Авторлық материал жариялағаныңыз
туралы сертификатты тегін алу үшін
+
Материал жариялау
БАҚ (СМИ) жариялаған соң номер беріліп қорғалады
Сертификатты (құжатты) тексеру

PECS карточкаларын қолдану
Материал жайлы қысқаша түсінік: Баламалы байланыстың (коммуникация) - осы әдісі арқылы баламен суреттермен тілдесуді көздейді. PECS-тіл кемістігі бар балалардың карточка арқылы тілдесу жүйесі. ПЕКС-ті пайдалана отырып, балаға жылдамырақ өзінің белсенділігін танытып және еріксіз сөздерді айтуға үйретуге болады.Пекс баланың қоршаған адамдармен тілдесуіне өте жетімді.
Материалды ашып қарау
PECS карточкаларын қолдану



Қалыпты бала өзін қалай ұстайды? Ол ересек адамның жанына келіп, өзіне назарын аудартып,қалағанын сұрайды. Аутист балалар оны қалай істеу керектігін білмейді. «Көптеген аутист балалардың ата-аналары сөйлей алмайтын немесе сөздік қоры аз балаларына қарым-қатынас әдісі ретінде пекс карточкаларын қолдану туралы тіпті қаламайды. Ең жиі кездесетін дәлел, егер карточканы пайдалануға үйретілсе « бала жалқау болады және мүлдем сөйлей алмайды ». Тағы біреуі - «егер бала пекс карточкаларын қолданатын болса, бұл ауызекі тілдің дамуын тоқтатады ». Соңғы аргумент « карточка қолданатын бала өздерінің құрдастарының арасында басқаша көрініп, бұл оның интеграциясы мен байланысын қиындатады ». Көптеген аутист балалар басқа адамдармен сөйлесе алмайды және өзінің сұранысы, шағымдар мен әсерлерімен бөлісуді қалайды. Байланыс және өзара іс-қимыл процесі өте күрделі және дерексіз, сондықтан аутистер үшін осы дағдыларды меңгеруге және түсіну қиын , басқа дерексіз ұғымдар сияқты. Бір секундқа тоқтап, байланыс деген не? -деп ойланып көріңізші. Осы тұжырымдаманы нақты мінез-құлық терминдерімен анықтауға тырысып көріңізші. PEСS жүйесі аутист балаға қолжетімді түрде «байланыс» немесе «байланыс» түсінігін анықтауға мүмкіндік береді. «Байланыс» - бұл жұмыс үшін коммуникативтік серіктес қажет болатын алмасу. Яғни, бала ауада бірдеңе айта алмайды, ал ауадан ол алғысы келетін нәрсе пайда болады. Бала « сұрану» керек - серіктеске жақындап, серіктестің назарын аударып,өзінің өтінішін қол жетімді (балаға) және түсінікті (әріптес үшін) жолдау керек. Бұдан кейін серіктес балаға сұрағандарын береді. Аутист балалар көп жағдайда өз ойларын білдіре алмайды. Жиі бала бөлмеде жүгіріп және сөздерді айқалап айтады, қалаған затты өздігінен алуға тырысады, бірақ ересек адамға келіп өзіне қажетті затын сұрап ала алмайды, өйткені оны ересек адамдар түсінбейді. Пексті пайдалану осы проблемаларды болдырмауға көмектеседі. Баламалы байланыстың (коммуникация) - осы әдісі арқылы баламен суреттермен тілдесуді көздейді. PECS-тіл кемістігі бар балалардың карточка арқылы тілдесу жүйесі.Сурет-карточкалар арқылы тілдесу бағдарламасын Лори Фрост және Энди Бонды атты докторлар ойлап тапқан. Жүйенің мақсаты- аутизммен ауыратын балаларды жылдам және белсенді сөйлеуге үйрету.Әдістің мағынасы.ПЕКС-ті пайдалана отырып, балаға жылдамырақ өзінің белсенділігін танытып және еріксіз сөздерді айтуға үйретуге болады.Пекс баланың қоршаған адамдармен тілдесуіне өте жетімді.













