Авторлық материал жариялағаныңыз
туралы сертификатты тегін алу үшін
+
Материал жариялау
БАҚ (СМИ) жариялаған соң номер беріліп қорғалады
Сертификатты (құжатты) тексеру

111
«Ғасырда бір туылар ғажайыбым»
Материал жайлы қысқаша түсінік: Ғ.Мүсіреповтің туғанына 115 жыл толуына орай. Қазақ халқының әдебиеті мен мәдениетін құрметтеу,сөз құдіретін түсінуге тәрбиелеу.
Материалды ашып қарау
«Ғасырда бір туылар ғажайыбым»Іс-шараның  мақсаты:Ғ.Мүсіреповтің туғанына 115 жыл толуына орай. Қазақ халқының әдебиеті мен мәдениетін құрметтеу,сөз құдіретін түсінуге тәрбиелеу.Іс-шараның  міндеттері:1.Көркем сөйлеуге баулу;2.Тіл мәдениетін дамыту;3.Шығармашылықпен жұмыс істеуге ұмтылдыру;4.Жазушының өмір жолы арқылы оқушыларды адамкершілік пен парасаттылыққа баулу;5.Оқушыларды елін,Отанын сүюге,патриоттық рухта тәрбиелеу.Көрнекілігі:кітап  көрмесі,фотосурет көрмесі,буклет,қабырға газеті.

1-жүргізуші:-Құрметті оқушылар және ұстаздар!2002 жылы ЮНЕСКО-ның қолдауымен жазушының 100жылдық мерейтойы аталып өтті.2017 жылы біздің жазушымыз Ғабит Мүсіреповтің туғанына 115 жыл толады,соған арнап бүгінгі кешімізді өткіземіз. 2-жүргізуші:«Ғабит Мүсірепов-ардақты ат!Мүсірепов туралы мың сөзден –«Мүсірепов» деген бір сөздің мағынасы әлдеқайда терең,мазмұны әлдеқайда бай.Демек, Мүсіреповті мақтаудың керегі жоқ.Мүсіреповпен мақтану керек»,-деген жазушы Зейнолла Қабдоловтың сөзімен  кешімізді бастаймыз. 1- жүргізуші  Ғ.Мүсірепов кім?2- жүргізуші    тамаша новелист1- жүргізуші    әңгіме жанрының асқан шебері2- жүргізуші    сұңғыла суреткер1- жүргізуші    роман-эпопеяның авторы2- жүргізуші    драматург1- жүргізуші    тұңғыш киносценарист2- жүргізуші    терең сыншы1-оқушы  Ғабит Мүсірепов көрнекті қоғам қайраткері, академик, халықжазушысы, драматург.

1.Кіріспе сөз:  «Өмір-дерек»Ғ.Мүсіреповтің өмірбаяны-Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов-жазушы,әдебиеттанушы,мемлекет және қоғам қайраткері.Қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы,Жамбыл ауданы, Жаңа жол ауылында 1902 жылы 22 наурызда дүниеге келген.Әкесі Махмұт кедей шаруа болған. Ғабит Мүсірепов 9 жасқа дейін өз  ауылында оқып, арабша хат таныды.1916 жылы 2- сыныпты  ауылдық орыс мектебінде оқып, оны 1921 жылы бітірді. 1923 жылы Орынбор қаласындағы жұмысшы факультетіне түсіп, онда үш жыл Сәбит Мұқановпен бірге оқыды. Сәкен Сейфуллинмен танысты.2-жүргізуші:1926 жылы жұмфакты бітірген соң, Омбыдағы ауылшаруашылық институтында бір жыл оқып,1927-1928 жылдары Бурабай техникумында оқытушылық қызмет атқарды.Мүсірепов Ғабит Махмұтұлы - қазақтың әйгілі жазушысы, қоғам және мемлекет қайраткері, Қазақ КСР Ғылым академиясының академигі, әдеби сыншы, аудармашы, Социалистік Еңбек Ері, Қазақстанның халық жазушысы, Қазақ КСР Ғылым академиясының Абай атындағы және Ш.Уәлиханов атындағы мемлекеттік сыйлықтарының лауреаты.Жүргізуші: «Халқымыздың өткен ғасырда бастан кешкен сан қилы күрделі тағдыры Мүсіреповтің құдіретті қаламы арқылы өзінің көркемдік бейнесін тапты. Оның әдебиеттегі зор еңбегі көзі тірісінде өзінің жоғарғы бағасын алды» -деп бағалаған болатын



