи білсең қандай музыкалық мағынаға ие болады?






Жауабы: Трио

2. Сұрақ белгісінің орнына қандай әріп? Шеңбердің бойындағы сұрақ белгісінің орнына қандай әріпті қойған болар едің?












Жауабы: “Я” – ЛЯ нотасы


3. Сатылы шеңбер. (анаграмма)
Қазақтың дарынды сазгері М. Төлебаевтың Мемлекеттік сыйлыққа ие болған шығармасын оқи аласыз. Оны шешу үшін сатылы шеңбердегі көрсетілген стрелка бойынша сонда қондыру керек.
1. Сан 2. Өнер шығармаларының тарихи қалыптасқан түрі 3. Ақыл-ой
4. Қазақтың ақын қызы

Жауабы: 1. Бір
Жанр
Сана
Сара








Мұндай танымдық ойын түрлерін оқушыларға өз бетінше құрастыруға тапсырма ретінде беруге болады. Яғни, танымдық ойындарды сабақта тиімді пайдалану – баланы дамыта саралап оқытуда қажетті бірде-бір жол.
Танымдық процестер:
Мақсаты: Есте сақтау қабілетін зейінділігі мен логикалық ойлау қабілетін дамыту
1. Аз уақытта есте сақтай алу қасиетін дамыту
Мақсаты: Көргенін қанша уақытта есіне сақтай алатынын анықтау.
Нұсқау: Ноталар жазылғаг сызба көрсетіледі. 20 секундта көргеніңді есте сақтап алып, жазу
2. Жедел есте сақтау қасиетін дамытуға арналған жаттығулар.
Мақсаты: Жедел есте сақтау қасиетін дамыту
Нұсқау: 5 нота айтамын, міндеттерің сол ноталарды есте сақтап, бірінші нота екіншіге, екіншіні үшіншіге, үшіншісін төртіншісіне, төртіншісін бесіншісіне қосып, қосындыны жазып қоямыз. Төрт қосынды жазылуы тиіс. Есептеуге 15 секунд беріледі.

А
d




d
d

Б




d
d
d

В














Кілті

А
d.
d
d.
0

Б
d
d.
0
0

В




♪.

d


Қазіргі таңдағы мақсат – адам өмірінің маңызын терең түсінетін музыкалық сауатты, эстетикалық және рухани жағынан дамыған, өнер жағынан халық қазынасын толық меңгерген жеке тұлғаны тәрбиелеу. Оқушы бойындағы қабілетті өнер үлгісін одан әрі дамыту. Мен өзім ән-әуезден дәріс беретін кластарымда осы міндеттерді алға мақсат ете отырып, қазіргі таңдағы педагогикалық сан-салалық әдістермен жаңа технологиялық сабақ беру жүйесін пайдаланамын. Мысалы: ВЕНН диаграммасы, халық музыкасымен кәсіби музыканың айырмашылығы мен ұқсастықтарын оқушы өз бетінше шығармашылықпен жұмыс істей отырып толтырады. Мұнда оқушы өз қабілетін байқайды. Кейбір оқушылардың сазгерлік таланты сабақ барысында байқалды, шыңдалды. Осы сөздерімді айғағым ретінде менің оқушыларым арасынан айтыскерлер, күйшілер, сазгерлер аудан көлеміне шықты. Аудандық сазгерлер байқауында Есетова Айгүлдің “Ана - әке” сөзі және әні ерекше бағаланып І орынға ие болды. Аудандық айтыскерлер арасында Жарылқасынова Гауһардың айтыс өнеріндегі ерекше орындау шеберлігі ескеріліп, І орынд жеңіп алды. Мектептегі оқушыларды күрделі музыка әлеміне жетелеудің түрі үйірме жұмысын жүйелі жүргізу. Аудандық жас термешілер, жас күйшілер жарысында осы үйірме мүшелерінен қатысқан Мая Қазмамбетова жас термешілер арасынан ІІІ орынды иемденді. Қазіргі кезеңде біздің ұрпақтар үшін музыканы насихаттаудың ең қолайлы кезеңі туды. Балалар бойында қабілет әртүрлі. Осы қабілеттеріне қарай оқушы деңгейіне сәйкес тапсырмалар бере отырып, өнерден тыс қолдануын қадағалау керек. Алдымен баланың қабілетін зерттей отырып, қабілет өлшемімен жеке жұмыстар жасауға да тура келеді. Оқушының бәрі дерлік өнер иесі болуы шарт емес, сонда да сабақ барысында өнер құдіретін түсіндіріп, ұғындырып жүргізумен қатар дарынды қабілетін дамытатын сабақ жоспарлау керек. Дарынды балалар мектеп бағдарламасын ерте меңгереді, осы орайда ол оқушылармен шығармашылық қабілеттеріне қоса дамытып отыру қажет. Өскелең ұрпаққа өз тарапымнан осы айтылған мақсаттарыды алға қоя отырып, еліміздің өнердің өрге басуына өз үлесімді қосамын. Тағы да менің алға қояғна мақсатым өз тәжірибемнен көргенім теорияны практикамен ұштастыру принципі. Бұл жерде оқушы бойында саналық пен белсенділігін дамыта білу, оны теорияға ұштастыру шеберлігі керек. Сонымен қорыта айтқанда оқушының рухани дүниесін кеңейту, өнер әлемінің ғажайып сырларын, ашуға ұмтылдыру, оны өз деңгейінде қабылдай білуге ұмтылдыру, жетілдіру пән мұғалімінің тікелей міндеті деп ойлаймын. Өскелең ұрпақтың өнерден бейхабар болмай өмірін өнерімен өрнектеуге, мазмұнын тереңінен ұға білуіне ықпал ете отырып, тәрбие жұмыстарын өз шығармашылығымды дамыта отырып жүргіземін


