Авторлық материал жариялағаныңыз
туралы сертификатты тегін алу үшін
+
Материал жариялау
БАҚ (СМИ) жариялаған соң номер беріліп қорғалады
Сертификатты (құжатты) тексеру

Ашық сабақ: Логикалық ойлау қабілетін дамыту ойындары
Материал жайлы қысқаша түсінік: окушыға
Материалды ашып қарау
Тәрбие сағатының мақсаты: Оқушыларды адамгершілікке, имандылыққа тәрбиелей отырып, ата-ананы құрметтеуге, отбасы құндылықтарының қасиеттерін білуге үйрету және олардың ата-анасына, отбасына деген сүйіспеншілігін, махаббатын күшейту, өз ойларын ашық айтуларына, пікір білдірулеріне мүмкіншілік беру.Тәрбие сағатының өткізілу формасы: баяндама,топтық жұмыс,«Шаңырақ» композициясы.Тәрбие сағатының барысы:1. Мұғалім тәрбие сағатының тақырыбын, мақсатын хабарлайды;2. Оқушылар жетондар арқылы «Шаңырақ, кереге, уық, босаға» топтарына бөлінеді.Кіріспе. «Ата-ананы сыйлау – басты парызың.» тақырыбында баяндама оқылады.«Әке-асқар тау, шеше-қайнар бұлақ, бала-жағасындағы құрақ» демекші, осы бір қарапайым мақалдың астарында терең ой жатыр. Әрине, мақал қысқа, алайда оның мағынасы шектеусіз. Біз шыр етіп дүние есігін ашқаннан бастап ең алғаш рет алдымызға ана бейнесі келеді. Ананың құшағына енгеннен бастап-ақ кіп кішкентай жүрегіміз ана жүрегімен бірге соға бастайды. Мейірлене құшақтап, «айналайын, балапаным» деген сөзімен өмірге әкелген сәбиін сол күннен бастап мейірім мен жылулыққа орай бастайды. Анадан соң сәбиін алғаш көрген әкенің сезімі қандай болатыны әкелерге ғана аян. Міне, қос жүректің лүпіліне тағы бір жүрек лүпілі қосылады. Енді өмірге келген сәбиін қалай тәрбиелеймін десе де өз еркі. Баланың жеке тұлға боп дамуына осы екі жанның, яғни әке мен ананың әсер ететіні даусыз. Қай ата-ана баласын жаман болсын дейді? Әрине, ешбір адам бұлай болғанын қаламайды да. Кішкентайынан тұмсықтыға шоқыттырмай, қанаттыға қақтырмай, бар тапқанын баласының аузына тосатын ата-ананың қадірін әр бала біле ме? Кішкентайында барын салып, тәрбиелеп келген отбасында кейін қатал, тасжүрек, мейірімсіз баланың өсіп шығатынына кімді кінәлаймыз. Иә, көбінде осындай баланың тәрбиесіне ата-анасы кінәлі деп жатамыз. Бірақ, шындығына келгенде олай деп тон пішуіміз мүлдем дұрыс емес. Ата-ана Алла-Тағаладан «Е,Аллам, бала бер, бала берсең, сана бер» деп тілейді екен. Ал, мұның себебі неде? Ата-аналарының кішкентайынан «не кием, не ішем» демей, үнемі баршылықта өмір сүріп келе жатқан бозбалалардың ішінде қаншама бұзақы, қырсық,тілазарлар бар. Оның ең бірінші себебі – шамадан тыс еркелік деп толық айтуымызға болады. Соншама еркелетіп өсірген ата-анасына түк қайыры тиместен, ата-анасын далаға тастап, не болмаса қарттар үйіне өткізіп жатқандар ертеңгі күні екінші өмірде Алла-Тағала алдында өздерін қалай ақтап алар екен? Әттең, сондай қыз-бозбалаларды көріп ішің ашиды. Ата-анасына деген мейірімі жоқ неткен тасжүрек еді деп қиналасың. Баланың жаман болып өсуіне тағы бір әсер ететін жайт – қоршаған ортасы, сол ортада үнемі байланыста жүретін достары. Қазіргі заманда жоғары дамыған ел қатарына қосылуды мақсат еткен елміз. Ата-анасы қарапайым болып келетін отбасындағы бала әлеуметтік жағдайы жоғары отбасының баласымен тең дәрежеде болмайды. Бірақ бір-бірінен қалысқысы келмейтін балалар бірінде бар нәрседен қымбат нәрсеге ие болғысы келеді. Ата-анасының жағдайына қарамастан «анау керек, мынау керек» деп бәлсінетіндер ата-анасы айтқанымды тауып беруге міндетті деп есептейтіні өкінішті ақ. Тек түсіне білетін саналы бала ғана алғашқы райынан тез қайтады. Қоғамда жүріп жатқан тұрғындардың материалдық жағдайға байланысты жіктелуі отбасы тәрбиесіне материалдық жағдайы әртүрлі ата-аналардың қарым- қатынасына әсер етеді.Отбасында балаларға отбасылық бюджеттің 25-50%жұмсалады. Материалдық кірісі мол отбасыларда педагогикалық көзсоқырлық, тойынғандық жағдайға алып барады. Тойынғандық дегеніміз- өмірге,өмірдегі мкатериалдық және рухани құндылықтарға деген жеккөрінішті, келекетті қатынас.Жастайынан осындай ортада өскен балалардың арасына торығушылар, қаңғыбастар ,”қызықты”әсерді іздеушілер өсіп шығады. қазіргі қоғамдық өмірде болып жатқан әлеуметтік, экономикалық және демографиялық өзгерістер отбасына белгілі бір қиыншылықтар туғызады.Қазақ отбасында баланың ерте есеюіне көп көңіл бөлген. Оны жүзеге асырудаҚазақ отбасында баланың ерте есеюіне көп көңіл бөлген . Оны жүзеге асыруда олар үлгі-өнеге көрсету, жауапкершілікке арту әдістерін шебер пайдаланған. Баланы ерте жастан-ақ жауапты іс-әрекетке тартып отырған. Мысалы, бес жасында атқа мінгізіп, бәйгеге қосу, қозы баққызу, үлкендердің арасындағы дауды шешу, келіссөз жүргізу т.с.с. істерге бірге ертіп жүрген. Сондай-ақ қазақ отбасы тәрбиесінде ғасырлар бойы қалыптасқан, ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келе жатқан отбасы мүшелерінің қатынасының маңызы зор.Қазақ халқының отбасы тәрбиесіндегі өзіне тән жарасымдылықтын бір ұшы олардың жасы кішісінің үлкеніне «сен» деп сөйлемеуі, алдын кесіп өтпеуі, үлкен тұрып кішінің, әке тұрып ұлдың, шеше тұрып қыздың орынсыз сөйлемеуінде деп есептемейміз. Және қазақ отбасындағы бала тәрбиесін ұл тәрбиесі, қыз тәрбиесі деп жеке- жеке мән беріп қарастыруда оның өзіндік ерекшеліктерінің ішіндегі маңыздысының бірі. Үлкенді құрметтеу отбасы мүшелерінің бір-бірінің тәрбиесіне жауапкершілік, борыштылық, адамгершілік сезімдерін туғызған. Қазақ отбасындағы арнайы жазылып бекітілмеген «заңдары» әке мен ұлдың, шеше мен қыз баланың, әке мен қыздың , қыз бен жеңгенің, келін мен ененің, келін мен атаның, нағашы мен жиеннің, бажа, жезде, бөлелердің арасындағы өзара қарым- қатынастары әрқайсысын әдептілікке тәрбиелеудің ерекше қымбат үлгісі іспетті. Егер жапон халқы басқалар үшін тұйық халық болса, онда ағылшын халқы басқаларды қойып, өз ішінде тұйық халық. Олардың отбасындағы әр адам жеке өмірінің құпия болғанын қалайды. Бір сөзбен айтсақ, ағылшындықтардың жаны-өз үйінен де жақын, яғни берік қамалмен тең. Басқа халықтар үшін жанұя қиыншылық пен қуанышты бірге бөлісетін ең басты байлық болса, ағылшын халқы қиыншылық кезінде жақындарынан көмек күте қоймайды. Тіпті жақындарына көмек көрсетуді өз жауапкер- шіліктеріне алмайдыОтбасы белгілі дәстүрлердің, жағымды өнегелердің, мұралардың сақтаушысы. Онда бала алғашқы рет өмір жолымен танысады, моральдық нормаларды игереді. Сондықтан отбасылық өмір жеке адамның азамат болып өсуінің негізі.Отбасы- оқыту мен тәрбие жұмысындағы мектептің одақтасы. Ол бала тәрбиесі жөнінде мектеппен тығыз байланысты болуды өте жақсы түсінеді. Өйткені бала тәрбиесінің отбасында, мектепте нәтижелі болуы осындай ынтымақтастыққа негізделеді.Отбасы тәрбиесі-бұл қоғамдық тәрбиенің бір бөлігі, мемлекет алдындағы ата- аналардың борышы.Топтық жұмыс. Әр топқа бір-бір сөз тіркестері беріледі, әр топ мүшелері ақылдаса отырып, тақырыпты ашу мақсатында өз пікірлерін постерге қорғайды. Берілетін сұрақтар: «Ақылды баланың бойында болатын жақсы қасиеттер қандай?», «Үлгілі ата-ананың бойында қандай асыл қасиеттер болу керек деп ойлайсың?».Композиция «Шаңырақ»



