РЕСS - әзірлік кезеңі Байланыстың бастапқы дағдыларына РЕСS карточкаларын пайдаланып оқытуды бастамас бұрын, үрдіске жете әзірлену керек. Баланың өзінің өтінішін білдіру қабілеттеріне үйретудің бастапқы кезеңінде,баланың қызығушылық ортасын , оның қажет ететін заттары мен әрекеттерін анықтап алу керек. Бұны бірнеше тәсілдермен орындауға болады:1. Баланың іс-әрекетін бақылау және кестеге бақылау нәтижесін жазуБос уақытта бала немен айналасқанды, нені жегенді ұнатады, қандай сұйықтықты ішкенді, кіммен уақытты өткізуді, қайда баруды және ерекше нені ұнатпайтынын бақылауға болады.Мотивациялық факторлардың бағасы
Сүйікті тағамдары/ тәттілері



Сүйікті сусындары



Сүйікті ( теледидар көру, арнайы орында отыру, ж.б.)

Ұнатып барғысы клетін жерлері

Уақытын бірге өткізгісі келетін адамдар

Бос уақыттында немен айналысады



2нталандыру жүйесін анықтауБаланың барлық сүйікті заттарын бірге жинап, оған барлық жинақ ішінен сүйікті бір зат немесе жұп санды таңдату. Сонымен қатар, бала қандай ынталандырулар мен заттарды көбірек және азырақ таңдайды, қандай заттармен оған айырылысу қиын және қандай затты ол қиналмай беретініне назар аудару керек.Сынақ негізінде деректерді кестеге жазып қою керек
Көбірек қалайтын ынталандыру/ зат Көбірек қаламайтын ынталандыру / затБейтарап ынталандыру( нейтральный)
1.1.1.
2.2.2.
3.3.3.
4.4.4.
5.5.5.


Керекті құрал-жабдықтар:

*Карточкалар*Жапсырма*Сабаққа арналған жеке альбом*Сөйлем құрастыруға арналған жолақша PECS бірінші кезең

РЕСЅ -ке оқытудың бірінші кезеңінің негізгі мақсаты -өзіне қажетті затты алу мақсатында коммуникативтік серіктеске баланың карточканы беруі. Яғни, бала мотивациялық стимулды көргеннен кейін , карточканы алып, оны мұғалімнің қолында қалдырады . Күтілетін мақсат: «қалаған керекті» затты көріп, заттың бейнесі бейнеленген карточканы алып, серіктеске жақындап, қолына карточканы салады. Оқытудың осы кезеңінде екі ересек адам қатысады. Бір ересек - "коммуникативтік серіктес"- қарама-қарсы отырады және қолында баланың қалап тұрған затын ұстап отырады. Екінші ересек - "көмекші" - баланың артында отырады және өзінің қолымен баланың қолын суретке бағыттап, алуға және қарама-қарсы отырған серіктеске беруге көмектеседі. Баланың белсенділігін баспас үшін , екі ересек те балаға: «Сен не істегің келеді?» сұрағымен немесе « Кәмпитті жегің келсе, суретті бер» деген нұсқауды қолданбайды. Екі ересек те сөйлеумеуі қажет.Коммуникативті серіктес баланың белсендігін туғызу үшін , қалаған затын ешқандай сөзді айтпай балаға жақындатады. Көмекші баланың іс-әрекетін бақылап отыру керек, бала қолын затқа соза бергенде - баланың қолын карточкаға бағыттап, алуға және коммуникативті серіктеске беруге көмектесу керек - бұл әрекеттің барлығы сөздің көмегінсіз орындалуы қажет.Біртіндеп бала өздігінен керекті әрекеттерді орындау үшін көмекші көмекті азайту керек. Бала карточканы коммуникативті серіктестің қолына қойғанда ғана , серіктес сол заттың атын атап , бірден баланың қолына затты ұстатады.Бұл әрекеті арқылы «коммуникативті серіктес» баланың өтінішін сөзбен айтады, алдыңғы уақытта егер бала сөздерге еліктесе (имитировать), онда өтінішін сөзбен жеткізуі мүмкін . Бірінші кезеңнің негізгі мақсаты затты таңдауы және тілектердің әртүрлілігі емес , баланың карточканы беруі . Сондықтан бір ғана затпен, бір ғана карточка қолданылады. Бұған көз жеткізу үшін -баланың затты алу үшін ынталандырудың (мотивацияның) бар екендігін байқағаннан кейін , бастапқыда бала оны карточка бермей-ақ алады. Мысалы, бала басында кішкентай кәмпит алады. Келесі кәмпитті "коммуникативтік серіктес" балаға көрсете отырып қолында ұстайды және бермейді. Егер бала қол ұшын созса, яғни, ол тағы да кәмпитті қалағаны ,осы сәтте көмекші - баланың қолын карточкаға бағыттап, алуына көмектесіп және карточканы беруге көмектеседі.Егер бұл зат емес, іс-әрекет болса, мысалы , әткеншек тебу болса. Алдымен баланы бірнеше секунд әткеншекте тепкізіп , тоқтатамыз. Егер бала қимыл арқылы әткеншекте қайта тепкісі келгенін білдірсе - көмекші баланың қолын әткеншектің суреті бейнеленген карточкаға бағыттап, карточканы алуға және «коммуникативті серіктестің» қолына беруге көмектеседі. «Коммуникативті серіктес» суреттегі бейнені атап, тағы да балаға әткеншек тепкізеді.