Сабақтың тақырыбы: Тәуелсіз елім – тірегім. 6 класс
Сабақтың мақсаты: Оқушыларға ән үйрете отырып, туып өскен
жеріне, еліне деген сүйіспеншілігін арттыру.
Өзіндік ерекшеліктерін талдай білуге
дағдыландыру. Шығармашылық пен
қызығушылығын арттыру

Сабақтың әдісі: Сын тұрғысынан ойлау
Сабақтың типі: Жаңа сабақты меңгерту
Сабақтың түрі: Шығармашылық сабақ
Көрнекілігі: аспап, үн таспа, рәміздер, топтама, бүктемелер

Сабақтың барысы:
І. Ұйымдастыру кезеңі
ІІ. Музыка тыңдау
Сабақ Отанымыз, туған республикамыз – Қазақстанға арналып, Қазақстан Республикасының Мемлекеттік әнұранын тыңдаудан басталады.
Мұғалім оқушылар назарын өлеңнің мазмұнына, сөздерінің дұрыс айтылып, мәнерлі орындалуына назар аударып, сұрақ қою арқылы баланың ойын дамыту.
Әнұран қалай орындалады?
Басқа қандай рәміздеріміз бар?
Авторларын атаңдар

ІІІ. Сабақтың келесі бөлімі салтанатты жағдайда өтіледі.
Орындалатын ән Ә. Нұрымовтың “Елтаңба”
Ән әрбір Қазақстан азаматының жүрегіне жақын.
Мұғалімнің оқушылармен жүргізілетін әңгімесі оқушылардың әр мәтінінің терең мазмұнын түсінеті, ұғынатындай болуы қажет.

IV. Соңғы сөзді мен айтайын - әдісі. (мақал – мәтелдер айтысы арқылы ой-қозғау, өзара ой бөлісу)
Туған жер, Отан туралы мақал-мәтелдер айту

V. Жаңа сабақ (сұрақ арқылы ой дамыту)
Әнұранымыз бар, Елтаңба тарихы “Елтаңба” әніміз бар
Ал, енді алдымызға қандай мереке келе жатыр?
Тәуелсіздік алған күніміз
Осы тәуелсіздік туралы ән білеміз бе?
Ендеше балалар, 4 қатар өлеңмен өз ойларыңды жазып көрейік, (Оқушыларға өз ойларынан Тәуелсіздік туралы 4 қатар өлең шумағын жазғызу)
VI. Мұғалім түсінігі:
Бүгінгі біздің тақырыбымыз “Тәуелсіз елім - тірегім”
Қазақ елі ел болғалы сан ғасырлар бойы елдігін сақтау үшін қаншама күрес, ұрыс-соғыс, жорық-майдан жолдарынан өтті, қаншама дәуірлерді, қасіретті, қайғылы жайларды, қысылтаяң кезеңдерді бастан кешірді. Қаншама ержүрек, батыр ата-бабаларымыз сол жолда мерт болды, сондағы алыстан бұлыңғырлана бұлдырай елес болып көрінген, асыл арманымыздай болған ең басты, ең түпкілікті мақсатымы – еліміз бен жерімізді аман сақтап, бостандық, еркіндікке қол жеткізіп, тәуелсіздіктің туын тігу еді.
Міне, енді ата-бабалар аруағы қолдап, тәуелсіздікке қолымыз жетті. Бұл – біздің еншімізге тиген теңдесі жоқ сыбаға, келер ұрпақтың басына қонған баға жетпес бақыт, ендеше осыншама зарықтырып қонған бақыт құсын қолдан шығарып алмау, тәуелсіздігімізге дақ түсірмей, тұтқасын бекем берік ұстау – бүгінгі және ертеңгі келер ұрпақтардың қасиетті де қастерлі борышы. Тәуелсіздігімізді мәңгілікке баянды ету де абыройлы міндетіміз.
Бүгінгі біздің дербес ел болып, уығымызды қадап, шаңырағымызды көтеріп, ерікті еркін мемлекетімізді құрып, Қазақстан Республикасы атанып, көк байрақ туымызды желбіретіп, әлемге әйгілі болуымыздың өзі де осы тәуелсіздікке қол жеткізуіміздің арқасы. Олай болса, тәуелсіздігімізге шаң жұқтырмай, оны ең қымбат бұйымдарымыз етіп құрметтеп, ақ шаңқандай кіршіксіз күйінде болашақ ұрпақтар қолына аманат етіп тапсыруға тиіспіз. Ол үшін оны ішкі, сыртқы алакөз дұшпандардан қорғауға міндеттіміз. Тек сонда ғана тәуелсіздігімі мәңгілікке мирас болып қалмақ.