Мақсаты: Оқушыларды адамгершілікке тәрбиелеу, баланың жеке тұлғалық қабілетін қалыптастыру мен дамытудың аса маңызды бір саласы, ұжымға, қоғамға, Отанға, еңбекке, өз міндеттеріне және өз басына жауапкершілігін қалыптастыру.Көрнекіліктер: Нақыл сөздер, ұлы тұлғалардың ұлағатты сөздері.Әдісі: Пікірталас, сұрақ - жауап, әңгімелесу.Тәрбие сағатының барысы:I кезең: Тәрбие сағатымен таныстыруII кезең: Оқушылардың Адамгершілік жайлы түсінігіIII кезең: Саяхатқа шығу ойыныIV кезең: Адамгершіліктің негізгі қағидаларын білесің бе? (Өз ойын ортаға салу)V кезең: Пікірсайыс (қорытындылау)Кіріспе сөз. Адамның адамгершілік, саналылық дәрежесі оның тәртібі мен іс - әрекетін анықтайтыны әлдеқашан дәлелденген.«Тәрбиесіз адам адамгершілік жағынан надан, дүмше, - деп жазды В. А. Сухомлинский, - бұл да бір, ақаулы двигательмен ұшырылған самолет те бір, өзі өледі, өзгені де ала кетеді».Адамгершілікке тәрбиелеу баланың жеке басын қалыптастыру мен дамытудың аса маңызды бір саласы, ұжымға, қоғамға, Отанға, еңбекке, өз міндеттеріне және өз басына қатынасын қалыптастыруды көздейді.Адамның бойынан адамгершілік қасиеттер табылса, әрине сымбатты, парасатты көрінеді.Адамгершілік – адамның асыл қасиеті.Жүсіп Баласағұн адамгершілік пен инабаттылықтың төрт қасиетін 6600 тармақтан, 72 тараудан тұратын «Құтты білік» дастанында көрсетіп берді.Шығыстың ұлы ғалымы Әл - Фараби: «Жас жеткіншектеріңізді көрсетіңіз, мен сіздердің болашақтарыңызды айтып берейін» деген екен.Бүгінгі тәрбие сағатымызда адамгершілікті сендер қалай түсінесіңдер, әдеп нормаларын білесіңдер ме, өзара пікірлесіп ой бөлісеміз. Ал балалар, сөз кезегі өздеріңде.Адамгершілік бастауы неде?1 - оқушы. Адам тумысынан жамандыққа үйір емес. Ол жылдар өте келе өніп шығады. Жақсылық өнімнің шыққаны немесе оны жамандықтың арам шөптері басып кеткені сонда ғана белгілі болады. Ізеттілік пен сыпайылық сияқты адамгершілік түрлері отбасынан басталады.2 - оқушы. Отбасындағы тәрбиені адам өз өмірінің «Алтын бесігі» мектеп қабырғасында жалғастырып, өмір заңдылықтарын үйренеді. Мектепте халқымыздың әдептілік, әдемілік, имандылық, қайырымдылық, яғни рухани адамгершілік тағылымдарын – еліміздің дәстүрін ата - ана мен ұстаз тағылымдарын өз білімдерімізбен жалғастырамыз.3 - оқушы. Адамгершілік қасиет ең бірінші әр оқушының отбасын сыйлаудан басталады. Әке - шешеге ешқашан дауыс көтеруге, сөз қайтаруға болмайды. Ата - анасын сыйламаған адам басқа біреуді сыйлап жетістірмейді. Ата - ананы ренжітпеу – әр баланың өмір бойғы міндеті. Адам қандай жоғары лауазымда қызметте жүрсе де ізеттілікті жоғалтпауы тиіс.Үлкен адамдарға қоғамдық көліктерде орын беру, сұрақтарына дұрыс жауап беру қажет.Мұғалім. Адамгершілікке байланысты проблемалық жағдаяттарды шешу үшін саяхатқа шығу ойынын ойнайық.Сұрақтар: Мектептен үйге қарай жүгіріп келе жатқанда, алдыңнан бір үлкен кісі шықты. Сен не істер едің?– Үлкен кісімен амандасып жол беремін.– Өзіңнен үлкен кісілер әңгімелесіп отырған кезде сен не істеуің керек?– Үлкендердің әңгімесін бөліп, сөзге араласуға болмайды.– Егер тығыз шаруам болса, «кешіріңдер» деп айтар едім.– Көшеде біреу жөн немесе жол сұраса не істер едің?– Асықпай түсіндіріп беремін.– Автобуста, қоғамдық орындарда егде адамдарды көрсең не істеген жөн?– Үлкен кісілерге әрдайым орын беру керек.– Үлкен кісілермен қалай сөйлесу керек?– Үлкен кісімен «Сіз» деп сөйлесу керек.– Әдептілік деген не?– Адамдардың жүріс - тұрысы мен өзара қарым - қатынасының ережелері.

Қорытындылау







































Мақсаты: Оқушыларға туған өлке, оның байлығы, алуан түрлі табиғаты туралы түсінік беру. Туған жерге деген сүйіспеншілігін арттыру. Табиғатты қорғай білуге, оны аялауға тәрбиелеу.Көрнекілігі: АҚТ Слайдтар.Жүрісі:Мұғалім: Қадірменді қонақтар! «Туған жер-тал бесігім!» атты тәрбие сағатына қош келдіңіздер! Иә, осынау кең-байтақ еліміздің шалқар көлдері мен асқар таулары, алтын дәнді даласы, ақ күмістей қаласы, кенге толы өңірі мен малға толы өрісі бар, сендер секілді болашақ ұрпағы бар мәңгілік ел, туған жеріміз –Қазақстан деп аталады. Бүгін сіздердің туған ел, туған жер туралы білетіндеріңізді ортаға саламыз.Жүргізуші:Батыстан толқындаған Каспий теңізі мен Жайық, Еділ жағалауынан шығыстағы Алтай тауларына дейін, солтүстікте Орал тауларынан тәңірлі тау атанған Тянь - Шань тауларына дейін Ұланғайыр жерді алып жатқан тұнып тұрған табиғаты бар Қазақстан Республикасы.1 - оқушы:Қазақстан - туған өлкем.Жер көппе сендей көркем.Көрсін деп күллі әлемгеЖалауыңды желге желпем.2 - оқушы:Көз алдыңда көгілдір тау мұнартып,Аспанымда аққудың әні қалғып.Құшақтап бір өзіңді туған далам.Жатамын көк шалғында жаным балқып.3 - оқушы:Тасып жатқан өзендер жағасынан.Сары белде сағымдар арасынан.Тарайды дән жұпары бар әлемге.Қазақтың қасиетті даласынан.Жүргізуші: Туған жер, өскен ел, жүрекке жылы сөздердің бәрі де табиғат деген таңғажайып ұғыммен бірігіп жатады. Қазақстан – көз тартар аса көркем, бар сұлулықты өн бойына жинап алған өлке.4 - оқушы: Асылай ІКең дала көремісің сонау жатқан,Жібектей жасыл шөппен бетін басқан.Асқар тау, айдын шалқар көл мен өзен,Әне, сол анам еді мені тапқан.5 - оқушы: АсұланСұлу дала! Менің сүйген еркемсің,Жаным сенен жаратылған өлкемсің.Қандай жақсы қазақ болып туғаным.О туған жер, тамашасың, көркемсің.Жүргізуші:Табиғат адам баласын дүниеге келтіріп, бойындағы бар махаббат, мейірімін, күн шуағын жүрегімізге ұялатқан аяулы ана.6 - оқушы: КелімбердіТуған жер - алтын бесік, асыл - анам,Ауаңмен, ақ сүтіңмен асыраған.Мендағы ұлың едім, өзің тектес,Алысқа несібесі шашыраған.7 - оқушы: ГүлмамырТабиғат қызығам сан суретіңе,Бас ием сенің алып құдіретіңе.Тұрасың күллі әлемге нұр таратып,Тұтқасы күллі әлемге нұр таратып.Жүргізуші: Табиғат – адамның бойына қуат, көңіліне шабыт, сезіміне ләззат шапағатын ұялататын сұлулық пен әсемдік әлемі. Табиғат – адам денсаулығының сақшысы, жанға дауа шипагер. Қазақстанның қойнауында пайдалы қазбалар өте көп. «Жері байдың елі бай» деп тегін айтылмаған.8 - оқушы: Диас«Қазына қара жерде» дейді қазақ,Күн көрген осы жерден біраз алып.Жер - анадан үзіліп кете алмаған,Кемеңгер небір дана, небір алып.9 - оқушы: МәншүкКен айтады ел мен жұртың өлшемін,Кенде жатыр күн қуат пен мол сенім.Кенің барма, жоқ болса жарлысың,Кенің болса келешегің зор сенің.Жүргізуші: Табиғаттың басты байлығы – жер. Қазақстан 272 млн гектар жерді алып жатыр, соның 222 млн гектары ауыл шаруашылығына жарамды жерлер. «Күте білсең жер жомарт» деген халықтың дана сөзі бекер айтылмаған.10 - оқушы: ДанагүлТопырақтан өмір иісі шығады,Оны денең тиіп кетсе ұғады.Еңбегіңді есесімен беретінЖақсылық та топырақтан шығады.11 - оқушы: АрдақТіршілікте не ғой дейсің ең қымбат,Тіршілікте адам қымбат, сен қымбат.Ал адамға ауа қымбат бәрінен,Ауа қымбат, алатұғын дем қымбат.2ә сынып ұлдарының орындауында «Туған ел»Бейнебаян тамашалау. «Маңғыстау жері»Мұғалім: АдайМаңғыстау мынау - құмдауыт аймақ, құмды аймақ! Шаруасы көшкен ойынан малын қырға айдап! Ұлдары тентек ер салынбаған асаудай, Қыздары көркем, құлпырған жүзі гүл жайнап!Маңғыстау мынау - жыр менен таңы атқан Жер Қашаған, Түмен , Сәттіғұлдарың жатқан жер! Қос сөздей болып тарихта қалған жаңғырып, Есейген орда - Абыл мен Ақтан, Ақтангер!Маңғыстау - кім – кімді де қызықтырып, әкететін, терең тарихты өлке. «Жер шарының геологиялық тарихын білгіңіз келсе, Маңғыстауды бір рет көріңіз»,- деген Н. Андрусов.К. Паустовский болса: «Маңғыстауға барған сапарымды жұлдызды өлкеге жасаған саяхат деуге болар еді. Мен еш жерде мұндай жұлдыздар нөсерін, олардың көз шаршатар жарқылын көргенім жоқ. Жұлдыздар Маңғыстауға ұшып келіп жатқандай сезіледі», деп бағалады. Қазір егемен еліміздің ең бай өңірі, экономикалық даму тұрғысынан көшбасшы болып отырған қазыналы Маңғыстау - «Жеті жұрт келіп, жеті жұрт кеткен», шытырман оқиғаға толы өңір. Жерінің асты қазынаға, жерінің үсті аңызға толы өңір. Әулиелі – киелі мекен. Осы өлкенің өркендеп, одан әрі қанат жайып дамуына үлес қосу - бүгінгі біздер сіздердің міндетіміз.

