Авторлық материал жариялағаныңыз
туралы сертификатты тегін алу үшін
+
Материал жариялау
БАҚ (СМИ) жариялаған соң номер беріліп қорғалады
Сертификатты (құжатты) тексеру

111
Л.Толстой "Жан сырым"
Материал жайлы қысқаша түсінік: Барлығына
Материалды ашып қарау
Жан сырым Мен православиялық христиандық дінде шоқындырылып тәрбиелендім. Мені оған балалық шағымнан бастап, менің балаң және бозбала кездерімде де үйретті. Бірақ жасым 18-ге толып, университеттің 2-ші курсын аяқтап шыққанымда, маған үйреткендерінің енді ешқайсысына да сенбедім. Есте қалғандарым бойынша пікірлеп көрсем, мен ешқашан да шындап сенбегенмін, менде тек қана алдымда ғибадат еткен үлкендер мен мені неге үйреткен болса, сол нәрсеге деген сенім ғана болды, бірақ бұл сенім өте тұрақсыз еді. Есімде, жасым он бірде кезімде,гимназияда оқып жүрген, ілгеріректе қайтыс болған Володенька М... деген бір бала, бізге жексенбілікке келіп, гимназияда жасалған, соңғы жаңалық ретіндегі ашылымды хабарлады. Ашылым құдай жоқ және бізді үйретіп жүргендерінің барлығы ойдан шығарылған дегеннен тұрды (бұл 1838 жылы болған еді). Бұл жаңалықпен үлкен ағаларымның қызыққандары, мені де кеңеске шақырғандары есімде. Барлығымыз, есімде, қатты қуандық және бұл хабарды өте қызықты да, болуы әбден мүмкін нәрсе ретінде қабылдадық. Тағы да есімде, үлкен ағам Дмитрий университетте оқып жүрген сәтінде, кенеттен, өзінің табиғатына тән құмарлылығымен дінге берілді, содан соң барлық діни қызметтерге қатысып, ауыз бекітіп, таза, өнегелі өмір сүруді бастады, біз болсақ, тіпті үлкендер де оны үздіксіз күлкі еттік және неге екені белгісіз оған Нұх деген лақап ат қойдық. Есімде, Казан университетінің қамқорлық жасаушысы Мусин-Пушкин, бізді өзіне билеуге шақырып, билеуден бас тартқан ағамды Дәуіттің де сандықтың алдында келе жатып билегенін айтып, келекелеп көндірген-тін. Менің сонда үлкендердің бұл әзілдеріне жаным ашыған-тын, соң катехизисті оқу керек, шіркеуге бару керек, бірақ мұның барлығын тым шынайы қабылдау керек емес деген қорытынды шығардым. Тағы да есімде, мен өте жасымда Вольтерді оқыдым және оның мысқылдары мені ашуландырмақ түгілі көңілімді көтеретін. Діни сенімнен құлдырау бұрын немесе қазіргі кезде біздердей білім жүйесіндегі адамдарда қалай орын алып жатқан болса, менде де солайша орын алды. Ол менің ойымша көп жағдайда былай орын алады: адамдар барлығы қалай өмір сүріп жатса солай өмір сүре береді, ал барлық адамдар діни білімге ешқандай ортақтығы жоғымен ғана емес, көп бөлігі бойынша қарама-қарсылық тудыратын бастау негізінде өмір сүреді; діни білім өмірімізде қатыспайды, өзге адамдармен араласу барысында да ешқашан кездеспейді және жеке өміріңде өзіңе де ешқашан оны орындауға тура келмейді; діни біліммен сенімге кіргізу өмірге тәуелсіз түрде, одан жырақта орындалады. Егер тап болған жағдайда сырттай ғана, өмірмен байланысы жоқ түрде ғана құбылыспен кездесесің. Адамды өміріне, істеген ісіне қарап бұрын да, қазір де ешқалай діндар ма, әлде