PECS екінші кезең Екінші кезеңінің негізгі мақсаты - бірінші кезеңінде оқытылған, бұл бекіту және жинақтау дағдысы, - қалаған затты алу үшін « коммуникативтік серіктеске» ара қашықтықта карточканы беру. Екінші кезеңге бала 10-нан 24 карточкаға дейін өздігінен және «көмекшінің» көмегінсіз карточканы беруді үйренген кезде өтуге болады. Егер бірінші кезеңде баладан бір ғана карточка беру ұсынылса, екінші кезеңде балаға одан күрделірек тапсырма беріледі. Мысалы: карточканы алып, орындықтан тұрып, ересек адамға жақындап ,карточканы қолына қою керек. Немесе : бала үстел басында емес , кеңістік ішінде болса. Ересек адам оның қалаған затын ұстап тұрғанын көрді- бала үстелге жақындап,карточканы алып, ересек адамға жақындайды.Тағы бір нұсқа: бөлмедегі тақтаға ілінген карточканы шешіп алып , сонымн бірге «коммуникативті серіктестікке келеді. «Көмекшінің» бұл кездегі міндеті- бала өздігінен орындай алмаған жағдайда баланы карточкаға бағыттау. Сонымен, екінші кезеңде жұмысты келесі қадамдарға бөлуге болады:1-қадам. «Сабаққа қажетті карточканы папканың ішінен алу».Сабаққа қажетті карточканы папканың сыртқы бетіне жапсырып, ал керек емес карточкаларды папка ішінде сақтаймыз. Жұмысты жалғастыру үшін балаға затты (кәмпит немесе ойыншық) алуға мүмкіндік беру. Бала затты жеп немесе ойыншықпен ойнап болғаннан кейін (10-15 мин), бірінші сынақты бастаңыз, яғни карточканы папка бетіне жапсырып, баланың көңілін аударыңыз. керек. Бала папканың мұқабасынан карточканы алып, «коммуникативті серіктестің» қолына салуын күтіңіз . Баланың қандай да әрекет білдіргенін байқаған жағдайда «Көмекші» - балаға карточканы алуға көмектеседі. Бала « Серіктестен» өзіне қажет затын өздігінен карточканы папкадан алып беріп алмастырғанда ғана, «Көмекші» көмегінің санын азайтады. .2-қадам. «Бірте-бірте бала мен мұғалімнің ара қашықтығын ұлғайту». Бала карточканы алып үлкенге ұмтылды. Осы уақытта ұстаз қолын денесіне қарай жақындатып, бала алмасуды орындау үшін,қолын созып беруіне қимыл жасайды. Алмасу аяқталғаннан кейін ( карточка ұстаздың қолына салынғаннан), баланы мадақтап, керекті затын беріңіз. Келесі сынақта бала қолын созу үшін кішкене артқа шегініңіз. Сонда, бала суретті ересек адамның қолына салу үшін, орындықтан тұрып ересек адамға жақындау керек. Біртіндеп бала мен ұстаз арасын бірнеше сантиметрге, содан кейін метрге алшақтата беріңіз. Соңында бала бөлменің кез келген жерінен серіктеске жақындауды меңгеру керек. Осы уақыт бойы карточка ылди баланың маңында болу керек. 3-қадам. «Бірте-бірте бала мен папка арасындағы қашықтықты ұлғайту». Бала екінші қадамды меңгергеннен кейін , бала мен папканың ара қашықтығын ұзартамыз. Бұл жағдайда алмастыруды орындау үшін бала алдымен папкаға , содан кейін - ұстазға жету керек.Бірнеше сынақтар барысында папканы баладан неғұрлым көбірек алыстатып отырыңыз. Бала папканың ішіндегі карточкаға алып ,алмастыруды орындауды үйренгенше папка мен баланың ара қашықтығын алшақтата беріңіз.4-қадам. « Көмекті көрсетуді біртіндеп тоқтату». Дағдыларды қалыптастыру барысында тезірек көмекті (физикалық бағыттағы) тоқтату . Сонымен қатар «коммуникативті серіктесте» карточканы алақанына салу үшін ,балаға қолын созуды тоқтату керек. Осылайша, қаланған реакция бекітіледі - бала бөлменің кез-келген бұрышынан, карточканы алып , " серіктестің" назарын аударып (мысалы, оған дейін қол тигізіп), серіктес көңіл аударғаннан кейін - оған карточканы беріп, қалаған затын алуы. PECS үшінші кезең ( 1 қадам)