Би. «Туған жер»

Мұғалім: Оқушылар енді туған жер туралы мақал-мәтел білеміз бе?1. Әркімнің өз жері м-Мысыр шаҺары.2. Ел іші алтын бесік3. Жері байдың елі бай4. Елің – панаң, жерің - анаң5. Ел жаусыз болмас, жер таусыз болмас6. Өз елің - алтын бесігің7. Бақа көлінде патша.Балық сынада патша.Жігіт елінде патша.8. Туған жердің түтіні де тәтті.9. Ит тойған жеріне, ер туған жеріне10. Туған елдей ел болмасТуған жердей жер болмас.

Қорытынды. Өтебай Тұрманжанов1оқушы: Көгінде күн нұрын төккен,Жерінде гүл жұпар сепкен.Неткен сұлу, неткен көркем,Осы менің туған өлкем.







Тақырыбы: Мәңгілік ел-мәңгілік мұрат.Мақсаты: Қазақстан-2050 «Қазақстан-мәңгілік ел» туралы түсінік беру.Туған жерге деген сүйіспеншілігін арттыру.Барша қазақстандықтардың мақсаты,мүддесі,тағдыры бір екендігін ұғындыру.Оқушылардың патриоттық сезімдерін ояту.Көрнекілігі: Мемлекеттік рәміздер, сөзжұмбақ, суреттер, мақалдар,слайдтар.БарысыКіріспе сөз:Туған өлке туралы өлеңдер оқу.1-оқушы:Отан-жерім,Отан-суым,Отан қуат,нәр береді.Отан-ұран,Отан-туым,Отан мәңгі гүлденеді!2-оқушы:Отан-сенің ата-анаң,Отан-досың,бауырың.Отан-өлкең,астанаң,Отан-аудан,ауылың.3-оқушы: Отан-тарих,Отан-тіл,Жасаған елің,ер халқың.Отан-өлең,Отан-жыр,Көтерген көкке ел даңқын.4-оқушы: Отан-осы,достарым,Көңілге мұны түйе біл.«Отан» деп өс,жас қауым,Оны ардақтап сүйе біл!5-оқушы: Алтын дәнді даласы бар,Ақ күмістей қаласы бар.Неткен сұлу,неткен көркем!Осы менің туған өлкем!6-оқушы: Түлігі өскен алуан-алуан,Төс,алқабы малға толған.Неткен сұлу,неткен көркем!Осы менің туған өлкем!-Балалар, біздің туған өлкеміз қалай аталады?-Қазақстан-Қазақстан қандай мемлекет?-Тәуелсіз,егеменді мемлекет.Қазақстанның жері-кең-байтақ.Батыстан шығысқа қарай үш жүз мың шақырымға,солтүстіктен оңтүстікке қарай бір мың жеті жүз шақырымға созылып жатыр.Қазақстанның табиғаты әр түрлі.Мұнда тау да,өзен де,шөл де бар.-Қазақстан Республикасы 1991 жылдың 16 желтоқсанында тәуелсіз ел болып жарияланды.-Тәуелсіз деген сөзді қалай түсінесіздер?Ешкімге тәуелді емес,дербес,яғни өз мәселелерін өзі шешетін, өз байлығын өзі басқара алатын мемлекет. Қазақстан Республикасын еліміздің тұңғыш президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев басқарады.Елдіктің,айбынды жалғасы,Кейде тасып,кейде толқып арнасы.Қиялменен,ұғындым,бір шындықты,Оңай емес,болу деген-Елбасы.Елбасымыздың биылғы жылғы халқына жолдауында баршамыздың мақсатымыз,мүддеміз,тағдырымыз бір,сондықтан да мәңгілік ел болуымыз үшін бірлікте,татулықта болуымыз қажет деген болатын. Қазақстан-мәңгілік ел болуы мына отырған сендердің де қолдарыңызда,ол үшін сіздер берген білімді одан әрі игеріп,ізденіп өз қажеттіліктеріңе жұмсап отырасыңдар,ел ертеңі-білімді ұрпақ деп тегін айтылмаған. Ұрпағымыз білімді,тәрбиелі, саналы болған жағдайда ғана еліміз көркейіп,гүлдене түсері сөзсіз.Олай болса, тек білімді болайық!-Ендеше, балалар, өз білімдеріңді ортаға салайық!-ҚР-сының мемлекеттік тілі қандай?-Қазақ тілі.-Қазақстан Республикасының өз Ата Заңы бар.Тамыз айының 30 жұлдызы Ата Заңымыздың қабылданған күнін тойлаймыз.-Барша қазақстандықтардың құқығы осы заң аясында қорғалады.7-оқушы: Құқығымды қорғаған,Ата заңды қолға алам.Оның әрбәр бабыменӘділеттік орнаған.8-оқушы: Құқығыңды білгейсің,Тәртіпті боп жүргейсің.Заңды білсең қашанда,Жаман өмір сүрмейсің.9-оқушы: Елдігімді сақтаған,Бар үмітті ақтаған,Ата заңым әділ депБарша жұртқа мақтанам.-Иә,балалар, «бала бол,дана бол бәріңе заң біреу-ақ».

-ҚР-сының мемлекеттік рәміздерін атаңдар.-Ту,елтаңба,әнұран.10-оқушы: Рәміздерім елдігімнің белгісі,Білу керек бала дағы ең кіші.Рәміздерім Әнұран,Ту,Елтаңба,Рәміздерді жатқа білген жөн кісі.Мемлекеттік туға сипаттама беру.Қазақстан Республикасының Мемлекеттік туы-тік бұрышты көгілдір мата. Тудың ортасында шұғылалы күн бейнеленген.Оның астында қалықтап ұшқан қыран құс бейнесі алтын түсті бояумен берілген.Матаның сол жағында ұлттық өрнек салынған тік жолақ бар.Тудың ені-1 метр,ұзындығы-2 метр.Тудың авторы: Шәкен Ниязбеков. ҚР-сының сыйлығының лауреаты,еңбек сіңірген суретшісі.1-оқушы:Желбіресе көк туым,Көтерілер шоқтығым.Қазақты әлем таныды,Егеменді ел боп бүгін.2-оқушы: Таңдай қаққан шартарап,Көк туымда барша бақ.Қыран самғап барады,Күнді иыққа арқалап.3-оқушы: Көк туымнан нұр алдым,Сол қыранға сыңармын.Ерікті елдің еншісі-Еркіндігі қыранның4-оқушы:Батырлыққа уызынан жарыған,Ер түркіні байрағынан таныған.Өзі ақын, өзі әнші халықта,Кім айта алар,болмаған деп-Әнұран.Астана туралы өлеңдерЖаңа қала, жас қала, Болды бүгін бас қала. Ол – сүйікті Астана.Қанат жайған көсіле Алатаудың төсінде. Алып қала – Астана.ІІ.Қорытынды бөлім. Сендер де ертең еліміздің көркеюіне өз үлестеріңді қосасыңдар,бірің сәулетші,бірің,дәрігер,бірің құрылысшы, тағы да басқа маман иесі болып,елді гүлдендіре түсесіңдер деген сенімім мол.Сонымен, «ел болам десең бесігіңді түзе» демекші, мәңгілік ел болу үшін осы отырған бүлдіршіндеріміз аман болып, болашақтары жарқын болсын деп тілейік!













