VII. Ән орындау: “Тәуелсіз Қазақстан” Ә. Әленовтікі. Үйрену-орындау.

VIII. Тірек сөздер әдісі
Туған жер, кең далам, ән (осы сөздер арқылы өз ойларынан әңгіме құрау. Қызығушылығы мен мағынаны таныту)

IX. Кейіпкерге хат - әдісі бойынша сабақты қорытындылау
- Бүгінгі біздің сабағымыз Отанға арналғандықтан кейіпкеріміз “Отан”, “Туған жер” деп алып, кейіпкерге хат жазамыз.
Бұл әдісте тықырыпқа байланысты өз ойларын жазады. Өз көзқарастарымен қорытындылайды. Өз шығармашылықтары бойынша талдау нәтижесіне жетелейді.

Х. “Отаным Қазақстан” әніміз сабақты аяқтау

ХІ. Бағалау


Сабақтың тақырыбы: Дауылпаз күйші - Құрманғазы Сағырбаев

Сабақтың мақсаты: А) Білімділігі: Қазақтың дауылпаз күйші Құрманғазы туралы, оның күйлері туралы нақты білім беру.
Б) Халық аспаптың музыкасы арқылы өз халқының салт-дәстүрлеріне, туған еліне құрметпен қарауға тәрбиелеу
В) Дамытушылығы: Өзіндік ой-өрісі мен шығармашылығын дамыту

Сабақтың әдісі: иллюстративті түсіндірмелі, репродуктивті

Сабақтың типі: жаңа материалды игерту

Сабақтың түрі: шығармашылық сабақ

Көрнекілігі: Құрманғазы суреті, күй кассетасы, күй табақ

Сабақтың барысы:
1. Ұйымдастыру кезеңі
2. Жаңа материалды игерту .
Білемін, білгім келеді, үйрендім кестесі арқылы тақырыпты ашу

Білемін
Білгім келеді
Үйрендім

Құрманғазы – күйші, домбырашы,
Балбырауын, Аман бол, шешм, аман бол т.б. күйлері бар
Күйшінің өмірі қандай болды, күйлері қалай шықты? (тарихы )



3. Күйшінілқымірімен таныстыру
ХІХ ғасырдың аса көрнекті композиторы, күй атасы Құрманғазы Сағырбайұлы 1823 жылы Атырау облысында дүниеге келген. Ол өз заманындағы, қоғамдық, әлеуметтік қайшылықтарға, зорлық-зомбылыққа қарсы күресіп өткен адам. Қаршадайынан әділетсіздікпен алысып, азапты ғұмыр кешті.
Өз басынан кешкен өмірі мен халықтың мәселесін Кішкентай атты тұңғыш шығармасынан бастап, өмірінің соңына дейін күй тілімен жырлап өтті. Бұл күй Исатай мен Махамбет бастаған ұлт-азаттық көтеріліске арнаған. Дарынды күйші ұлы шайқасқа қатыспаса да, халық қайғы-қасіретін, еркіндікті аңсаған ел мен ерлер бейнесін айқын суреттеп берген.
Құрманғазы - күй өнері арқылы әділетсіздікпен теңсіздікке, озбырлық пен зорлық-зомбылыққа қарсы күрескен дара тұлға.
Ойын Серпер, Сарыарқа, Адай, Көбік шашқан, Кісен ашқан, Түрмеден қашқан т,б, күйлері асыл туындылары.
Енді осы күйлерінен бір-екі күй тыңдап көрейік.
4. Музыка тыңдау Балбырауын, Адай
5. Тақтада ілініп тұрған күй аттарының ішінде Құрманғазы күйлерін қызыл ұшбұрышпен, халық күйлерін жасыл үшбұрышпен белгілейік.


Сарыарқа Ақбай Қосалқа


Саржайлау Балбырауын


Адай Кеңес Келіншек

6. Екі түрлі түсіндірме күнделік. Екі ән үйренеміз. Осы екі әннің текстісі тақтаға жазылады. өзіне ұнаған шумағынан мысал жазады.
Т. Базарбаевтың әні Тамаша
Н. Алғашбаевтың әні Қазалы вальсі
Мысалы: Тамаша әнінен
Бір мезгіл кетпен күрек ұстамас
Осы сөзге түсінік жазу.
Еңбек ету қажет – деген сияқты
Қазалы вальсі - Кім білмейді Қазалының есімін.
Қазалы аудан аты. Ғ. Мұратбаев, Р. Бағланова т.б.
7. Галлерея – саяхат.
3 қатарға үйге берілген әннің 3 шумағын бөліп беру. Әр шумағын әр қатарға жаздырып, болған соң қатесін түзету. (дәптерге толтырып)
8. Бекіту. ББҮ – кестесімен

Білемін
Білгім келеді
Үйрендім

Құрманғазы – Күйші домбырашы. Балбырауын, Адай т.б. күйлері бар.
Күйшінің өмірі қандай болды, күйлері қалай шықты.
Күйлерімен толық таныстық, өмірбаянын, күйлердің шығу тарихын. Оркеср барын.