1916 жылы 14 жасында -Обаған деген жердегі нағашысының көмегімен орыс мектебіне окуға түседі.1923-26 жылдары -мектепті бітіріп, Преснегорьковтағы екі кластық орыс мектебін, жұмысшы факультетінде (рабфак) оқып, ауыл шаруашылық институтында оқиды.1929-30 ж  «Қос Шалқар»«Талпақ танау», «Ана туралы новеллалар», «Автографиялық әңгіме», «Көк үйдегі көршілер», «Күсен»,«Қыз Жібек», «Қозы Көрпеш-Баян сұлу», «Ақан сері — Ақтоқты», «Аманкелді», «Қынаптан қылыш т.б, «Қазақ солдаты», «Ұлпан», «Оянған өлке», «Кездеспей кеткен бір бейне» 1931-44 ж  Шекспирден: «Антонин мен Клеопатра», М. Горькийдің «Өлімді жеңген ана» , «Адамның анасы»  шығармаларын аударды.1958 ж Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесіне,  КСРО Жоғарғы Кеңесіне депутат болып сайланды.1962,1972,1974 ж 3 мәрте Ленин,1975 ж 2 мәрте Еңбек Қызыл Ту, 1982 ж «Халықтар достығы» медальдары.1970 ж Қазақстан Мемлекеттік сыйлығын алды.1977 ж Қазақстан Ғылым Академиясының Ш.Уәлиханов атындағы сыйлық алды. 1974 ж Кеңес әдебиетін өркендетуде сіңірген еңбегі үшін Социалистік Еңбек Ері құрметті атағы берілді.1985 ж дүние салды.1985 ж Алматы қаласының Қарасай батыр көшесінен мұражай, Астана қаласында көше, Балалар мен жасөспірімдер театры ашылып, ескерткіш мүсін қойылған.Жүргізуші: « Ғабит Мүсірепов көркем әдебиетте де, театрда да, кинода да - өнердің тағы қандай түрі бар – бәрі-бәрінде де сұлулықтың гимн дәрежесіне көтеріліп келе жатқан классик»,-деп Шерхан Мұртазаев бағалағандай,