Тақырыбы: 15 қараша – Ұлттық валюта күні.Мақсаты: Тәуелсіз еліміздің  ең  бірінші  айрықша белгісі  теңгемен тереңірек  таныстыра отырып,сөздердің мағынасын, қолдану аясын  жете білуменнен  байланысты оқушылардың мүмкіндігін дамыту. Туған жеріне , отанына сүйіспеншілігін ояту.Сабақтың көрекілігі:  Алғашқы теңгелердің үлгілері, «Теңге – мемлекет келбеті», жаңа сөздер.Сабақтың барысы: Қызығушылығын ояту.Теңгемен .Ендеше тәрбие сағатымыздың тақырыбы «Теңге – мемлекет келбеті».«Теңге»  деген  сөзге синоним табыңыздар:( теңге, тиын, ақша, валюта, қаржы,капитал).Тәрбие сағатының мақсатымен таныстыру.Теңге тарихын айтып бермейік.Теңге тарихы-  Мемлекетіміздің  елбасы – Н.Ә. Назарбаев.- Қазақстан Республикасның тұңғыш Президенті болып  қай жылы сайланды?-  1991жылы1 желтоқсанда  Қазақстан Республикасчының тұңғыш      Президенті     болып  Нұрсұлтан  Әбішұлы  Назарбаев сайланды.-  Президент Мемлекетіміздің ішкі  және сыртқы  саясатының  негізгі бағыттарын  белгілеп отырды. Әрбір егеменді елдің өзіне   тән мемлекеттік рәміздері,  яғни  белгілері болады. Оған Ту, Елтаңба және Әнұран  жататының Сіздерге белгілі.- Мемлекетіміздің Әұранның авторы    кімдер?- Мемлекетіміздің Туының авторы   кім?- Мемлекеттік Елтаңбаның  авторлары кімдер ?(Оқушылар   жауабын  тыңдалады).Жүргізуші:   Қазақстан  Республикасы -  егеменді , тәуелсіз демократиялық мемлекет. Оның  өзі Ата Заңы , мемлекеттік  рәміздер, ұлттық валютасы бар.Ал енді оқушылар  теңге туралы не біледі  екен?1 – Оқушы: Тәуелсіздік  алған  елдің ең  бірінші айрықша   белгісі -  ұлттық валюта.Ол – Қазақстан Песпубликасы  көлемінде пайдаланылатыгн  заңды төлем құралы.    Ақша – асылд  қазына , халық байлығы.Халқымыз  теңгені  бұрын да пайдаланған. Ерте замандарда теңгелерді Түркістан, Тараз қалаларындағы  арнаулы  шеберханаларда жасалған.Жүргізуші:         Теңге  өмңірге оңайлықпен  келген жоқ.Елбасымыз  өз теңгемізді шығаруға  қаржыгерлерге тапсырма  берді. Ұлттық валютамыздың  өз дизайні, өз идеясы болуы  керектігін қатаң тапсырылды.  Қазақстан  аймағында ерте кезеңде қандай ақша болғанын, тарихта бұл  жөнінде  қандай деректер бары іздстірілді.2 –Оқушы:Ұлттық валютамыз теңгені  жасап шығаруға  байланысты жұмыстар   жүргізілді. Бірнеше  эскиздер  жасалып , ішіндегі « мықтылары »Елбасының таңдауына  берілді. Елбасының берген тапсырмасына  сәйкес   ұлттық валюта   1993 жылғы  12 қарашадағы  жарлығымен 15 қараша  күні  таңертеңгі  сағат  8:00-ден   бастап  енгізіліп , елдің   қолына   тиіп ,  ел мәре – сәре  болысты. Өйткені  төл  теңгеміз  тәуелсіздігіміздің  бастыюелгісі   еді.Биыл  теңгеміздің  айналымға шыққанына 19жыл толып отыр. Қазақ теңгесі  Англияда басылдыы.Жүргізуші: Теңгенің  16 – ға жуық құпия қорғанысы  белгісі бар. Ұлттық  валютамыздың   дизайның     жасаушы  авторлық  топтың   жетекшісі  Тимур  Сүлейменов  болды. Төл  теңгеміз  тек өз  еліміздің  экономикасын  ғана емес, көрші  жатқан елдің   экономикасына  да үлесін  қосты.  Одан түскен пайда елге  оралып  экономикамыздың  дамуына , халықтың  тұрмысын жақсартуға  жұмсалуда.Теңге  - біздің  дербес  ел   болғанымыздың   белгісі . Басқаның   валютасына  тәуелді  болу -  барлық   байлығыңды біреудің  билігіне беру. Ұлттық  валюта – еліміздің  даму көзі, әлемдік  деңгейге  теңелудің алғашқы факторларының   бірі. Ол барлық уақытта тәуелсіздігіміздің  қамтамасыз етеді.ҚР 1995 жылғы 30наурызда  №2155  Заңына сәйкес ҚР Ұлттық банкі 2006жылғы үлгідегі    номиналы  200, 500, 1000, 2000, 5000, 10000  теңгелік  банкноттары  айналысқа  шықты.Алдыңғы шыққан ақша мен қазіргі шыққан ақшаның арасында  айырмашылықтар  бар.Енді теңге туралы әңгімелейік.Алдыңғы  шыққан  Ұлттық  теңгеміздің шеттері       қазақтың ою – өрнектермен безендірілген.  Бірінші бетінде  қазақ   халқының  әйгілі ұлы тұлғаларының  бейнелері  басылды. Екінші бетінде  ою  - өрнектер, табиғат көріністері бейнеленіп, елтаңбамыз  салынған. Одан  кейін жаңа айналысқа  шыққан  ақша мынадай  болып өзгерді.(қазіргі қолданыстағы  теңгелер көрсетіледі.Теңгенің орталық  бөлігінде « Астана – Байтерек»  монументі  бейнеленген . Қазақстан Республикасы  Мемлекеттік  әнұраны ноталарының  фрагменті  ақ түспен  безендірілген. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік  елтаңбсы  жасыл түспен   бейнеленген.Жоғары оң  жақ   бөлігінде  Қазақстан Республикасының мемлекеттік туы бейнеленген.Банкноттың  төменгі  жағында  ашық  алақан  бейнеленген.  Бұл бейбітшіліктің   белгісін білдіреді. Негізгі   бейнесі: Қазақстан картасының  контуры, алдыңғы  жағында ҚР Көлік  және коммуникация  министрлігінің үйі  және  Астанда  Есіл  өзені арқылы көпірде орнатылған  қанатты барыстың  суреті салынған.Жүргізуші:         «Тиыннан  теңге  құралады» , -  демекші ,  ақшаны үнемді  пайдалану  керек.Қазіргі ақша мен кейінгі ақшаның  арасында   қандай  айырмашылықтар бар?(Оқушылардан   сұрап жауаптарын   толықтыру)Кім тез ұғып алды  екен « Сиқырлы сандықша»  ойынын  ойнап  көрейік.-Ұлттық валюта қай жылы шығарылды?-Теңгеде кімдер бейнеленген? Олар  кімдер?-Ақша  қандай қызмет атқарады?-Тәуелсіз   елдің ең бірінші  айрықша  белгісі  қандай?-Ерте заманда   теңгелерді қайда жасаған ?-Теңгенің  неше    құпия    қорғанысы бар?-Қайдан несие алуға болады?-Ақшаны қайда  жинауға  болады?-Ұлттық валюта дегеніміз не?-Теңге немен   безендіріледі?-Қазіргі  теңгеде қандай  суреттер салынған?-Қазақ теңгесі  қайда басылды ?-Сен ақшаны  орынды жұмсай аласың ба?Сабақты  қортындылау:Қазіргі  кезеңде Мемлекетіміз   көтеріліп келеді,  болашақта  білімді,  саналы  азамат   болып  өсуімізге  борлық  жағдай  жасалуда.  Осы   мүмкіндікті   дұрыс  пайдаланып  еліміздің  ертеңі  жарқын  болуына   сіздер  де ертең  еңбек   етесіңдер, соған  лайықты  ұлан  болып   өсіңіздер! Сіздерге  қатысқандарыңыз үшін рахмет.













