діндар емес пе, білуге болмайды. Егер православияны анық ұстанатындар мен оны теріске шығаратындардың арасында айырмашылық бар болса, онда біріншілерге пайда жоқ. Қазір қалай болса, бұрын да анық мойындау мен православияны ұстану көбінесе ақымақ, қатыгез, азғын және өздерін өте маңызды адамдармыз деп есептейтіндерде болған. Ал, ақыл, адалдық, туралық, ақкөңілділік, өнегелілік көбінесе өздерін дінге сенбейміз деп мойындаушыларда кездесетін. Мектептерде катехизисті оқытады және оқушыларды шіркеуге жібереді; шенеуніктерден сотта куәгерлікті талап етеді. Ал біздің тобымыздағы еш жерде оқымайтын және ешқандай мемлекеттік қызметте жүрмейтін адам, қазір, ал ертеректе көбірек, өзінің христиандардың ортасында өмір сүретіндігін және өзі де христиандық православиялық діннің ұстанушысы екендігін ондаған жылдар бойы бірде-бір рет есіне алмай жүре беруіне болатын еді. Сол себепті қазір де, бұрынғыдағыдай сенім мен сыртқы қысым арқылы ұсталып тұрған діни білім, өзіне қарама-қарсы болған өмір тәжірибесі мен білімнің әсерінен біртіндеп жоғалуда, және балалық шағында мәлімделінген, бірақ қазір әлдеқашан ізі де қалмаған діни білім, өзінде толық сақтаулы деп ойлап, адам өте жиі ұзақ уақыт бойы өмір сүреді. Маған ақылды және турашыл С., деген адам сенуден қалай тоқтағанын әңгімелеп берді. Бірде, жасы жиырма алтыға келіп қалған ол аңда жүріп, жатақта өзінің ескі, бала кезден қалыптасқан әдеті бойынша дұға қылуға тұрады. Аңда бірге болған үлкен ағасы сабанда жатып оған қарайды. С. дұғасын аяқтап болып жатқан соң, ағасы оған «Сен әліде осыны істеп жүрсің бе?» - дейді. Бұдан басқа бір-бірімен еш сөз қатыспайды. С. сол күннен бастап дұға жасауға тұруды және шіркеуге баруды тоқтатады. Міне, отыз жылдан бері, дұға жасамайды, сотта куәгерлік етпейді, шіркеуге бармайды. Бұлай болу себебі ағасының сенімін біліп оған қосылғысы келгендігінде емес, болмаса жүрегінің түбінде бір шешімге келгендігінде де емес, бұлай болу себебі ағасы айтқан сөз әне-міне өз салмағынан құлайын деп тұрған қабырғаны саусақпен түрткендей болғандығында; бұл сөз сенім бар деп ойлаған, бірақ әлдеқашан бос орынға айналған жерді көрсетуші нұсқау болды, және де бұлай болған себебі өзі айтқан шоқынулар, ғибадат жасауда тұрған кезіндегі сәжделер, толығымен мағынасыз іс-әрекеттер болып табылғандығы үшін. Бұлардың мағынасыздығын түсінген ол, әрі қарай жалғастыра алмады. Менің ойымша бұрын да, қазір де адамдардың көпшілік бөлігімен осылай болып жатыр. Мен дінді қайсыбір мақсаттарға жету жолындағы құрал ретінде пайдаланушылар жайлы емес, өзімізге ұқсас білімі бар, өзіне-өзі турашыл адамдар жайлы айтып тұрмын. (Бұл адамдар - нағыз дінге сенбеушілер, өйткені дін олар үшін тұрмыстық мақсаттарға жетудегі құрал болса, демек ол дін емес.)



Материалды жүктеу (Скачать)
Авторы:
Қалқашев Ғалымжан Бақытбекұлы
Жарияланған уақыты:
2019-01-24
Категория:
Философия
Бағыты:
Барлығы
Сыныбы:
Барлығы
Тіркеу нөмері:
№ C-1548339406
2222
333
444
555
666
7
888
999