2-жүргізуші:Дүниенің бүгінгісі ертеңгісіКеше мен арғы күннің жаңа елесі,Біркүндік өмірі бар көбелек теСол күннің айтып кетер ертегісін:Құдай-ау, қандай ұзақ өмір еді,Кеше жоқ, келер күн жоқ, бір күнгісі!Қалған мен өте шыққан бір күндіктіҰмытпас баласы мен немересі,Олардан естімейме шөбересі! - деп Ғабит атамыз қойын дәптерлерінің бірінде жазып өткен болатын. Олай болса, Ғабит Мүсірепов кім?Абзал аға азынаған аязға қайрат көрсеткен айтулы азамат та еді. Ер басына күн туып, етігімен су кешіп – елінің жартысын жайратып салған 1932 жылдың қилы заманында бес азаматтың атынан қылышынан қан тамған жоғары орынға жанын шүберекке түйіп жүріп ашық хат жазған Ақберен азамат болатын. Қаламдас аға-досы Биағаңа – (Бейімбет Майлинге) жала жабылғанда тағы да басын қатерге тігіп, айғайлап ара түскен. «Биағаң халық жауы болса, мен де жаумын!» - деп адам таңқаларлық қайсарлық көрсеткен де Ғабең болатын. Солақай желөкпе сыншылар атойлап «Абай жолына» көк сүңгі сілтеп, ұлы Мұхаңның басына әңгір таяқ ойнатқанда да ара түсіп, адал, байыпты, мәнді мақала жазып, ашық сайысқа шыққан да Ғабең еді. Талай қазақ жалған, жасырын арыз тоғытып, бірін-бірі даттап, жамандап, қандасын қаралап, арысымызды өлімге қиып, қиянаттан, қарғыстан именбей, зауалдан шошымай, қара жүрек қандыбалақтың қатарын көбейтіп жатқанда, Ғабең ақиқатты ашып айтып, қасқайып қарсы тұрған, азаматтық қалпынан жазбаған әділ аға болды. Міне, осындай Қызыл империяның қылышынан қаны тамып, қаһарына толық мініп тұрған кезінің өзінде Ғабең қаламын қару етіп ерлік жасады.1-Жүргізуші: Ғабит Махмұтұлының асыл мұрасы, жүрегін жарып шыққан жан сөзі – бәріміздің рухани азығымыз, мақтанышымыз, қымбаттан да қымбатымыз. Айтулы жазушының адамдық қасиеті, азаматтық тұлғасы – бәрімізге үлгі, өнеге.Ел тұрмысы қаншалықты ауыр болғанымен, тірлік ағымы өз қалауын алға тарта береді. Сол жылы, яғни, Ғабит өзінің өмірлік тақырыбы болған, әрқашанда сүйсініп, сүйіп жырлаған ана тақырыбына барып, жазу мәнеріндегі көтеріңкі, лепті рухтың да бастауын табады. 1933 жылы ол М. Горькийдің «Адамның анасы» («Рождение человека») және «Өлімді жеңген ана» («Легенда о Тимурлане») деген екі әңгімесін еркін аудара отырып, сәл ықшамдап, кей идеясын өткірлей аша түсіп, кей ойын өзінше, сәл басқаша қорытады. М. Горькийдің «Келді адам өмірге» деген әңгімесіне Ғабит Мүсірепов «Адамның анасы» деп ат қойып, оқырман назарын, шығарманың негізгі салмағын анаға, ананың киелі махаббатына аударады. «Ананың анасы», «Ашынған ана», «Ананың арашасы», (1933), «Ер ана» (1942), «Ақлима» (1944) – қазақ топырағында көктеген туындылар.Ғ. Мүсірепов Ұлы Отан соғысы жылдарында да ана тақырыбына қайта оралып, екі әңгіме жазды. Оның бірі --«Ер ана» (1942). Онда жау уақытша басып алған селода ауру немересімен қалған Наталья ананың партизандар көмген минаны жарып, неміс офицерлері орналасқан мектеп үйін өртеп, ормандағы партизандарға қосылуы суреттеледі. Ал  «Ақлима» (1944) әңгімесінде жалғыз ұлы соғыста ерлікпен өлген ананың майданнан мүгедек болып оралған Сапар деген жігітті асырап алып күтуі, оны өз баласы Қасымнан кем көрмеуі баяндалады.Ұлы Отан соғысы жылдарында эвакуациямен Украина, Ресей жерлерінен келген орыс, неміс, шешен, ингуш, татар балаларын қазақтардың асырап алуы көп болған. Ал қол-аяғы бірдей шөрке боп қалған жауынгер жігітті туған анасындай болып күту гуманистік ұлы жүректің ғана қолынан келетін қасиетті іс-әрекет еді. Жазушы осы арқылы ана жүрегінің кеңдігін, махаббатының молдығын асқан суреткерлікпен бейнелейді.2-жүргізуші: «Ашынған ана» (1934) әңгімесі 1916 жылғы ұлт-азаттық; қозғалысына арналған. Жалғыз баласының жасын асырып жазып, майданға қара жұмысқа жібермек болған болыс пен оның қолшоқпары Қарасақалға Қапияның пышақ салып, түрмеге түсуі, онда 17 ай отырып, ақыры оны большевиктердің түрмеден босатуы баяндалады. Жазушының суреттеуінше, қиыншылық пен зорлық-зомбылықты көп көріп, азап шеккен: «... Өмір өзін сондай сіліккен. Қазір бұл сондай орасан күшті. Енді өмірді өзі сілкуге жарап  қалған қайратты ана...»Ал Ғ. Мүсіреповтің «Ананың арашасы» (1934) атты әңгімесінде Антоновтың ақ бандыларының қазақ ауылына ат ойнатып, жазықсыз жандарды атып-асуы, Нағиманы "большевик балаңды тауып бер" деп соққыға жығуы, ананың жан азабына шыдап бағып, ақтар армиясының солдаттарының шымбайына батар сөз айтып, солдаттарды өз командиріне қарсы қоюы, ақыры олардың Антоновты өлтіріп, Қызыл Армияға қосылуымен аяқталады.1-Жүргізуші: «Ғабең өмірінің соңғы кезіне дейін туған жеріне, ардақты Қызылжарына, кіндік қаны тамған топырағы Елтінжалға жиі келетін еді. Ғабит ағаға туған жерінің нулы орманы, саумалдай сапырылып жатқан күміс көлі, тіпті, шоқ-шоқ болып өскен көк талы да ыстық, қасиетті еді."Дүниеде, - дейді жазушы туған еліңнен артық ел де жоқ, жер де жоқ"деуші еді ,- деп еске алады Ғабеңнің қаламдас достары.