Тақырыбы: «Әдептілік - әдемілік»Мақсаты:1. Оқушыларды адам бойындағы ұнамды, ұнамсыз қылықтарды ажырата отырып, әдеп әліппесін бойына дарыту. «Әдеп», «әдептілік» туралы түсініктерін кеңейту;2. Оқушылардың сөздік қорларын молайту, әдептілік пен әдепсіздік туралы өз ойларын қорытып, тұжырымдай білуге үйрету.3. Адамгершілікке, кішіпейілділікке, жаман әдеттерден аулақ болуға тәрбиелеуКөрнекілігі: Әдептілікке байланысты сөздер суреттер, слайдтар,постерлер,маркерлерСабақтың жоспары1. Кіріспе:Топтарды таныстыру:1-топ: «Кішіпейілділер» тобы: Үлкенге де сіз,Кішіге де сіз.Барша жанды құрметтеп,Бас иеміз біз.2-топ: «Әдептілер» тобы: Аулақ жүріп жаман қылық,әдеттен,Үйренеміз жақсы мінез,әдептен.3-тобы: «Ізеттілер» тобы: Жақсыдан үйрен,Жаманнан жирен.4-тобы: «Инабаттылар» тобы: Кім үлкенді сыйласа,Кім үлкенді тыңдасаҮлкен болған кезіндеСыйлы болмақ өзі де.2. Ребус шешу («Әдептілік - әдемілік»)3.Тақырыбы мен мақсатымен таныстыру(Оқушылар өздері анықтайды)1 - оқушы:-Әдептілік - әдемілік. Әдепті адам әдемі.Ол өзінің дұрыс киінуі, сыпайы сәлемдесуі, өзін-өзі күте білуімен әдемі.2 – оқушы:- Әдемі адамның бәрі әдепті бола ма?Әдептілік дегеніміз өзін-өзі кез-келген ортада ұстай білу. Ол әдемі болмаса да, өзін-өзі ұстай білсе – әдепті.4.Негізгі кезең:3-оқушы:- Адам баласының бойында жақсы да, жаман да қасиеттер болады екен. Бізге ақылдылықты, адалдықты, қарапайым - кішіпейілділікті, инабаттылықты, шыншылдықты үлкендер үйретеді. Ол - біздің ата - анамыз, ақсүтін бере лтырып, ана тілімен үйретеді. Біз оны түсініп, ата - баба салт, әдеттерін үйренеміз. Адам болатын бала - барлық жақсы қасиеттерді үйреніп, жаман мінез әдеттерден, ұнамсыз қылықтардан аулақ болуға тырысуы керек. Әдепті, ақылды балалар қандай болуы керек екенін мына өлең жолдарынан тыңдап көрсек.4-оқушы:- Мектепке біз барғандаЖолыққан бар жандарғаАқниетпен пейілмен,Қайырлы таң!- дейміз бізКүндіз де елді елеймізҚайырлы күн!- тілейміз.3-оқушы: -Тағам дәмді тұзбененҮйдің сәні қызбененДеген сөзді естігемҚыз боламын есті менТазалықты қалаймынҮйдің ішін жинаймын.4-оқушы:-Ата - ананың тілегі - адам болып өскенің,Адамдықтың тірегі – адал болып өскенің.Әдептілік дегенің - әрқашанда керегің,Әсемпаздық дегенің - әуре сарсаң әлегің.5– оқушы :- Тәртіпті бала сүйеніш,Төбең бір көкке жетеді.Ұрыншақ бала жанында,Ұрыс пен керіс айқай- шу.Ұстамды бала маңынан,Ұнамды қылық байқайсың.Мұғалім: Әдеп» деп «әдептілік» деп қандай мінез бен іс - әрекетті айтамыз?6- оқушы:-Әдептілік деп үлкенді сыйлауды, достарды, айналадағы адамдарды құрметтеуді айтамыз. Әдепті адам басқадан сыйласым күтпей - ақ алдымен өзі басқаны құрметтеп, ардақтай біледі, көпшілікке өзінің әдептілігін көрсетеді.7-оқушы:- Сонымен әдептілік дегеніміз әдеп, ізет, инабат, сыйласым, құрмет, қамқорлық деген сөздерді білдіреді екен. Тағы да бір айтатын жағдай бір - бірімізге кешірімді болу керек, ол да - әдептілік. Кейде кешірмейтін мінез құлықтар да болады. Ондай теріс мінезді тезге салып, тез түзеу керек.8- оқушы:- Үлкен адамға сәлем беру кіші адамның міндеті. Қазақта «Алыстан алты жасар бала келсе, алпыс жастағы қария сәлем береді» деген бар. Ал кездескен кезде кіші адам үлкен сәлем бермей кетсе, ол әдепсіздік, көргенсіздік, сәлем беру имандылық, инабаттылық, көргенділік, мәдениеттілік белгісі.9– оқушы: -Сәлемдескенде, сәлем бергенде, әркім дауыстың дабырламауына, үнінің үйлесімділігіне, яғни дауыс ырғағына ерекше көңіл аударып, салмақпен, әдеппен сөйлеуге міндетті. Сөз басы сәлем дегеніміз сол.10-оқушы:- Сыйлап сәлем беремін, Көршілерді көргенде.Ізетті де білемінҮйге қонақ келгенде.Әдепсіз деп сөкпесін, Апама айтып өкпесін.11- оқушы:- Әдептілікті бізге кім үйретеді?12-оқушы:- Атам маған әманда         Алдын орап кісінің,Әдепті жан бол деген.   Кесіп өтпей көлденең.Ата сөзі санамда -       Ізетімен кішінің -Жсы үлкенге жол берем.   Сәлемдесіп , қол берем.

Атам маған әманда       Өзгелерден өзімдіКішіпейіл бол деген.   Санамаймын жоғары.Ата сөзі санамда -     Артық айтып сөзімдіМақтанбауды жөн көрем.   Желпінгенім жоқ әлі.

Атам маған әманда    Әділетті бол деген.  Ата сөзі санамда -    Жүрем тура жолменен. 13-оқушы:-Әдеп, ізет, иба да - Әдеп - алтын сабырың, Шарайнасы жаныңның жетелейтін мұратқа.Әдептіні сыйла да, әдеп - талап, жалының, Тәңіріңдей табынғын. Ақ желкенін құлатпа.14-оқушы:- Жас - кәріге сіз дегенЖақсы үлгі іздеген.Дос боламыз біз деген,Ізетті ұл мен қызбенен15-оқушы:- Сыйла үлкен кісініҚамқорлыққа ал кішіні.Сақтап көше тәртібін,Бағдаршамның ал тілін.Әдет қыл бұл ісіңді,Тазалап жүр тісіңді.16– оқушы :- Қарсы ал ерте күн көзін,Төсегіңді жина өзің.Асықпай іш тамақты,Жалама аяқ - табақты.17– оқушы :- Пышақты ұста оң қолмен,Шанышқыны сол қолмен.Нанды үгітпе, қадірле,Қабығымен бәрін же.Саусағыңды сормағынСалдыр - салақ болмағын.5. «Мен саған, сен маған» ойыны:-Сыйлап үлкен ағаныСәлем берген баланыКім дейміз?-Әдепті екен бұл дейміз.Кітап, дәптер, қаламыКір шалмаған баланыКім дейміз?- Ұқыпты екен бұл дейміз.Таудай биік талабыЖақсы оқитын баланыКім дейміз?Үлгілі екен бұл дейміз.18-оқушы:-«Жақсы мен жаман» Қ.Баянбай (Әдебиеттік оқудан шығармаларды еске түсіру)19-оқушы:- Абайдың «Адам болам десеңіз»өлеңін талдау6. Көрініс: Ситуациялық жағдай (тақтадан сурет көрсету)ӘдепАрман мен Аян қалада тұрады. Екеуі де бір мектепте, бір сыныпта оқиды. Бүгін автобустың алдыңғы орындығына жайғасқан екеуі мектепке келе жатты. Алдыңғы есіктен қолындағы сөмкесін әзер көтеріп әжей кірді.Аян орнынан тұрып, әжейге орын берді. Ал Арман болса көрмегенсіп, теріс қарап отыра берді.Бір уақытта әжей, орнынан тұрып, түсуге ыңғайланды да, сөмкесінен екі алма алып, Аянға берді. Әжей Аянның әдептілігіне сүйсініп, алғысын білдірді.- Ал балалар сендер не істер едіңдер?- Арманның істеген ісі дұрыс па?- Әдептілікке жата ма?7. Көрініс: Ситуациялық жағдайӘдептілікЫ. АлтынсаринБір жұрттың үлкен оқымысты кісісі екінші бір елдің байымен сөйлесіп тұрғанда, қастарынан бір жарлы адам өтіп бара жатып, оқымыстыға келіп, басын иіп сәлем береді.Оқымысты басын одан да төменірек иіп сәлемдеседі.Қасындағы бай:- Тақсыр, осынша біліміңіз бар ғалымсыз. Сөйте тұрып, жарлы адамға соншалық иіліп сәлемдесуіңіздің мәні қалай? - деп сұрайды.Сонда ғалым тұрып:-Ешбір ғылым - білім үйренбеген ол кісі әдептілік көрсеткенде, мен одан әдепсіз болып көрінсем, лайық па? - деген екен.• Жарлы адам мен ғалымның кішіпейілділігі олардың қандай іс - әрекеті арқылы көрінеді?8.Ойын «Кім тапқыр?»Шарты: Әр топ өз атынан сөздер құрастырады(1минутта)9. Әдептілік туралы мақалдар :1.Әдептілік белгісі - иіліп сәлем бергені.2.Әдепті бала - арлы бала, әдепсіз бала – сорлы бала.3.Әдепсіз балаАуыздықтан атпен теңАқылды қарияЖазып қойған хатпен тең.4.Әдептің не екенінӘдепсіз адамды көргенде ұғарсың.5.Аға әдепті болса,- іні әдептіАпа әдепті болса, - сіңлі әдепті.10. Ассоц. карта.«Әдептілік» тобына. Не істеуге болмайды?- үлкендердің алдынан кесіп өтуге болмайды;- кішкене баланы жылатуға болмайды;- құстарды атуға болмайды;- сабақтан кешігуге болмайды;- сыныпта айғайлауға, жүгіруге, шашуға, секіруге болмайды;«Кішіпейілділер» тобына. Не істеу керек?- үлкенді сыйлау керек;- үлкендердің тілін алу керек;- кішілерге қамқор болу керек;- оқу құралдарын күтіп, таза ұстау керек;- сабақты жақсы оқу керек;«Ізеттілер» тобы: «Сыпайы сөздер»«Инабаттылар» тобы: «Мектептегі әдептілік»11. «Мен әдепті баламын» әні орындалады.Хормен: - Біз Отанның балдырған ұланымыз,Әдептілік, батылдық ұранымыз.12. Қорытынды: - Балалар біз бүгін не туралы әңгімелестік?Бүгінгі сабақтан қандай әсер алдыңдар?(Сезімдерін тақтаға жүрекше- стикерлер ілумен білдіреді)-Осымен бүгінгі ашық тәрбие сағатымыз аяқталды. Мен сендерді бүгінгі тәрбие сағатынан үйренген, білгендеріңді өмірде пайдаланып, әдепті, жақсы адам болады деп сенемін.