9. Үйге тапсырма: Алдыңғы өтілген тақырыптарды қайталау

Сабақтың тақырыбы: Еуропа халқының музыкасы (5 -класс)

Сабақтың мақсаты: Еуропа халықтарының
А) білімділігі: музыкасы, аспаптары туралы нақты білім беру, олардың қазақ халық музыкасы арасындағы
айырмашылығымен таныстыру.
Б) Тәрбиелігі: Еуропа халық музыкасына құрметпен және сүйіспеншілікпен қарауға тәрбиелеу
В) дамытушылығы: Ойлау қабілетін арттыру

Сабақтың әдісі: Ой-қозғау, салыстыру, дамыту.
Сабақтың типі: жаңа сабақты меңгерту
Сабақтың түрі: шығармашылық сабақ
Көрнекілігі: бүктемелер, топтамалар

Сабақтың барысы:
1. Ұйымдастыру кезеңі
2. Үй тапсырмасын сұрау.
ВЕНН диаграммасымен жұмыс. Ж. Елебеков пен Ғ. Құрманғалиев творчествосы туралы жазу. Ортақ қасиеттерін анықтау

Ж. Елебеков Ғ. Құрманғалиев



А) топтамамен жұмыс.
3. Жаңа сабақ
Қызығушылығын арттыру барысында ассосация құру арқылы сабақтың тақырыбын ашу.
Еуропа халықтарына қай халықтар жатады?
Қандай аспаптарын білесіңдер?

Итальян Орыс Украин


Неміс Белорусь


Испан Поляк



Бубен Баян Рожок


Флейта Арфа


Балалайка Скрипка

4. Мұғалімнің түсінігі, баяндауы, иллюстративті түсіндіру.
Өздерің айтқандай Еуропа халықтарына орыс, украин, поляк, неміс т.б. халықтар жатады. Олардың да өз халық аспаптары бар. өзімндік музыканың жанрлары бар.
Мысалы: орыс халқында – гусли, балалайка, бубен бар
Украин – кобза, бандура, барабан
Белорусь – баян, гармоника т.б.
5. Ой-қозғау, ой-толғаныс
Еуропа халқының аспаптарын, қазақ халқының аспаптарымен салыстыру

Қазақ халқының аспабы
Ерекшелігі
Еуропа халықтарының аспабы
Ерекшелігі

Домбыра
Жетіген
Қобыз
2 ішекті
7 ішекті
2 ішекті
Балалайка
Гусли
Скрипка
3 ішекті
12 ішекті
4 ішекті


6. Музыка тыңдау (әр халық музыкасын тыңдату)
Орыс халық музыкасы – Коробейники
Украин халық музыкасы – Гопак

7. Ән үйрену: М. Сағатовтың Туған ел әні
Алда қандай мереке келе жатыр?
Дұрыс айтасыңдар. Тәуелсіздік алған күніміз. (Туелсіздік туралы түсінік беру)
8. Бекіту. Эссе жазу. (Үйренген әннің мазмұнына)
9. Үйге тапсырма: Еуропа халық музыкасы туралы оқып келу. Әнді өз мәнерінде орындау.

Сабақтың тақырыбы: Еркеғали Рахмадиев Алпамыс батыр операсы. 8-кл

Сабақтың мақсаты: А) Білімділігі: Қазақстан композиторларының
шығармашылығымен таныстыру, қызығушылығын ояту
Б) Тәрбиелігі: Музыкалық шығармалардың мазмұнын
эмоциялы сезінуге тәрбиелеу
В) Дамытушылығы: Көркемдік талғамын дамыту. Білім, біліктілігін дамыту, таным шығармашылығын арттыру

Сабақтың әдісі: ой-қозғау, дамыту

Сабақтың типі: жаңа сабақты меңгерту

Көрнекілігі: үн таспа, композитор суреті, плакаттар

Сабақтың барысы:
І. Ұйымдастыру кезеңі
ІІ. Үй тапсырмасын сұрау.
Қызығушылығын ояту. (Жедел жауап арқылы үй тапсырмасын сұрау)
Кәсіби музыкалық қалыптасу кезеңі
Хор жанрының негізін салушы кім?
Хиросима балетінің авторы кім?
Алғашқы драма театрының ашылуы?
С. Мұхамеджановтың симфонияларын ата?
Симфония дегеніміз не?
Хор дегеніміз не?
Халық музыкасына не жатады?
Кәсіби музыкаға не жатады?
10) Қаракөз балетінің авторы?

ІІІ. ВЕНН диаграммасымен жұмыс (мағынаны тану)
І топ. Ән мен күй туралы жазу
ІІ топ Терме мен опера
ІІІ топ Балет пен симфония туралы айырмашылығы мен ортақ қасиетін жазу

IV. Жаңа сабақ Е. Рахмадиев өмірі туралы баяндау.
1932 жылы Семей облысы 9- ауыл деген жерде дүниеге келген. Дарынды композитор. Қамар сұлу, Абылай хан, Алпамыс опералары бар. Дайрабай, Құдаша-думан симфониялық поэмалары, Мерекелік контаталары бар. Таң самалы, Туған ел, Өз елім ән-романстары бар.

V. Ассосация құру
Алпамыс батыр жырын кім біледі? Кейіпкерлерін атаңдар.





Мыстан Гүлбаршын


Тайшық хан Бадамша



Жәдігер

VI. Музыкалық сауаттылық. Опера.
Опера – итальян сөзі – еңбек, шығарма. Театр сахнасында қойылатын музыкалық драмалық шығарма. Опера терминдері.
Либретто – увертюра – ария – леитмотив

VII. Жаңа ән үйрену: Үш алып халық әні

VIII. Бекіту. ВЕНН диаграммасымен жұмыс жасау

Опера – симфония айырмашылығы мен ортақ қасиетін табу

IX. Үйге тапсырма: Алпамыс батыр операсына реферат жазу

Сабақтың тақырыбы: Қазақ халқының аспаптары.

