Авторлық материал жариялағаныңыз
туралы сертификатты тегін алу үшін
+
Материал жариялау
БАҚ (СМИ) жариялаған соң номер беріліп қорғалады
Сертификатты (құжатты) тексеру

Жұлдыздың планеталық жүйесі. Күн жүйесі
Материал жайлы қысқаша түсінік: Оқушыларға жаңа тақырып бойынша мәліметтер бере отырып, жұлдыздардың түрлерімен таныстыру.
Материалды ашып қарау
Сабақтың тақырыбы: Жұлдыздың планеталық жүйесі. Күн жүйесі
Сабақтың мақсаты: Оқушыларға жаңа тақырып бойынша мәліметтер бере отырып, жұлдыздардың түрлерімен таныстыру.
Олардың есте сақтау, ойлау қабілеттерін дамыту.
Ұқыптылыққа, әдемілікке, шапшандыққа тәрбиелеу.
Сабақтың түрі: аралас
Сабақтың әдісі: түсіндіру
Сабақтың көрнекілігі: интерактивті тақта, оқулықтағы суреттер
Сабақтың барысы
І.Ұйымдастыру бөлім
ІІ. Үй тапсырмасын тексеру
Тапсырманы тексеруде асықтарды пайдалана отырып сұрақтарға жауап беру.
Алшы
Күн атмосферасы неше бөлікке және қалай аталады?(фотосфера,хромосфера, тәж)
Фотосфераның қалыңдығы қандай?(200 км)
Тайкі
Күннің беткі қабатындағы температура қаншаға жетеді? (60000 С)
Тәж дегеніміз не? (температурасы миллион градустан жоғары болатын плазма )
Бұк
Күн түтануы дегеніміз не? (Күн жүйесіндегі ең үлкен жарылыс)
Күн өз осінен қанша уақытта бір айналып шығады.
Шік
Күн саулесінің энергиясы дегеніміз не? (Жердегі барлық тіршіліктің өмір сүру көзі болып табылады)
Күн қанша жасқа келді деп ойлайсыңдар? (орта)
ІІІ. Жаңа сабақ
Планеталардың гравитациялық күшінің орталық жұлдызға әрекетін бақылау арқылы планеталар жүйесін іздеу әлде қайда ұтымды. Планета жүйесі массасының 99 % орталық жұлдызға тиісті болса да, оның массалар центрі жұлдыздың центіріне сәйкес келмейді, оның ауытқуын Жерден бірнеше жыл бойы бақылаулар жүргізу арқылы байқау мүмкін болады.
Кеңістікте Күнге жақын орналасқан өлшемі үлкен, өзіне тән қозғалысы бар бірнеше жұлдыз табылды. Планеталар жүйесін спектроскопиялық әдіспен іздеудің де болашағы зор. 1983 жылы Вега жұлдызы 60 мкм-лік инфрақызыл диапозонда 10 есе артық, ал 100 мкм- де 20 есе артық энергия шыгаратыны белгілі болды. Бұл 10000 К. Температурада шығарылатын энергияда артық. Температурасы 88 К. Болатын сәуле шығару көзінің радиусы шамамен Күн жүйесінің радиусына тең. Бұл аумақ 300 Жер массасына тең зат бөлшектерінен тұрады.
Бірінші кезеңде, газ- тозаңды бұлт негізінен жоғары турбуленттік, яғни бөлшектердің бей- берекет қозғалысының салдарынан жақсы араласқан газдан тұрады. Бұл процесс шамамен 1000 жылға созылады.
Екінші кезеңде, бұлттың орталық жазықтығында жұқа тозаң қабатының пайда болуы аяқтала бастайды. Бұлттың қабаттарға жіктелуі ондағы түйіршіктер шамаларының ұлғайып бірнеше см- ге жетуіне әкеліп соғады.
Үшінші кезең, көптеген жеке ұсақ қоймалжың заттар пайда бола бастайды. Шыр айнала қозғалған бұл қоймалжыңдар қатты дененің тығыздығына дейін тез сығыла алмайды. Олар соқтығысып бірігеді де, тығыздығы арта бастайды.
Төртінші кезеңде, планетаға дейінгі денелер жиынтығы пайда болып оның шамасы бір километрге жетеді, мұндай денелердің бастапқы саны бірнеше миллион.
Жас Күннің және оны қоршаған газ- тозаңды бұлт- дөңгелектің химиялық құрамдары бірдей болса керек. Сутегі мен гелийдің жалпы құрамы оларды 98 %-ды, ал қалған әлдеқайда ауыр элеметтер және т.б. тек 2% -ды құрайды. Олардың құрамында тозаңды аса жеңіл қосылыстар, көміртегілер, азот және оттегі, метан, аммиак , су, көмір қышқыл газы бар. Бұл құрам жұлдызаралық тұмандықтардың 99% газ және 1% тозаңды бөлшектен тұратын құрамына сәйкес келеді.
Күнді қоршаған планетаға дейінгі бұлттарда кездесетін бөлшектер мен салқын денелердің бірігуі нәтижесінде планета түзелді.
О. Ю. Шмидтің болжамы көптеген бақылау мәліметтерін түсіндіре алады:
* барлық планеталардың орбиталары күн экваторының жазықтығында жатады (Плутон планетасында ғана үлкен ауытқу байқалады. Ол 17- қа тең);
* Күнді айнала қозғалатын планеталардың орбиталары шеңберге жақын;
* планеталардың Күнгі дейінгі орташа қашықтығы Тициус- Бодэ заңына бағынады: r=0,3*2n +0,4
* планеталар Күнді айнала Күннің өз осінен айналу және планетаның өз осінен айналу бағытында қозғалады(шолпан мен Ураннан басқалары);
* Күн жүйесі массасының 99%-ы Күнде жинақталған;
* қозғалған моментінің 98%-ы планеталарының үлесіне тиеді;
* планеталардың екі түрі бар- Күннен қашық емес тығыз кішкентай планеталар және алып сутекті- гелийлі Марс орбитасынан әрі жатқан планеталар.
IV. Бекіту
1. Жұлдыздың планеталық жүйесі неден пайда болады?
2. Астероидтар мен кометаларды зерттеу Күн жүйесінің эволюциясын дұрыс түсінуге көмектесе алды ма?
3. Жердің жасын қандай әдістермен анықтауға болады?
4. Плутон орбитасының сыртында оныншы планетаның болуы мүмкін бе?
V. Бағалау
VI. Үйге тапсырма
Тақырыпты оқу, есеп 11.1.6. 327 бетте
Материалды жүктеу (Скачать)
Авторы:
Нурсултанова Гаухар Тилегенована
Жарияланған уақыты:
2019-05-21
Категория:
Шағын орталық
Бағыты:
Ашық сабақ
Сыныбы:
11 сынып
Тіркеу нөмері:
№ C-1558413102
333
444
555
666
7
888
999