«Адамгершілік – рухани байлық»

Мақсаты:Білімділік: Адамгершілік сана мен мінез-құлықтың маңызды компоненті адамгершілік қажеттілік,ерік,тілек,тұрақтылық,өмірде адамагершілік таңдауын жүзеге асыра білу білігі.Дамытушылық: оқушыларды адамдық асыл қасиеттерді, өмір заңдылықтарын оқып үйренуге тәрбиелеу, жаман қасиеттерден бойын аулақ ұстауды үйрету.Тәрбиелік: Оқушылардың бойына адами игі қасиеттерді қалыптастыруға тәрбиелеу.Сабақтың әдісі: сұрақ – жауап, түсіндіру, ой толғау,Көрнекілігі: нақыл сөздер жазылған плакаттар.Жүру барысы:Мұғалім:Адам өмірінің алтын бесігі мектеп қабырғасында адамдық асыл қасиеттерді қастерлеп, өмір заңдылықтарын үйренеді.Оқушылар, адамгершілік дегеніміз не......?Адамгершілік – қоғамдық өмірдің заңдылығына сәйкес адамдар арасындағы қарым – қатынастарды зерттеуге негіз болатын, белгілі бір ізгілік ұстанымдарын білдіретін моральдық ұғым. Адамгершілік адамдардың бірін – бірі құрметтеуінен, оған сенуінен, басқаның мүддесі үшін өзін құрбан етуінен, шыншыл болу әрекеттерінен байқалады. Осы адамдық асыл қасиетке қарсы нәпсі деген ұғым бар.Нәпсі деген не?Нәпсі – адам бойындағы ең жаман қасиеттерінің жиынтығы. Адамның бойында адамгершілік қасиеттер мен нәпсі қатар жүреді.Жаман қасиеттерге нелер жатады?Жаман қасиеттерге ұрлық, қорлық, тонаушылық, арақ – шарап ішу, біреуге жамандық ойлау, күндеу, өтірік айту, балағаттау, ұру, жер –жебіріне жете ұрсу т.б жатады. Осындай жаман қасиеттерден әрқашан да аулақ болу қажет.Ал адамгершілік қасиеттерге нелер жатады?Адамгершілік қасиеттерге әдептілік, имандылық, мейірімділік, қайырымдылық, ізеттілік, әділдік, өзара көмек, достық, адалдық, үлкенді сыйлау, кісілік т.б жатады.Әдептілік - өзге біреудің жанын жараламауды, адамға қуаныш әкеле алатынның бәрін түсінуді, басқа біреудің уайым – қайғысына ортақтаса білуді талап етеді. Әдепті адам әрқашан қоғамға, басқа адамға қиянат жасаудан бойын аулақ ұстайды. «Әдебі жақсы - әдемі» деген қанатты сөз осының айқын дәлелі.

Намыс, ерлік, рухтандырушылық, адамгершілік, патриоттық сынды игі қасиеттерді бастан ұрып, көзден шұқып үйретпейді. Мұндай дүниелер тәрбие, ұлттық мәдениет, тарих пен ана тілін білу арқылы келеді. Тек білу аздық етеді. Бойға сіңірмейінше, ұлттық рух пайда болмайды.Қазақ халқы арнайы бала тәрбиесімен айналысатын қоғамдық орындары көшпелі заманда болмаса да, өз ұрпағын бесікте жатқан кезінен бастап-ақ өлең-жыр, әңгіме, ертегі, тақпақ, санамақ арқылы тәрбиелеп отырған. Кәсіби тіршілігі мал шаруашылығына байланысты болғандықтан бала 5-6 жасынан бастап ат құлағында ойнаған.Ғалым Ш.Ахметов өзінің қазақ отбасындағы тәрбие ісі зерттеулерінде негізінен басты сегіз түрлі мәселені қамтыған.Біріншіден, тәрбие басы алдымен әдептілікке үйретуді көздеген. Әке-шеше баласына «Әдепті бол»дегенді басты міндет етіп алған.Екіншіден, олар баланы қайырымды, иманды, мейірімді болуға тәрбиелеген.Үшіншіден, тіл алғыш,елгезек болуға баулыған.Төртінші, адал, шыншыл болуға үйреткен.Өтірік өрге баспайды деген сөздің мәнін түсіндіре білген.Бесіншіден, өнегелі ұстазбен көпті көрген қариялардың сөзін тыңдап, зерделеп есте сақтауға дағдыландырған, ақпа құлақ болмай, құйма құлақ бол деп үйреткен, біздерге жүрегінің есігі бар, құлағының тесігі бар, зерделі құйма құлақ бала керек деген.Алтыншыдан, үлкендерді, ата-анасын сыйлап, құрметтеп, оларды риза қылып, бата алуға тәрбиелеген.Жетіншіден, кісі айыбын әшкерелемей, біреуге тіл тигізбей, адамның табиғи кемдігін бетіне баспауға тәрбиелеген.Сегізіншіден, ел қорғаған батыр бол, халық алдында қызмет ет, бар өнеріңді соған жұмса, адам баласына қайырымдылық, жақсылық, қамқорлық жасауға үйреткен.Қазақ халқының ұлы ақыны Абай Құнанбаев өзінің шығармаларында адамгершілікке байланысты көп үгіт-насихаттар айтады. Егер санатты білікті адамдардың қатарына қосылғың келсе, күн сайын күннің аясында өзіңе-өзің есеп бер, күн сайын есеп бере алмасаң 3 күн есеп бер. 3 күнде есеп бере алмасаң 1 апта есеп бер.Егер есеп бере алмасаң, онда сен санатты адам емессің, сонымен бірге бес нәрсе асық бол, бес нәрседен қашық бол деген.

«Ситуациялық сұрақтар»

  • Велосипедпен жарысып келе жатқан Қанат жолдың
  • шетінде тұрған қарияны көреді. Не істеу керек? Жол беріп, өткізіп жіберсе, жолдастарынан қалып қояды. Жолдастарының жол шетінде тұрған қарияға қарар түрі жоқ. Жарыстың аты – жарыс. Қанат қарияның жолын кесіп кетті. Қанаттың қылығы дұрыс па? Егер Қанаттың орнында болсаңдар не істер едіңдер?



  • Үйде отбасыңмен теледидар қарап отырсың делік. Болып
  • жатқан бағдарлама саған мүлде ұнамайды. Сенің басқа арнада болып жатқан киноны қатты көргің келіп отыр. Не істер едің?

    Мектептегі әдептілікке нелер жатады?Мектептегі әдептілікке мектеп ережесін сақтау, сабаққа кешігіп келмеу, мұғалімдермен, жолдастарыңмен дұрыс амандасу, мектеп мүлкін сақтау, сабаққа дұрыс дайындалып келу, үлкендер мен кішілерге дөрекілік көрсетпеу т.б. жатады.Амандасу - әдептіліктің басы. Оқушылар, сендер бір –бірлеріңмен, ұстаздармен амандасқанда не деп айтасыңдар?Әрқашан үлкендерге жастар бірінші болып амандасу қажет. Қол алысып амандасса, қолғабын шешу керек. Әркез инабатты, кішіпейіл бола білу керек. Екі қолыңды қалтаға салып шіреніп тұру - әдепсіздіктің, сыйламағандықтың белгісі.

    «Ситуациялық сұрақтар»

  • Сыныптас досың үй тапсырмасының орындалмау себебін
  • өтірік айтып мұғалімді алдады. Сен не істер едің?«Дос жылата, дұшпан күлдіре айтар» дегендей жолдасыма өтірік айту жаман қылық екенін, ұстаздарды сыйлау керек екенін айтамын.

