Авторлық материал жариялағаныңыз
туралы сертификатты тегін алу үшін
+
Материал жариялау
БАҚ (СМИ) жариялаған соң номер беріліп қорғалады
Сертификатты (құжатты) тексеру

Бастауыш сынып оқушыларын оқу-тәрбие процесінде ойын арқылы коммуникативтік біліктіліктерін дамыту.
Материал жайлы қысқаша түсінік: мұғалімдерге, студенттерге
Материалды ашып қарау
Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігіАкадемик Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды Мемлекеттік УниверситетіПедагогикалық факультет











Мақала



Тақырыбы: Бастауыш сынып оқушыларын оқу-тәрбие процесінде ойын арқылы коммуникативтік біліктіліктерін дамыту.













Орындаған: ПМНО-41 тобының студенті Хурмет С. Ғылыми жетекшісі: Бакирова И.























Қарағанды 2020жҚазіргі кезде қоғамымыздың даму бағытында жан-жақты дамыған, сауатты,саналы азамат тәрбиелеу мәселесі жүктеліп отыр. Мұндай мақсаттың баянды болуы оқу-тәрбие жүйесінің үлесіне тиетінін ескерсек, жас жеткіншектердің білімді, білікті болуында ойынның алатын орны ерекше. Ойын арқылы оқушыны білім алуға, оқуға қызықтыра отырып дамуын қалыптастыруға болады. Ойын түрлері өте көп. Соның ішінде ойын - сабақ, ойын - жаттығу, сергіту ойындары, дидактикалық мақсаттағы ойындар, логикалық ойындар, ұлттық ойындар және т.б. Мұндай ойындар оқушыны жан-жақты дамытып, білімді толық игеруіне көмектеседі. Ұлы педагог В.А. Сухомлинский "ойынсыз, ертегісіз, шығармасыз, ойсыз толық мәндегі ақыл-ой тәрбиесі болмайды" деп санаған. Ойын арқылы ұйымдастырылған сабақ қызықты, әрі жеңіл игеріледі. Ойын сабақтары оқушылардың өздігінен жұмыс істеуге, ойлау қабілетін кеңейтеді. Ойын кезінде оқушылар бір-бірімен тығыз қатынаста болып, ұжымдық бірлігі нығаяды. Ойын түрлерін сабақта тиімді пайдалана білу мұғалімнің меңгертіп отырған білімін ықыласпен тыңдап, білімді берік меңгеруіне көмектеседі. Ойынды түрлендіруге жаңылтпаштарды, мақал-мәтелдерді, жұмбақтарды жатқызуға болады. Олар әрі тілді, әрі ақыл-ойды дамытуға, демалыс сәттерін тиімді пайдалануға септігін тигізеді. Оқушы әрекет үстінде өзін-өзі еркін ұстауға қысылып-қымтырынбауға, басқалармен тіл табысуға, жолдастық, достық сезімнің оянуына мүмкіндік жасайды. Ойынның негізгі мақсаты - оқушыны қызықтыра отырып білімді меңгерту болса, мұғалімнің негізгі міндеті сол ойын түрлерін пайдалана отырып оқушылардың өздігімен жұмыс істей білуге, ой белсенділігі мен тіл байлығын арттыра түсуге түрлі дағды мен шеберлікті меңгертуге қол жеткізу. Білім негізі бастауыштан басталатыны белгілі. Бастауыш сынып оқушысы не нәрсені болса да білуге құмар, қолымен ұстап, көзбен көргенді ұнатады. Зейіндері тұрақсыз болғандықтан бір сарынды оқудан тез жалығады. Сондықтан оқу мазмұны мен тәрбие әдістерін жаңарту бағытында оқушыларға сапалы білім мен саналы тәрбие беру үшін жан-жақты ізденіп отыру керек деп ойлаймын. Бастауыш сынып балалары болашақтың иесі болғандықтан дүниежүзілік мәдениетті танитын, өзінің төл мәдениетін білетін, сыйлайтын, рухани дүниесі бай , саналы ойлайтын, деңгейі жоғары білікті болуы міндетті. Ата - бабаларымыздың ғасырлар бойы жинақтаған тәжірибиесін, мәдениетін жасөспірімдер бойында саңалы сіңіріп, қоршаған ортадағы қарым - қатынасын, мінез-құлқын өмірге деген көзқарасын, бағытын дұрыс қалыптастыру тәрбиеге байланысты. Бастауыш сыныпта адамгершілік тәрбиесі тәрбиелеу және білім беру үрдісінде әр түрлі іс - әрекеттер арқылы жүзеге асырылады. Олармен ойынның әр түрін ұйымдастыра отырып, бір-біріне деген қайырымдылық, мейірімділік, жаңашырлық, достық, жолдастық сезімдеріне тәрбиелеуге болады. Әрбір ұстаздың мақсаты-сабақ сапасын көтеру,сабаққа оқушының қызығушылығын арттыру. Сондай-ақ бүгінгі таңда елімізде оқыту мазмұны жаңартылып, сабақтарда озық технологияларды қолданудамыз. Сондай технологияның бір түрі - "Ойын арқылы оқыту" технологиясы. Ойын - бала қызығушылығына негізделген оқыту тәсілдерінің бірі. В.А.Сухомолинскийдің сөзімен айтар болсақ, ойынсыз ақыл ойдың қалыпты дамуы да жоқ және болуы да мүмкін емес. Ойын дүниеге қарай ашылған үлкен жарық терезе іспетті, ол арқылы баланың рухани сезімі жасампаз өмірмен ұштасып, өзіне қоршаған дүние туралы түсінік алады. Ойынның негізгі мақсаты - баланы қызықтыра отырып білімді берік меңгерту, ойын ойната отырып оқушылардың танымдық қызығушылығын арттыру. Өздігінен жұмыс істеуге үйрету, қисынсыз ойлауға дағдыландыру. Сұлтанмахмұт Торайғыров «Балалықтың қанына ойын азық» деп бекер айтпаған. Өйткені ойын үстінде баланың бір затқа бейімділігі, мүмкіндігі және қызығуы анық байқалады. "Егеменді еліміздің тірегі - білімді ұрпақ" десек, білімнің негізі бастауышта қаланатыны белгілі. Бастауыш сыныптағы әртүрлі пәндер оқушы білімін дамытып, танымдық қабілетін сомдауға үлкен үлес қосады. Балаларды оқытуда және тәрбиелеуде ойынның рөлі педагогикада бұрын да, қазір де қарастырылып келеді. Алдыңғы қатарлы педагогтардың бәрі де ойынды нағыз керекті және маңызды іс-әрекет деп түсінеді.