Сабақтың мақсаты: а) білімділігі: қазақ халқының аспаптық музыкасы
туралы нақты және тиянақты білім беру
ә) Тәрбиелігі: Халық аспаптық музыкасы арқылы өз
халқының салт-дәстүрлеріне, туған елі мен жеріне
құрметпен қарауға тәрбиелеу
б) дамытушылығы: өзіндік ой-өрісі мен шығармашылығын дамыту
Сабақтың әдісі: Репродуктивті, иллюстравтивті түсіндірмелі
Сабақтың типі: жаңа материалды игерту.
Сабақтың түрі: топтық деңгейлік тапсырмалар
Көрнекілігі: Аспаптар бұрышы, бүктеме кітаптар


Сабақтың барысы:
І. Ұйымдастыру кезеңі
ІІ. Жаңа материалды меңгерту
А) Кіріспе
Сұрақтарды бере отырып, балалардың ойын дамыту. Жаңа сабақты ашу
1. Жерімізді, суымызды, байлығымызды, өз мәдениетімізді, өз игілігімізге арнағанымызға неше жыл? (10 жыл)
2. Мәдениет, өнер сөздеріне анықтама
Мәдениет – жүру-тұру, сөйлеу өз өнеріміз, ән айту, өнерді құрметтеу, көне халық мұрасын білу
Өнер – сурет салу, биші, күйші, сазгер, әнші, көркем сөз, айтыс, аспапта шебер орындау
3. Өткен жыл қандай жыл? (Мәдениетті қолдау жылы)
4. Өнерді құлаққа жағымды жеткізетін аспаптар?
(домбыра, қобыз, жетіген, асатаяқ, сыбызғы)
5. Қай аспап қалай орындалады?
Домбыра – шертіп орындалады
Қобыз – ысып орындалады
Асатаяқ – ұрып-сілкілеп орындалады

ІІІ. Мұғалімнің баяндауы. Иллюстративті түсіндіру
Ондай болса бүгінгі біздің сабағымыздың тақырыбы Қазақ халқының аспаптары

Бүгінгі мен сендерді төрт топқа бөліп отырмын.

І топ - шертпелі аспаптар тобы
ІІ топ.- ыспалы аспаптар тобы
ІІІ топ – үрмелі аспаптар тобы
IV топ – ұрмалы-сілкімелі аспаптар тобы
Әр топ мұқият тыңдап отырамыз, содан кейін жеке-жеке әр түрлі мақсатта тапсырмаларды орындаймыз.

Қазақ халқының аспаптары төрт топқа бөлінеді:
Шертпелі аспаптар тобы. Домбыра, шертер, жетіген, адырна

Ыспалы аспаптар тобы. Қобыз, нарқоюыз, қылқобыз

Үрмелі аспаптар тобы. Сыбызғы, үскірік, тастауы, шаңқобыз

Ұрмалы – сілкімелі аспаптар тобы. Дабыл, дауылпаз, кепшік, асатаяқ тұяқтас т.с.с.

1. Әр аспаптың өзінің шығу тарихы бар. Мысалға шертпелі аспаптар тобынан домбыраны алайық. Домбыра қазақтың қасиетті де, киелі қара аспабы. Үні өзіне тән дыбыстық бояумен алуан түрлі желіс қағыстарымен қазақ халқының Төлегеннің пәк сезімін, Қаратаудан ауа көшкен елдің Елім-ай деген зарлы үні естіледі. Қазақта нақыл сөз бар. Қолына домбыра ұстаған балаға имандылық пен дарындылық жылуы дарып, қатігездіктен аулақ болады – деген шығармашылық қабілеті ұштап, жыраулық, термешілік, күйшілік өнерге жетелейді.
Енді осы аспапта ойналған Құрманғазының Аман бол, шешем, аман бол

2. Ыспалы аспаптар тобынан – қобыз. Қобыз XIII – IX ғасырда өмір сүрген Қорқыттың есімімен тығыз байланысты. Қазақ қобызын алғаш жасаған Қорқыт ата делінеді. Бұл жөнінде ел аузында аңыздар көп. Бір аңызда бала Қорқыттың желмаясына мініп, қараңғы түнде келе жатып, айдалада өзінен-өзі сарнап жатқан қобызды тауып алғаны жайлы айтылса, енді бір аңызда Қорқыт атаның қобыз үні арқылы өлімді қалай жеңгені туралы сөз болады.
Егер нақты тарихи деректерге жүгінсек, қобыздың пішіні, ойналуы ғасылар бойы өзгермей келе жатыр. Біріншіден, халықтың сұлулықты сүйетін ой-санасы бойынша, аққудың дауысы – жаратылыстағы құлаққа әдемі естілітін ең сұлу үннің бірі. Екінші, аққу – қазақтың ерекше қадірлейтін киелі құс. Оны ешуақытта атып өлтірмейді.

3. Үрмелі аспаптар тобынан – сыбызғы ең көне түрі. Оны қазақ сыбызғышы-күйшілері көбінесе қурайдан жасап алатын болған. Сұндай өнерпаздар, әсіресе малшылар арасында көп болады. Қазақ халқының үрмелі аспаптарды күнделікті салт-сана, тұрмыс-тіршілікке байланысты қалыптасып дамып отырған.

4. Ұрмалы-сілкімелі аспаптар тобына – асатаяқ, дабыл. Қазақ халқының арасында кең тараған, жалпы саны 20-дан асады. Дабылды – жаугершілікте жауынгерлерді ұрысқа шақыру үшін де, ел ішінде көпшілікті бір жерге жинау үшін де қолданған. Сауықшы-өнерпаздар музыкалық аспап ретінде ұстап, көбінесе би сүйемелдеген.