1-оқушы:   Балаған елі шыңға да ең,                   Асқардың өзі-ау  шың –Ғабең.                   Дарағай, дана  тұлғамен                   Асқақтап, асып туған ең.                   Алаштың  заңғар  ұлына                   Басын бір иген күллі әлем.2-оқушы:   Асқақтар  дара  аспаны,                   Сарқылмас дана дастаным.                   Шаңқ етер шыңнан асқақ үн,                   Аңсатты елді асына                   Алаштың басын қосқаның.3-оқушы:   Ақ  тілек айтып сом далаң,                   Ақтұйғын қанат қомдаған.                   Әлемнен озған шоң  бабам                   Әйгілі  пырақ-жорғадан.                   Қазақтың  жасы, кәрісі                   Жүректен лүпіл жолдаған.                 4-оқушы: -Тұлпардай баптап  тұмарлап                   Балаған дара шынарға-ақ.                   Атағы кетіп шығандап,                   Таңдап бір  қонған шығар бақ!                   Бас иіп Алаш жатқанда                   Орнында жатыр бір аунап. 5-оқушы:-Әрлеумен ғасыр әжімін                   Ғұмырдың өтер жазы мың.                   Айғақтап  ұрпақ  тәжімін,                   Әлпештер қазақ  өз ұлын.                   Ғабеңнен  тапқан қашанда                   Қазақы сөздің қазығын.6-оқушы:-Өтсе де талай таңдары,                  Сағынар қазақ саңлағын.                  Піріне балап аруағын,                  Пайымдар қыран самғауын.3. Ән үзілісі. «Ана туралы жыр» орындайтын ................................................. 