Үшінші кезеңде -баланың алдыңғы кезеңдерде алған дағдылары толық меңгерілгеннен кейін, карточкада бейнеленген заттарды ажырату ға үйрету.Тақтада немесе баланың байланыс кітапшасындағы карточкалардың ішінен өзі қалаған зат бейнеленген карточканы таңдай білуге үйрету. Үшінші кезеңнің бірінші қадамы екі карточканың ішінен таңдау жасаудан басталады:қалаған зат бейнеленген карточка және балаға қажетсіз зат бейнеленген карточка. Егер бала өзінің қалаған заты бейнеленген карточканы таңдаса , ол онда оны алады,егер ол екінші карточканы алса, онда ол соған тиесілі затты алады,яғни қажет емес зат.Алдыңғы кезеңдердегідей, карточка таңдау барысында балаға сөздік көмек және көмектесуге болмайды: «Жоқ бұл дұрыс емес, кәмпитті бер!» .Осы кезеңде оқыту табиғасалдардың көмегімен жүреді: яғни дұрыс таңдау жасаса-қажетті затты алады. Дұрыс таңдау жасамаса -қажетсіз затты алады.Бала зейінді болу үшін және оң жақтағы немесе сол жақтағы карточканы еріксіз беруге үйренбес үшін , оқыту барысында карточкалардың орнын үнемі ауыстырып отыру керек.Бала өзіне қажетсіз заттың карточкасы мен қажетті заттың карточкасының айырмашылығын білгеннен кейін келесі кезеңге өтеміз.