  • Қоңырау кезі. Сыныптағы оқушылардың барлығы
  • сыртта жүр. Сыныпқа кіріп келсең, сенің бір сыныптасың біреудің қалтасын қарап жатыр екен. Не істер едің?«Ұрлық түбі – қорлық» екенін айтып түсіндірер едім.

    Әрбір адамда намыс оты болады. Игілікке бастаған іс намыс, қайрат, жігер берер. Бойында ерік жігері бар болса, еңбегіңнің игілігі өзіңдікі. Міне, оқушылар бүгінгі тәрбие сағатымыз аяқталды. Ешқашан да адамгершілік қасиетімізден арылмайық.



























    Сағатының тақырыбы: Ұлттық тәрбие – ұлт болашағыМақсаты:а) Ата-аналардың үлгісі негізінде оқушыларды ата-аналарын сыйлауға, құрметтеуге тәрбиелеу.ә) Ата-ана, ұстаз, оқушы арасындағы ынтымақты нығайту.б) Халқымыздың әдет-ғұрпы, салт-дәстүрі арқылы оқушылардың бойында асыл да адамгершілік қасиеттерді қалыптастыруКөрнекілігі: Отбасы, ата-ана, салт-дәстүрлер туралы нақыл сөздер.Тәрбие сағаттың барысы:І. Сан сұраққа саяхатІІ. Сыңарын тапIІІ. Тыйым сөздерді оқушыларға беру. «Ұрпақ үшін тыйым сөздердің пайдасы бар маІV. Сіздің пікіріңіз.Мұғалім сөзі:- Расында да қазақта мынадай жақсы сөз бар. «Әке - асқар тау, ана - бауырындағы бұлақ, бала - жағасындағы құрақ» деген. Сәби үшін ең жылы ұя ата-ананың аялы алақаны, мейірімі, қайырымдылығы.Адам баласының ажары да, бақыты да отбасынан басталады. Ал отбасы бақыты деген не?Ол адам бойына сырттан келіп сіңетін немесе аспаннан құйылып денеңе жұғатын нәрсе емес қой. Оның да көктеп шығатын тұрағы бар. Адам баласының бақыты оның үзіліссіз тәлімі мен тәрбиесінен қалыптасатын жарқын да адал мінездеріне байланысты. Шындап келгенде, отбасы бақыты ата-аналардың өз қолында деуімізге болады.Бала тәрбиесіне арналған асыл сөздерге тоқталу.Иә, «Сөз асылы – мақал» деп атам қазақ текке айтпаған ғой. Өйткені, бақыт та, нұр да, жыр да, тыныста - бала. Осы бала бағбаны кімдер?Әрине, ата- ана. Жас жеткіншек қашан да ата – ананың ақылы, үлгі-өнегесі арқылы өсіп қалыптасады.І. «Сан саяхат»Оқушыларға:1. Жеті ата деген не? Өз жеті атаңды білесің бе?2. Төрт түліктің пірлерін ата?3. Сүтті төрт түлік малдың аттарына байланысты ата (қой, ешкі, сиыр- сүт, бие сүті- қымыз, түйе сүті-шұбат)4. Жылқы туралы мақал- мәтел айта аласыз ба?(Жылқының сүті шекер, еті бал. Адам жылқы мінезді. Жылқы-малдың патшасы.)5. «Қара кемпір», «Қара шал», «Бозторғай» әндерінің авторы кім? (әнші сазгер А.Қоразбаев)ІІ. Сыңарын тап1. Әдепті бала ата-анасын мақтатар………. (әдепсіз бала ата-анасын қақсатар)2. Ана сүтін ақтамағанды………… (ешкім жақтамайды.)3. Әке тұрып ұл сөйлегеннен без……….(шеше тұрып қыз сөйлегеннен без )4. Қарағайға қарап тал өсер…………… (қатарына қарап бала өсер)5. Үйінде ұл-қызы бардың…………. (көгінде сөнбес жұлдызы бар)Балаларға:1. Жығылып жатып………..(сүрінгенге күлме)2. Күлме досыңа…………(келер басыңа)3. Ауру қалса да …………(әдет қалмайды)4. Әдепті бала арлы бала……………(әдепсіз бала сорлы бала)5. Ұяда не көрсең…………(ұшқанда соны ілерсің)IІІ. Тыйым сөздер1. Оқушыларға тыйым сөздер туралы сөз кезегін беруІV. Сіздің пікіріңіз.Кешкі ас ішіп болған соң ауыз үйде ыдыс-аяқ жуылмай қалды. Өйткені бір жақсы фильм басталып кетті. Фильм біткесін қызыңыз сізге; « шеше, ыдысты таңертең жуа салайыншы» десе, сіз не деп жауап берер едіңіз? Құптайсыз ба?Мұғалімнің қорытынды сөзі:Халқымыздың аяулы ұлы, зиялы азаматы Б.Момышұлы кезінде «Жаудан да, даудан да қорықпаған қазақ едім. Енді қорқынышым көбейіп жүр. Балаларын бесікке бөлемеген, бесігі жоқ елден қорқам. Немересіне ертегі айтып беретін әжелердің азаюынан қорқам. Дәмді, дәстүрді сыйламайтын балалар өсіп келеді. Оның қолына қылыш берсе, кімді де болса шауып тастауға даяр. Қолына кітап алмайды. Үйреніп жатқан бала жоқ, үйретіп жатқан әке- шеше жоқ.»- деп мұнайған екен. Бауыржан атамыз бүгінде біздің арамызда жоқ. Осы атамыз көтерген мәселе бүгінде бәрімізді алаңдатуы тиіс. Бұл ата-анаға да, ұстаздарға да, балаларға да ой салады деп ойлаймын. «Жұмыла көтерген жүк жеңіл» демекші, балаларымызды бірлесе тәрбиелейік дей келе бүгінгі ата-ана сағатымызды аяқтаймыз.Отбасылармен бірігіп «Ана туралы жыр» әнін орындау.«Ақ сөйлеп адал күлетін бол.Шындықты жақтап жүретін бол,Сыйласудың сырын білетін бол.»































    Ашық тәрбие сағатының тақырыбы: «Жақсыдан үйрен, жаманнан жирен»Ашық тәрбие сағатының мақсаты: Балаларды адамгершілікке, қарапайымдылыққа, кішіпейілділікке, әдептілікке, жаман әдеттерден аулақ болуға тәрбиелеу. Ойлау, есте сақтау қабілеттерін және сөздік қорын молайту.Тәрбиелік: Жаман әдеттен аулақ болуға, тазалыққа, ұқыптылыққа тәрбиелеу.Міндеттері: Жақсы, жаман туралы түсінік беру;жақсы мен жаманды салыстыра білу іскерліктерін дамыту;жақсы істер мен әрекеттер жасауға тәрбиелеу.Барысы: Ұйымдастыру бөліміШаттық шеңбері.- Балалар, шеңбер құрып, өлең жолдарын айтайық.Жақсылықтан үйреніп,Боламыз біз жақсы адам.Жамандықтан жиреніп,Үлгі аламыз жақсыдан.- Балалар, кәне, бір - бірімізге жақсы лебіздерімізді білдірейікші.- Қайырлы күн,- Сабағымызды жақсы оқиық- Әрқашан күн сөнбесін,- Аспанымыз ашық болсын.- Аман болайық.- Деніміз сау болсын.- Бәріміз дос болайық. Тату болайық. т. б сөздер айтады.- Балалар, бізде бүгін «Жақсыдан үйрен, жаманнан жирен» атты тәрбие сағаты болмақ. Жақсы, жаман, әдептілік туралы мақал - мәтелдерімізді айтайықшы.Ернұр: Үлкенді сыйласаң, елге сыйлы боласың.Амина: Әдептілік белгісі - иіліп сәлем бергені.Надир: Үлкенге құрмет, кішіге ізет.Ажар:Жаманмен салысып жақсы болмайсың.Аделя: Жақсылық - ұзақ тұрмайды,Жамандық - әркез тозбайды.Ақбота: Жақсы - жаны еріп тыңдайды.Досхан: Жақсының - жолы ашық.Алина: Жақсылыққа жақсылық - әр кісінің ісі,Жамандыққа жақсылық - ер кісінің ісі.Тамирис: Жақсыны жаман көре алмас.Дильназ: Жамандар сөйлей білмейді, жөніне тыныш жүрмейді.Дана:Жақсының жолы - жарық күн.Саида:«Жамандықты - ұмыт, жақсылыққа - ұмтыл» деген мәтел бар.Марс:Жақсыда жаттық жоқ.Мейрамгүль:Жақсының жақсылығын айт - нұры тассын, жаманның жамандығын айт - құты қашсын.Мадина:Жақсының аты өлмейді.Аянат: Жаман - шайқап сөйлер, жақсы - байқап сөйлер.Дильнар: Жаман сыйлағанды білмейді.1.Анаңның айтқанын алтын деп ұқ,Әкеңнің айтқанын салтым деп ұқ.2.Ар-ожданыңды кірлетпе,Ата-анаңды құрметте.3.Ата-анаңның тілегі,адам болып өскені,Адамдықтың тірегі адал болып өскені.4.Тәртіпті бала сүйенішТөбең бір көкке жетеді.Тәртіпсіз бала күйініш,Төмендеп басың кетеді.МАҚАЛ- МӘТЕЛДЕРДІ СӘЙКЕСТЕНДІРУ.Жаманға шөп батады