1-жүргізуші:  Кешімізді сахналық көрініспен  жалғастырамыз.Ғ.Мүсіреповтің «Ананың  арашасы» шығармасын сахналайтын, АНА кейіпкерін сомдайтын 2-жүргізуші:  Құрметтейік,көтерейік те әйелді!Ана-әйелді   құрметтейік!Оның сүюі таусыла ма, бүкіл дүние соның құшағында, ержеткен емес пе?Адамда не қасиет болса, бәрі- күннің көзі мен ананың сүтімен алынған қасиет. Ананың құдіреті әлі өз биігіне жеткен жоқ!Ана  деген кім (қызметіне  қарай)               Тәрбиеші               ЕңбекқорАНА       Қамқоршы         Пана                Ақылшы                Өмір беруші Ана  кім? (туыстық қатынасына  қарай)                    Асыл жар                    шеше                    қайынбикеАНА           қарындас                    балдыз                 ене                   Сіңлі                 Апа                   Келін                 Әже                    Қыз1-жүргізуші:-Оның кітаптары нағыз дарынның   қолтаңбасымен және нәзік талғампаздығымен ерекшеленеді.Олар халық өміріне,интернационализмге  шынайы бойлаған.(Иван Шухов)2-жүргізуші: -Оның көрікті сөзінде отты,серпінді романтика мен ғажап реализм үнемі астарласып отырыптыондықтан  да, біз оның шығармаларын қашанда үлкен олжадай, қымбат шашудай қабылдап келеміз. (Әбділда Тәжібаев)1-жүргізуші: -Әлі де талай-талай замандар өтеді.Талай-талай-Иә,өмірде ана атану,перзент сүю,артына ұрпақ қалдыру қашаннан да адамзат баласына тән ең асыл қасиет, үлкен арман емес пе?! Жер бетіндегі тіршіліктің өзегін келешекке жалғаған, өсер ұрпағына  құндақтағы шағынан ізгіліктің  дәнін еккенаналар.    Ендешеіз қазір ана тақырыбын сахналық көрініспен  жалғастырамыз.Ғ.Мүсіреповтің «Өлімді жеңген ана» шығармасын сахналайтын, АНА кейіпкерін

Ғабит Мүсірепов тіл туралы былай деген; «Тілін білмеген түбін білмейді».Өзге ұлт өкілдеріне қазақ тілін оқытудағы мақсат – мемлекеттік тілде сөйлей білуге, өз ойын айта білуге,сауатты жаза білуге үйрету.Тіл –ұлттың жаны.Тілден биік Асқар жоқТілден  асқан байлық жоқ,Тілден терең теңіз жоқ.  деп  Ғ.Мүсірепов  айтқандайемлекеттік  тілдің мәдениетін көтеру, әдебиетті насихаттау, талантты  жастарды іздеп табу  мақсатында және өз елін, жерін,Отанын,туған халқының тілі мен салт-дәстүрін  қастерлейтін  саналы да парасатты азамат етіп тәрбиелеу  үшін көп еңбек етті

1- оқушы:Қас қырандар шыңдарға келер қонғысы,Ғабеңдер болды сол қырандардың оңдысы.Қаламынан шықты небір жауһарлар,Алыптардың іздерін басқан соңғысы.2-оқушы:Шын асылдар мәңгілік өмір сүрмей ме,Кейіпкерлері түсімде жүр кейде.Сәкендейін сері қалды көңілде-«Кездеспей кеткен бір бейне».3-оқушы:Атар-ау талай рауандап қызыл қыр таңы,Ғабеңдер еді жігіттің бекзат сұлтаны.Қазақтың қызын көгілдір көкке көтерген,Ұлы ғойіркін,шығармасы оның-«Ұлпаны».

Жүргізуші: Ғабит атамыздың бойындағы келесі бір сүйсінерлік қасиет ол өнерге деген қамқорлығы. Соның бір айғағы- ақын Мұқағалидың естелігі............... ....: Естелік....................: М. Мақатаев «Ғабеңе»...........................: Қ. Аманжолов «Ғабитке»