ІV. Енді, балалар біздер жаңа сабақты толығырақ меңгеру мақсатында семантикалық картамен жұмыс жасаймыз. Мұндағы мақсатымыз: аспаптың әр қырынан түрін дыбысын, қасиетін, қолданылуын анықтау.

Түрі
Қасиеті
Дыбысталуы
Қолданылуы








І топ – домбыра
ІІ топ – қобыз
ІІІ топ – сыбызғы
ІV топ – асатаяқ
Мұндағы мақсатым баланың ой-өрісін дамыту
V. Тест түрлерімен жұмыс
Жоғарғы І деңгейге – толықтыру тесті
ІІ деңгейге – таңдау тесті
ІІІ деңгейге – балама тесті

І деңгей:
1. Қазақстан Республикасы _____________________ 1991 жылы жарияланды.
2. 2000 жыл ______________________________________ жылы деп танылды.
3. Жерлес сазгерлерден _______________________________________білемін.
4. ________________________________қазақтың ұлттық аспаптарына жатады
5. Әйтеке би кентіндегі Мәдениет үйі____________________атымен аталады.
6. Қорқыт__________________жылы_______________________жасқа толады
7. 2001 жыл Қазақстан Республикасының шешімімен ____________________ __________________________ жыл деп аталды.
8. Домбыра аспабы__________________________ тобына жатады

ІІ деңгей. Таңдамалы тест
1. Қазақстан Республикасы тәуелсіздігі қай жылы жарияланды?
А) 1992 ж ә) 1995 ж в) 1991 ж
2. 2000 жыл қандай жыл деп аталды?
А) Қорқыт жылы Ә) Мәдениетті қолдау жылы б) Тәуелсіздік жылы
3. Жерлес сазгерлерден кімдерді білесіңдер?
А) Нұрғиса Тілендиев Ә) Нұрмаш Алғашбаев с) Әсет Бейсеуов
4. Қазақтың қандай ұлттық аспаптарын білесіңдер
5. Әйтеке би кентіндегі Мәдениет үйі кімнің атымен аталады?
А) Р. Бағланова ә) Мәдина Ералиева б) Нартай Бекежанов
6. Қорқыт ата неше жасқа толды?
А) 1300 ә) 1500 б) 1350
7. 2001 жыл Қазақстан Республикасының шешімімен қандай жыл?
А) Мәдениет жылы ә) Денсаулық жылы б) Тәуелсіздік жылы
8. Қандай күйлерді білесіңдер?

ІІІ деңгей. Балама тест
1. Қазақстан Республикасының тәуелсіздігі 1992 жылы 25-қазанда жарияланды?
Иә жоқ
2. 2000 жыл мәдениетті қолдау жылы деп жарияланды?
Иә жоқ
3. Н. Алғашбаев, К. Дүйсекеев жерлес сазгерлер
Иә жоқ
4. Скрипка, балалайка, флейта, барабан қазақтың ұлттық аспаптар тобы?
Иә жоқ
5. Қорқыт 1999 жылы 1330 жасқа толды?
Иә жоқ
6. Әйтеке би кентіндегі Мәдениет Үйі Р. Бағланова атында
Иә жоқ
7. 2001 жыл Тәуелсіздік жылы
Иә жоқ
8. Домбыра аспабы ыспалы аспаптар тобына жатады?
Иә жоқ

VI. Ойын
Әуенді тап жетіген аспабының бойындағы 7 асықтың әуенін табу
Балбырауын - Құрманғазы
Адай - Құрманғазы
Бозжорғаның бөгелек қозуы - Қазанғап
Құс қайтару - Дәулеткерей
Салтанат - Төлеген Момбеков
Көңілашар - Түркеш
Алтын ұя - Қ. Ахмедияров

VII. Музыкалық сауаттылық. Хор.
Әншілердің қосылып ән салатын үлкен тобын хор деп атайды. Хор бірыңғай және аралас болып бөлінеді. Бірыңғай хорға – бірыңғай әйелдер, бірыңғай балалар хоры болады.
Аралас хорда ерлердің де, әйелдердің де дауысы қосылып орындала береді. аралас хордың дауыстары былай бөлінеді:
Сопрано - әйелдің жіңішке, биік дауысы
Альт - әйелдің қоңыр төмен дауысы
Тенор – ерлердің биік дауысы
Бас – ерлердің жуан дауысы
Балалар хорында жоғарғы жіңішке дауыс партиясын дисканттар, ал төменгі сәл жуан дауыс партиясын альттер деп атайды. хорда бір дауысты орындағанда унисон деп аталады.