    жаман адамның тілі ащыЖаман ісінен көрмейді,

    күш қыларЖақсыны халық мақтар,

    жаман шайқап сөйлерЖаман жігіт оңай істі

    алғыс орадыЖақсы байқап сөйлер,

    ұлыдан өсиет қаларЖақсылық еккен

    жаманға айтсаң-күлерЖақсыға айтсаң-білер,

    жаманнан адасЖақсыдан қасиет қалар,

    жаманды халық даттарЖаман көлдің суы ащы,

    кісіден көредіЖақсыға жанас,

    жақсыға сөз батады«Жақсы болу өзіңнен» өлеңін жатқа айтады.Перизат- Жақсы болу өзіңненЖаман болу өзіңненӨзіңді өзің ая да,Өзің үйрен өзіңнен.Жамандық көрсең біреуденМен қандаймын деп ойла.Жақсылық көрсең біреуденМен қандаймын деп ойла!- Жарайсыңдар, балалар.Адам баласының бойында жақсы да, жаман да қасиеттер болады екен. Адам болатын бала - барлық жақсы қасиеттерді үйреніп, жаман мінез әдеттерден, ұнамсыз қылықтардан аулақ болуға тырысуы керек. Әдепті, ақылды балалар қандай болуы керек екенін мына өлең жолдарынан тыңдап көрсек.(өздері білетін өлеңдерін айтады)Жақсы деген не? Жаман деген не?Алина:Биязы мінез тіл алғыш,,Бал-бұл жанып жүретін,Бауырмалдық сол - ?(жақсы)Мейрамгүл:Беті-қолың кір-кір боп,Берекесіз ыржақтапБейбастық өссең сол - ?(жаман)Ернұр:Үйдің ішін тазалап,Үстіңе де қарайлап,Үлгере алсаң сол - ?(жақсы)Амина:Ұшып-қонып жүретін,Шегірткедей еріншек,Ұшқалақ болсаң сол - ?(жаман)Досхан:Ата –ананың ақылын,Ала білмей кезінде,Ақымақ болсаң сол - ?(жаман)Ажар:Жауқазындай  жайраңдапЖұрт ісіне қайран қапЖатса шіркін, сол жақсы.Дильназ:Тәтті досқа сөз беріпТанып жүрмей артынанТабынды болсаң сол жақсы.

    Аделя:Тал шыбықтай  таңертенТамаша әдет сол жақсыАмина:Саспай, жастай өнердіңСүйсен бәрін беріліп,Сан  істерден сол жақсыМейрамгүль:Төменде тұрған өздеріңТөбеде  тұрған алмағанТалассаңдар, сол жаман.Амина:Бар кітабың шашылыпБерілген сабақ оқылмайЕкі  алсаң сол жаманМарс:Апам үшін күнде мен,Отын ағаш жарамын.Су құямын гүлге де,Дүкенге де барамын.Алина:Сыпырамын үй ішін,Жуам ыдыс – табақты.Апам бірақ мен үшін,Оқымайды сабақты.

    Марс:Рақат, ләззат табасың,Риза боп- ақ қаласың.Жақсы бала бес алып,Жадыратар ата-анасын.Дана:Уақыттың ұқпай қысқасын,Өткізіп бекер қыс-жазын.Жаман бала екі алып,Жиіркентер үлгі ұстазын.Тамирлан:Балғынмын әлі десе деБілінбей жасы өсе ме.Жақсы бала әрдайымҚолғанат әке, шешегеАқбота:Бетімен мүлде кетпек пеЕш ойланбас ептеп теЖаман бала әйтеуірЖалқау үйде, мектептеАлина:Ұстаз сөзін ұғыпты,Тәртіпті боп жүріптіЖақсы бала кітабын.Ұстайды ылғи ұқыпты.

    Не деу керек?
  • Мейрамгүль:
  • Апаң сенің базардан,
  • Алма сатып әкелді.Ең  үлкен жақсысын,Саған таңдап әперді.Не деп  барп жеу керек.Хормен:  Рахмет апа деу керек.2.Перизат:Балалар жүр көшеде,Естідеді шу айқай,Сенде шықтың көршіңдіҚағып кеттің байқама.Мұндайда не деу керек?Хормен:  Кешіріңіз  деу керек3.Амина:Осы келген бетіңдеДопты қудың жарыстың.Көшенің сол шетінде,Кезекті бір танысың,Ұмыттың сен не деуді?Хормен:  Сәлеметсіз бе деуді.4.Аянат:Үй артында қоқсты,Жатқан көптен үйіліп,Тазалайды қарт кісіБелі зорға иіліп.Не дегенің жөн еді?Хормен: Көмектесейін деу керек.Ұл - қыз сәлем беремізӨнегелі өренбіз.Білер қазақ баласы:«Сәлем - сөздің анасы».Балалар, бір - біріне лебіз білдіруі сәлемнен басталады. Сәлем - сөз анасы, сөздің қасиеті, сондықтан оның мағынасына мән беру әдептіліктің, адамгершіліктің баспалдағы. Олай болса амандасудың қандай ережелерін білесіңдер?Ұлдар аталарды көргенде «Ассалаумағалейкум» десе, апа, әже, апайларды көргенде «Сәлеметсіз бе?» деу керек.Мейрамгуль: - Таныс адам алыс жерден келсе, оған барып амандасқан жөн.Тамирлан: - Ассалаумағалейкум, деп амандасқанда қолғапты шешу керек.- Көлік ішінде егде адамдарға не істейміз?Үлкенге орын беру. Амандасу.

    Біз не үйрендік?1. Мейрамгүль:Жақсы қасиет ең алдымен мектеп ережесін қатаң сақтаудан басталады. Біз соны үйрендік.2. Амина: Мектепке уақытында кешікпеу келу керек. Мектепке кіргенде  басқаларды итермеу керек.3. Тамирис:Сыныпқа келгенде бірінші мұғалімге, содан соң сыныптастарына сәлем беру керек4. Марс:Сыныпқа мұғалім  немесе  ата-ана, бейтаныс адам кіретін болса, бәріміз орнымыздан тұрумыз керек.5. Дильназ:Сабақ кезінде мұғалімді тыңдап, жан-жаққа қарамау бір-бірімен сөйлеспеу керек.6. Ернұр:Отырған партанды күт, оны сызба, былғама.7. Тамирлан: Егер сен біреуді  байқама   қағып  кетсең немесе ренжітіпалсаң, сол жерде кешірім сұрау керек.Мұғалім: - Біз үлкенді қалай құрметтейміз, қалай сыйлаймыз?Дидар: Үлкеннен бұрын сөйлемеу, алдын кеспей құрметтеу керек.Мұғалім:- Балалар, сендер өте тәрбиелі, жақсы мен жаманды ажырата біледі екенсіңдер, үлкенді сыйлай білетін, құрмет көрсете білетін жақсы балалар екенсіңдер.- Сонымен балалар, жақсы бала қандай болады?Таза жүректі, әдепті, үлкенді тыңдайтын, кішіге қамқор болатын.Диана: Жақсылыққа құштармыз,Жақсы адам болып шығамыз.Таза сәби жүректен,Қабылдаңыз мың алғыс.Сұрақтар:
  • Қандай жақсы сөздерді көп қолданасыңдар?
  • Жақсы сөз естігенде қандай сезімде боласыңдар?
  • Ал жаман, дөрекі сөз естігенде қандай сезімде боласыңдар?
  • Жақын адамдарыңа қандай жылы, жақсы сөз айтқыларың келеді?
  • Әр адамның жүрегі мейірімді де, қайырымды болу үшін не істеу керек?
  • Жақсы қасиетті кімнен үйренеміз?

    VIII. Топтастыру. «Мен жақсы бала болу үшін…» қандай бала болуымыз керек? Күн тармақтарына озіміздің жақсы бала болуға керекті қасиеттерімізді толтырайық. Мысалы:рухани бай адам,білімді адам,өзіне сенімді бала,еңбекқор бала,…болуымыз керек. IX. «Жақсылық тамшысы» Жақынды, досты аяла, Қанатың сонда талмайды. Барыңды жұрттан аяма, Жақсылық жерде қалмайды. Жайдары жүзбен жарқыра, Қатігез болсаң - сол қайғы. Қайырымды бол халқыңа, Жақсылық жерде қалмайды деп бүгінгі тәрбие сағатымызды аяқтаймыз! 



































    Материалды жүктеу (Скачать)
    Авторы:
    ЗУЛХАЖЫ КУНШАЙ
    Жарияланған уақыты:
    2020-01-20
    Категория:
    Кітапханашылар
    Бағыты:
    Эссе
    Сыныбы:
    7 сынып
    Тіркеу нөмері:
    № C-1579497559