Мұхтар Шахановтың естелігі:«Бақиға Ғабең аттанардан екі жыл бұрын Ғабиден Мұстафин екеуін екінші Алматы өзенінің бойына алып барғанмын. Таза ауада біраз серуендедік. Бір кезде Ғабең: – Әй, Ғабиден, – деді ескі досына бұрылып. – Енді екі жыл өмір сүрсек, жетпей ме? Ғабаң үнсіз бас изеді.Жүрегім шым ете қалды. Кез келген адамның өз табиғатында өмірге тоймайтыны шындық. Мына кісінікі не деген ынсап, не деген қанағат! Көзді ашып-жұмғанша өте шығатын екі жылды ұзақ ғұмырға санап тұр. Әрі соған мейілінше разы сияқты…Ой, Алла-ай! Әлгі айтылған сөзге періште әумин дегендей. Бір жылдан соң Ғабиден Мұстафин, екі жылдан кейін өзі дүниеден озды»,- дейді.Олай болса, Ғабеңнің соңғы сөзіне құлақ түрейік.Жайна: ТУҒАН ЕЛГЕ СОҢҒЫ СӨЗКешегi өткен Ғабиден досқа: “Ендi екi жыл жүрсек жетпей ме?!” дегенiм бар едi. Сол мөлшерiм мөлшер болды. Қойны суық қасиеттi қара жер құшағына, мiне, мен де кеткелi жатырмын. Үмiтпен, күреспен, сенiммен өткiзген ұзақ ғұмырымды қорыта қарасам, қуанышым да, ренiшiм де мол екен.Жас қазақ мемлекетiнiң биiк туы менiң көз алдымда көтерiлдi. Бүгiнде күллi әлем назары ауған iргелi елге айналдық. Бiрақ әдебиет пен өнер ұлы болмаған жағдайда ұлт ұлы боп есептелмейтiнiн ұмытпайықшы. Жан сүйсiнтер бiрлiк жоқ жерде саналы тiрлiк те жоқ. Кейде мыстың алтынға, қыранның қарғаға телiнiп жататыны – осының кесiрi. Үлкен өнердiң үлкен таза мiнезi болуға керек. Өзiм iргетасын қаласқан қазақтың ата буын әдебиетiнiң атынан өтiнемiн: менi соңғы сапарға шығарып саларда осы ақтық тiлегiмдi еске алыңдаршы.Қалам ұстауға халiм болмағандықтан, хатты Әлжаппар мен Мұхтарға айтып жаздырдым.Ал, қасиеттi елiм, жерiм, қиыспас дос-жаран, ағайын-туыс, сәулелi жас ұрпақ, қош, қош болыңдар!

Ғабит МҮСІРЕПОВҒұмыр бойы тыным көрмей арпалысқан Ар үшін,Шыншыл, адал мінезімен жақын еткен алысын,Күллі қазақ өнерінің арқалаған намысынСенімен де қоштасар кез келгені ме, арысым?!Саған деген қошеметтің ұлан-ғайыр аумағы,Табытыңа бас иіп тұр қазақтың бар таулары.Саған сәлем кең далаңнан – жанарынан жас тамған,Саған сәлем жас буыннан – жазылмаған дастаннан.Қай кезде де туған елге деген ұлы махаббатӨз ұлтының даналарын қадірлеуден басталған.Ғасырына қуат қосқан даңқыңды ешкім бөгемес,Қазақтың сөз өнерінен бой көтерген Эверест.Қадірлім-ау, ескерткіш қып сенің ұлы тұлғаңаКөк тіреген Алатаудың өзін қойса, көп емес.Жүргізуші: Міне, бүгін жазушының өнегелі өмір жолы мен артына қалдырған бай мұрасы- оқушысын жақсылыққа, адамгершілікке, Отаншылдыққа, халықтар достығына баулитын қымбат қазына, рухани азық екенін, сонымен бірге біздер үшін тәрбиелік мән- мағынасының да зор екендігін ұғындық. Сөзімді ұлы Абайдың :Көп адам дүниеге бой алдырған,Бой алдырып, аяғын көп шалдырған.Өлді деуге сия ма, ойлаңдаршы,Өлмейтұғын артына сөз қалдырған,- деген жыр шумағымен қорытындылаймыз.



















































Материалды жүктеу (Скачать)
Авторы:
Аккулов Ерлан Абенович
Жарияланған уақыты:
2019-01-10
Категория:
Сурет
Бағыты:
Сыныптан тыс жұмыс
Сыныбы:
7 сынып
Тіркеу нөмері:
№ C-1547105650
2222
333
444
555
666
7
888
999