Балалар дауысының диапазоны:
________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Дискант партиясы скрипка кілтінде бірінші октаваның до нотасынан, екінші октаваның ля ноталары көлемінде жазылады. Ал, орташа көлемі бірінші октаваның фа нотасынан, екінші октаваның фа нотасына дейін жалпы балалар хорының диапазоны кіші октаваның соль-ля ноталарынан бастап, екінші октаваның соль-ля дыбысынан дейін.
________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

ІХ. Ән үйрену
Н. Алғашбаевтың Егемнді Қазақстан әні
Бүгінгі біздің сабағымыздың тақырыбы – Қазақ халқының аспаптары. Яғни өзіміздің еліміздің, қазақ халқымыздың музыка мәдениетін зерттеу арқылы, билығы Тәуелсіздігіміздің 10 жылдығына байланысты ән-әуез пәнінің мұғалімі Н. Алғашбаев ағамздың Егеменді Қазақстан әнін үйренеміз. Бұл кісі ауданымызға, облысымызға белгілі сазгер. Көптеген әндер мен күйлердің авторы. Көгершіндер, Гимназия вальсі, Мектебім, Аралым - аяулым, Ақтан батыр, Қорқыт сазы - күйлері бар. (Әнді үйрету)

Х. Бекіту сабағы
ВЕН диаграммасы бойынша сабағымызды бекіту






Домбыра – қобыз
Сыбызғы – асатаяқ
Қобыз – сыбызғы
Асатаяқ – домбыра
Айырмашылығы мен ортақ қасиетін табу

ХІ. Бағалау
ХІІ. Үйге тапсырма:
Қазақ халқының аспаптары туралы реферат жазып келу. (шығармашылық жұмыс) әр топ бір-бір сөзжұмбақ құрастырып келу

Сабақтың тақырыбы: Күй, күй тарту дәстүрлері 6 класс

Сабақтың мақсаты: Оқушылар күй тарту дәстүрлерімен танысады
Міндеттері: Дәстүрлі күйшілік өнерінен анықтап бекітеді. Дәстүрлі күйшілік өнер тарихының бастапқы кезең өкілдерін таниды.
Сын тұрғысынан ойлауды дамытуға байланысты міндет: тақырыпты меңгеру барысында оқушылар әдеби үйірмеде нақты деректерді түсіндіру (басқа формада) салыстыру, зерттеу әрекеттерін жасайды, алған білімдерін қорытындылай алады.

Топтық жұмыс процесіне байланысты міндеті:
1. Оқушылар бірін – бірі оқытады
а) мұғалім ролін кезекпен атқарады
ә) тақырыптың түсініксіз жерлерін айқындайды
б) топтастарының сұрақтарына жауап береді.
в) қорытынды шығарады.

2. Топтағы жұмысты ұйымдастырып, жұмыстың нәтижелерін көрсете біледі.
Бағалау:
Мазмұны:
А) Семантикалық карта
ә) Сұрақтарға жауап
б) ұқсастық - даралық кестесі
Мұғалімнің бағалануы:
Кішігірім топтық семантикалық картасы, ұқсастық - даралық кестесі бағаланады.

А) Дұрыстығы – 2 ұпай
ә) Топтағы жұмыс істеудегі оқушылардың белсенділігі – 1 ұпай
б) Жобаны қорғай білу – 2 ұпай
- жобаны қорғай білу – 2 ұпай
- нақтылығы
- ой жеткізу

Сабақтың әдістері: Семантикалық карта, театрға бару (галерея шарлау) әдеби үйірме, ұқсастық пен даралық

Құралы: Оқулықтардан тыс әдебиеттер, семантикалық карта, ұқсастық пен даралық кестесі, бақылау парақтары

І.
1) Үй тапсырмасын тексеру – семантикалық карта, күйлердің мазмұны мен тақырыбына қарай жіктелуі, театрға бару
2) Күйдің орындалу ерекшеліктері
күйдің орындалу ерекшеліктері қандай?
Неше түрге бөлінеді?
Сабақтың тақырыбы: Күй, күй тарту дәстүрлері. Осы сабақтан нені білуіміз керек деп ойлайсыңдар?
Жауаптар:
Күй қандай аспаптарда орындалады?
Қандай күйлерді білесіңдер?
Қалай орындалады?
Күй қай музыкаға жатады?
ІІ. Әдеби үйірме
Сын тұрғысынан ойлау әдеби үйірме материалдары:

Рольдер
Жұмыс өнімі
Не бағаланды?
Ұпай

Сілтеме табушылар
1. сұрақ қоюшылар
2. Баяндаушы
3. Ізденуші
Сілтемелер, ескертулер
Сұрақ тізімі,
Тірек-конспект
Сұраққа жауап жұмыс істеу шарттары, парағы, топ материалдары
Нақтылығы, орындылығы
Мәнділігі,
әр түрлілігі, әр деңгейлігі, мазмұны. Дұрыстығы жүйелігі, бір ізділіг
1
1

1
1
1


Барлығы 5 ұпай

Топтық жұмыс процесін бағалау
А) Оқушылардың бірін – бірі бағалауы
А) Оқушының бірін-бірі бағалауы;

Сабақтың тақырыбы: Ою - өрнек әлеміндегі әуез

Сабақтың мақсаты: Ұлттық өнеріміз – оюдың түрлері, шығу тарихын
әңгімелеу, ою-өрнек туралы мақал-мәтелдер үйрену,
ою-өрнектерге байланысты қимылдарымен танысу.
Тәрбиелік мәні: Халық өнерін қастерлеуге, үйренуге баулу, өнерге
сүйіспеншілігін арттыру, адамгершілікке, мейірімділікке тәрбиелеу
Көрнекілігі: Ұлттық үй жиһаздарының үлгілері, ұлттық киімдер, ою - өрнек түрлері бейнеленген буклеттер, ұлттық музыкалық аспаптар.

