Авторлық материал жариялағаныңыз
туралы сертификатты тегін алу үшін
+
Материал жариялау
БАҚ (СМИ) жариялаған соң номер беріліп қорғалады
Сертификатты (құжатты) тексеру

Жоба. Айтыс өнері
Материал жайлы қысқаша түсінік: Жоба музыка пәніне арналған
Материалды ашып қарау
Жоба тақырыбы: Айтыс өнері Жоба мақсаты: Айтыс өнерінің түрлерімен таныстыру Жоба түрі: Жеке жұмыс Қолданылған дереккөздер:Интернет желісі,әдебиеттер Айтыс өнерінің түрлері өте көп. Айтысты домбырамен,қобызбен орындайды. Кейбір кезде аспаптарсыз да орындай береді.Айтыстың кең тараған түрлері:ақындар айтысы,қыз бен жігіт айтысы,қайым айтыс. Айтыстың дәстүрі бізден басқа қырғыз, қарақалпақ, алтайлықтармен қатар түрік елінде де бар, дегенмен олардағы айтыс дәл біздегідей көлемдік, көркемдік биік деңгейге көтеріле қоймаған. Мұның халқымыздың ғасырлар бойғы кәсіп-тіршілігі мен салтына, әдет-ғұрпына  байланысты көрініс тапқаны ешбір дау туғызбайды. Сондықтан еліміздің рухани өмірімен ертеден біте қайнасып бірге жасап келе жатқан бұл қайталанбас өнер ұлттық мақтаныш ретінде бағалануға тиіс. Салт айтысының ескі түрі қыз бен жігіт айтысында негізгі тақырып – жастық көңіл күйі мен өнер сынасу болса, ақындар айтысында өнер салыстыру, сөз сынасудың үстіне әр ақын өз руын дәріптей жырлаушылық келіп қосылғанын көреміз. Әсіресе бұл 19 ғ. етегін кеңірек жайған. АқындарШөжеБалтаОрынбайКемпірбайТезекбайСүйінбайТүбекОмарқұлТәбияМұратСүгірЖаскілеңБала ОмарБіржанСара, т.б. түрлі тақырыпта шығарған қысқа өлеңдерімен қатар, айтысқа түсіп, сан алуан сөз тартыстарын бастарынан кешірген және тарихта көпшілігінің аттары осы айтыс арқылы сақталған. Айтыс жанры қазақ ауыз әдебиетінде саны жағынан да, сапасы жағынан да айрықша орын алады. Тек қазақта ғана емес, бүкіл Шығыс елінде бар айтыс қазір өзінің жанрлық қасиетін, түрін қазақ әдебиетінде сақталған.Айтыстың алғашқы бұлақ көзі тұрмыс-салт жырларындағы “Жар-жар” мен “Бәдік” жырларынан басталған. Кейін қыз бен жігіт айтысына да (қайым өлең) ұласқан. Келелі ақындар айтысы — екі дай жұрттың ортасында бетпе-бет отырып, қолма-қол шығарылып айтылады. Қазақ айтыстары жанрлық сипаты жағынан түре айтыс, сүре айтыс болып екіге бөлінеді. Алғашқысына бір-бір ауыз өлеңмен қайырылатын айтыстар жатса , кейінгісіне келелі, кесек ақындар айтысы енеді . Айтыс мазмұндық сипатына қарай, әдет-ғұрып айтысы және ақындар айтысына жүйеленеді. Соңғысы тақырып аясына қарай жұмбақ айтыс, мадақ айтыс, тағы басқа болып жіктеледі.Мен осы айтыс түрлерінің ішінен жұмбақ айтыс туралы қысқаша түсіндіріп кетейін. Жұмбақ Айтыс– айтыс жанрының бір түрі. Онда табиғат құбылыстары, адамжан-жануар, қоғам тіршілігіндегі көріністерді жұмбақтау арқылы өнер бәсекесіне түскен әріптестер бір-бірінің ақыл-парасаты мен ой-түсінігін сынап, сөзден тосып, тізе бүктіруді көздейді. Жұмбақ айтысының ең жақсы үлгісінің бірі – Сапарғали мен Нұржан айтысы. Бұл айтыста екі ақын да білімділік, тапқырлық, өнерлілік танытқан. Сапарғали ауыл тіршілігінің қалыпты шындық болмысымен қатар, қазақ жерінің Ресейге қосылуына байланысты ел өміріне енген жаңалықтарды жұмбағына арқау етеді. Мысалы: Әсет пен Ырысжанның жұмбақ айтысы” – әлеум.-қоғамдық маңызы, көркемдік сипаты жағынан шоқтығы биік шығарманың бірі. Мұндағы төрт жұмбақтың үшеуі адам, табиғат, тіршілік сырларын бейнелесе, ал қалған біреуі қазақ даласындағы ел билеуші әкімдердің жауыздық, зұлымдықтарын әшкерелеуге арналған. Ел билеуші әкімдерді аллегориялық тәсілмен суреттеуҚожахмет пен Әбубәкір Кердерінің айтысында” да бар. Қорытындылай келе мен айтыс өнерінің көптеген түрлерін біліп,түсіндім. Қазіргі кезде адамдар айтысты көп тыңдамайды,тіпті айтыстың не екенінде ұмытып барады. Теледидардан да айтысты көп көрсетпейді. Менің ойымша айтысқан қызықты. Айтыс өнері деген сабаққа дейін мен айтыстың түрлері көп екенін білмеппін. Енді мен айтыс өнерінің сырын түсіндім.
Материалды жүктеу (Скачать)
Авторы:
Серикжан Арай Рауанқызы
Жарияланған уақыты:
2019-01-18
Категория:
Музыка
Бағыты:
Сыныптан тыс жұмыс
Сыныбы:
5 сынып
Тіркеу нөмері:
№ C-1547828211
333
444
555
666
7
888
999