Мұғалім үшін басты міндет оқушының қызығушылығын арттыру, оның дамуына жағдай туғызу, сөйлеу қабілетін дамыту. Бастауыш сынып оқушысы - балалықпен толық қоштаспаған, мектепке жаңа бейімделе бастаған ойын баласы. Сондықтан оқу орыс және өзге тілдерде жүргізілетін бастауыш мектеп оқушысының жас ерекшелігіне сай сабақты ойын түрінде өткізу жақсы нәтиже береді. Ойын арқылы баланың сана-сезімі, ақыл-ойы өседі. Ойындардың қажеттісі сабақтың тақырыбына қарай іріктеп ала білу ұстаз шеберлігіне байланысты. Тиімді қолданылған ойын мұғалімнің түсіндіріп отырған материалын оқуышылардың зор ынтамен тыңдап, берік меңгеруіне көмектеседі. Өйткені төменгі сыныптағы оқушылардың аңсары сабақтан гөрі ойынға ауыңқырап тұрады. Қызықты ойын түрінен кейін олар тез сергіп, тапсырманы ықыластана әрі сапалы орындайтын болады. Бастауыш сынып оқушыларын ойын арқылы оқытуда коммуникативтік тапсырмалардың рөлі ерекше. Ол тапсырмалар баланың тұлғалық дамуының ішкі қайнар көзі ретінде қызмет етеді, сондай-ақ, оқу әрекеті барысында тұлғааралық қарым-қатынасы мен өзара әрекеттеріндегі оның қажеттілігін қанаттандырады. Бастауыш білім беру деңгейінде коммуникативтік тапсырмалардың орны - сыныптық-сабақ жүйесінде, ойында, проблемалық оқытуда, коммуникативтік әрекетті ұйымдастыруда және жобалау әдістемесінде; тестілеуде және диагностикалауда; дәстүрлі емес сабақтарда; сыныптан тыс әрекеттерде көрінеді. Балалар өз іс-әрекеттерін құрдастарымен, сыныптастарымен келісіп, отбасында, мектепте, ересектермен қарым-қатынаста оқиды. Бала өмірінің осы жағына назар аударған сайын, болашақта оның мәселелері аз болады. Сондықтан да бастауыш сынып оқушыларының коммуникативтік құзыреттілігін дамыту мәселесі қазіргі уақытта әрбір нақты адам үшін де қоғам үшін де өзекті болып табылады. Біріншіден, ол оқу жетістігіне әсер етеді. Егер оқушы тақтаға жауап беруге ұялса немесе шамадан тыс алаңдаушылық сезсе оның нақты жауабы (коммуникативтік біліктілікті іске асыру ретінде) бар білімдерінен нашар болады, ал оның бағасы, тиісінше, төмен болады. Алынған теріс тәжірибе оқу қызметіне теріс әсер етеді. Екіншіден, баланың мектепке бейімделуі, соның ішінде ұжымдағы эмоционалдық әл-ауқаты коммуникативтік біліктілігі білім беру үдерісінде оқушының бүгінгі тиімділігі мен әл-ауқатының ресурсы ретінде де қарастырылу мүмкін. Бастауыш сынып оқушыларының коммуникативтік біліктерін қалыптастыру - өте өзекті мәселе, өйткені осы біліктердің қалыптасу дәрежесі балаларды оқытудың нәтижелілігіне ғана емес, сонымен қатар олардың әлеуметтенуі мен жалпы тұлғаның дамуына да әсер етеді. Іскерліктер іс-әрекетте қалыптасады, ал коммуникативтік іскерліктер оқушылардың сабақтарда, сондай-ақ сабақтан тыс іс-әрекеттерде қарым-қатынас процесінде қалыптасады және жетілдіріледі. Бастауыш сынып оқушыларының коммуникативтік қызметін жандандыру оқушыларды жігерлі, мақсатты қарым-қатынасқа шақыру процесін көздейді. Қарым - қатынас - кез келген сабақтың ажырамас бөлігі, сондықтан оқушылардың коммуникативтік қабілеттерін қалыптастыру оқу-тәрбие процесінің сапасын арттыруға әкеледі. Педагогикалық үрдісті жетілдіруде ойынның алар орнын қазақстандық ғалым Н.Құлжанова да зерттеген. Ойын бала үшін еліктеу, инстинг, күнделікті негізгі әрекет және оның жеке өмірі,- деп дәлелдеген. Н.Құлжанованың айтуы бойынша ойынды әдептілік, тәрбиелік мақсатта пайдалану – баланың болашақ өміріне түзу жол салу, үлкендерге еліктеуі және өмірдің талаптарына сай бейімделуі басты педагогикалық мақсаттар. Ғалым «Бала ойында ғана тынығып», «жұмыс жасап», өсіп жетіледі. Оның ойлау қабілеті жетіліп, қарым-қатынас жасау мүмкіндігі артатынын атап көрсеткен.«Ойын – баланың рухани дамуының негізі», — деп, Л.С.Выготский, Д.Б.Эльконин өз еңбектерінде атап көрсеткен. Ойынды педагогикалық процеске енгізе отырып, ұстаз балаларды ойнауға , яғни А.С. Макаренконың сөзімен айтқанда  , «жақсы ойын» жасауға үйретеді. Бастауыш сыныптарда ұынылып отырған ойындардың басым көпшілігі балаларды мейірімділікке, достыққа, сүйіспеншілікке, сыйластыққа үйретуді көздейді. Сабақ барысында пайдаланатын кейбір ойындардың үлгілері:

«Даналық сөздер» ойыныСандықшаға қатты қағаздан жасалған әріптерді салып қоямын. Үш топтан  бір-бір оқушыдан шығып сандықшаның ішіне қарамай,әріптердің бірін алады.Қандай әріп шықса, сол әріптен басталатын даналық сөздерді айтуы тиіс. Айта алмай қалған бала айып тартады. Мысалы, «Ұ» әрпі болса – «Ұят өлімнен де күшті», «А»- «Ақыл шыңы-даналық», «Ақыл -жастан,асыл-тастан», «Ж»- «Жақсы сөз-жан семіртеді», «Т»-«Туған жер-алтын бесік, асыл анам».Ойын-жаттығу  «Обал- сауап»Оқушылардың осы тақырып бойынша алған білімдері  жаттығу арқылы бекітіледі.Ойынды доппен өткізуге болады. Өзім бір сөйлемді бастап допты бір оқушыға лақтырамын, доп кімнің қолына түссе сол оқушы берілген сөйлемді «Обал болады» немесе «Сауап болады» деген сөйлемдермен аяқтауы тиіс.Мысалы:
  • Ақты төкпе, обал болады.
  • Торға түскен құсты босат,сауап болады.
  • Ойындарды өткен тақырыптарыма байланыстырып алып отырамын,мысалы , «Көңіл –күйімізді басқара білейік» тақырыбына «Менің көңіл-күйім қандай?»ойынын ойнатамын. Мұнда бір бала ортаға шығып,өз көңіл-күйін мимика, қимыл-қозғалыстар арқылы көрсетеді.Қалғандары оны тауып айтады. Ойын кезекпен осылайша жалғаса береді. [3]

    Нәтижесінде оқушылардың
  • Қисынды ой-қабілеті дамиды;
  • Өздігінен жұмыс істеуге үйренеді;
  • Сөздік қоры байиды, тілі дамиды;
  • Зейіні қалыптасады;
  • Байқампаздығы артады;
  • Өзара сыйластыққа үйренеді;
  • Ойынның ережесін бұзбау, яғни, тәртіптілікке баулиды;
  • Бір-біріне деген оқушы сенімі артады;
  • Сабаққа қызығушылығы артады;


























  • Пайдаланылған әдебиеттер:
  •  Мұғалімге арналған нұсқаулық.Үшінші (негізгі) деңгей.Үшінші басылым «Назарбаев Зияткерлік мектебі» ДББҰ, 2012
  • Қоянғазина Б. Сабақта ойын ұйымдастырудың маңызы. //Бастауыш мектеп. 2001 ж. №9. Б 15-19
  • Материалды жүктеу (Скачать)
    Авторы:
    Хурмет Сымбат
    Жарияланған уақыты:
    2020-03-17
    Категория:
    Басқа
    Бағыты:
    Мақала
    Сыныбы:
    Барлығы
    Тіркеу нөмері:
    № C-1584463772