Сабақтың барысы:
І. Ұйымдастыру кезеңі
ІІ. Жаңа сабақты түсіндіру

Өнер – таусылмас азық, жұтамас байлық - дейді халқымыз. Бабалардан қалған қазына, өнердің бір түрі ою - өрнек. Оларды жоғалтпай, үйреніп, әрі қарай дамыту біздің міндетіміз.
Ертеден халқымыз тұтынған нәрселерінің бәрін оюмен әшекейлеп, безендірген. Мысалы: ұлттық киімдер мен үй мүліктерін, төсеніштерді.
Ою - өрнектерде халық дүниетанымы, оның өзін қоршаған орта мен сұлулық туралы түсінігі бейнеленген. Оюдың қандай да бір бейнесінің, түсінің болмасын танымдық мәні бар. Мысалы: көк түс – аспанды бейнелесе, ақ түс – пәк тазалық, қуаныштың, бағыттың белгісі, қара түс – жердің берекенің нышаны деген ұғымдары бар.
Олардың мән - мағынасына қарай 4 топқа бөледі:
Өсімдік тектес оюлар
Жан-жануарлар дүниесіне қатысты оюлар
Геометриялық оюлар
Аспан әлеміне қатысты оюлар

Түйе оюы. Кисек – киіміміз, жесек – тамағымыз, баспана үйіміз болған мал қасиетін құрмет тұта білген қазақ оларды өз қол өнерінде, іскерлік еңбегінде өнер туындысына айналдыра білген. Түйенің ботасы қазақ халқы үшін сұлулықтың белгісі сияқты. Халқымыз ботадай сұлу, ерке болса екен деген тілекпен қыз есімін Ботакөз қоюуы да тегін емес.
Тұйық оюы еліміздің көк байрағында да бейнеленген. Дәстүрлі ұғымымызда тұйық оюы бақыттың, достықтың, мәңгіліктің айғағы. Сондықтан да бұл об ел қорғаған батырдың иығы мен қалқанына, дуалы ауыз билердің жауырын тұсына салынатын болған. Айша бибі, Өмір жолы, Күн оюын үзіліссіз жалғастыра салу Өмір жолы осыны көрсетеді.
Осы ою туралы бір аңыз айтып берейін. (Ою хан мен Жою хан туралы аңызды әңгімелеу)
Оюды ата – бабаларымыз табиғаттан, жан-жануарлардан алған екен. Бабалардан қалған осындай өнерді қастерлеп, өзіміз үйреніп, әрі қарай дамыту – біздің міндетіміз.
ІІІ. Би қимылдарын жасау. Осы ою - өрнектерге байланысты би қимылдары, би өнері жалғасады. Қошқар мүйіз, Құс қанаты, Тумаша, Толқын т.б. қимылдарын жасап көрсету, балаларға орындату.
ІV. Мақал – мәтелдер айту. Енді ою - өрнектерге байланысты халық даналығын ұғып алуға ұмтылайық. (Плакаттан оқып беру)
V. Музыка сауаты. Такт. Такт сызығы. Оқушыларға такт және такт сызығын түсіндіру.
VІ. Аукцион өткізу.
Жарнама. Құрметті оқушылар! Бүгін біздің сыныбымызда аукцион өтеді. Аукционға ұлтымыздың ою - өрнегі безендірілген үй жиһаздары, ұлттық киімдер, аспаптар түседі. Бұл аукционның ерекшелігі – заттарды ақшамен емес, білімдеріңмен жеңіп ала аласыңдар. Аукцонға түсуге асығыңыздар!
Қанекей, бірінші ұлттық бұйым – түскиіз. Кім басым түседі екен?
Сұрақ: Түскиіз бетінде қандай ою - өрнектер безендірілген? (бірнеше баланың жауабы тыңдалып, оны толық жауап иесі жеңіп алады)
Екінші ұлттық бұйым – алаша
Сұрақ: Өткен сабақта қандай ән үйрендік? (Аукцион осылай жалғасады)
VІІ. Ән айту. өткен сабақта үйренген әндерімен балаларды қызығушылығы мен қалаулары бойынша әндер орындатамын.
VІІІ. Қорытынды. Сабақты Қожанасыр қоржыны атты ойынмен пысықтап, қорытындылау (Қожанасырдың қоржынына қатты қағаздан оюларды ойып, оған сұрақтар жазу)
ІХ. Үйге тапсырма. Алдын – ала қиылған түрлі ою - өрнектерді бастырып, қиып келу, ою - өрнектерге байланысты мақал – мәтелдерді үйрену

























Пайдаланылған әдебиеттер:



1. “Қазақстан мектебі” №11-12 2002 жыл

2. “Қазақстан мұғалімі” №2 2003 жыл

3. “Дамыта оқыту технологиялары” Д. Тұрсынбеков

4. 2-3-4 кластардың музыка оқыту әдістемесі

5. “Сыр мектебі” №9-10 2002 жыл



КҮЙ

Әнші,
актер,
лирик

Әнші,
тенор,
ком-
позитор




Еуропа халқы


Аспаптары







Алпамыс батыр кейіпкерлері

















Құрманғазы

Л


Е


Р


М


И


О


Д


?




1

2


4


3


2








Материалды жүктеу (Скачать)
Авторы:
Кібіт Гулнар Әбдірахманқызы
Жарияланған уақыты:
2019-09-21
Категория:
Музыка
Бағыты:
Баяндамалар, реферат
Сыныбы:
Басқа
Тіркеу нөмері:
№ C-1569087805
2222
333
444
555
666
7
888
999