PECS үшінші кезең ( 2 қадам )





Бала қажет емес заттың карточкасынан , қалаған затының карточкасын тануды үйренгеннен кейін, қажет еткен екі заттың ішінен таңдау жасау қадамына өтеміз. Бұл процедурада оқыту кезең-кезеңмен орындалады: • 1. Бала алдында екі зат салынған науа (поднос). Баланың жанында екі затқа сәйкес карточкасы бар байланыс кітапшасы .• 2. Бала екі заттың біреуінің карточкасын ұсынғанда, оған науаны жылжытып, тиісті затты таңдауға рұқсат ету қажет. • 3. Осы сатыда оқытылған жаңа реакция - заттың тиісті суреттің таңдау болып табылады. Бала дұрыс нысанды ұстағаннан кейін, оны бірден мақтап және сол затты алуға рұқсат етіледі. Бала заттың суретін таңдағаны баланың карточканы дұрыс пайдаланатынын көрсетеді. • 4. Егер бала сәйкес келмейтін затты алуға тырысса, қате реакциясын тоқтатып, қатені түзету рәсімін қолдану керек, (алдыңғы қадамда сипатталған).Бала карточкаларды дұрыс ажыратуды және тиісті заттарды таңдауды үйренгеннен кейін, қиындық деңгейін арттырып, қосымша карточкаларды қосу керек. Яғни, баланы 3 заттан, 4, 5 және т.б. заттан таңдауды үйрету керек.

Карточкалар арасындағы айырмашылықты үйренудің соңғы қадамы - баланы байланыс кітапшасынан қажетті картаны таңдауға үйрету. Мұны істеу үшін кітаптың мұқабасынан барлық карточкаларды алып тастаңыз және бірінші немесе екінші жоғары ынталандыратын ынталандыру карталарын бірінші бетте орналастырыңыз. Содан кейін кітапты жабыңыз. Бұдан кейін балаға заттардың бірін көрсету керек. Бала байланыс кітабын ашып, тиісті карточканы алуға және оны созуға тиіс. Егер ол мұны жасамаса, физикалық бағыттың көмегімен оған көмектесе аласыз және физикалық көмек бірте-бірте жойылады.





















PECS төртінші кезең





Төртінші кезеңнің негізгі мақсаты- «Мен қалаймын» символын пайдалана отырып, карточкалардан сөйлем құрастыруды үйрету.

Алдыңғы кезеңдерде бала өзіне қажет зат пен әрекетті орындау үшін,тек қана бір ғана карточканы берген болса,енді сөйлем құрау үшін бірнеше карточканы қолдануды үйренеді.Яғни, сөйлем құрастыруға арналған жолақшаға карточкалардан сөйлем құрастырып жапсырып , жолақшаны беру. Баладан күтілетін соңғы нәтиже- баланың алдындағы немесе тыс жердегі затты бірнеше сөзден тұратын сөйлем арқылы сұрауы. Ол папканы ашып, «Мен қалаймын» карточкасын алып, жолақшаға жапсырып, қажетті заттың суретін тауып, жолақшаға жапсырып, содан кейін жолақшаны «коммуникативті серіктеске» береді. Жолақты алғаннан кейін ұстаз балаға қаратып, әр карточканы баса отырып, сөйлемдегі заттардың атын айту керек.Кезеңнің соңына бала 20 және одан да көбірек карточкаларды қолданып, әртүрлі серіктестердің назарын аудартуды үйрену керек.Осы кезеңде оқыту міне-құлық тізбегі "Соңынан басына қарай" әдісімен орындалады. Барлық тізбек реакцияларға бөлінеді:• 1. Папкаға жақындау• 2. "Мен қалаймын" символын таңдау• 3. Сөйлем жолақшасына «Мен қалаймын символын жапсыру».• 4. Қалаған заттың карточканы таңдау.• 5. Қалаған заттың карточканы жолақшаға жапсыру.• 6. Сөйлем жолақшасын папкадан шешіпалу.• 7. Коммуникативті серіктеске жолақшаны беру.

























Қосымша



























































































PECS бесінші кезең







«Сен не қалайсың?» сұрағын қою арқылы баладан «Мен қалаймын» символына қажет затының карточкасын тіркестіру арқылы жауап алу.Папканың сыртында «Мен қалаймын» және қалаған заттарының символдары жапсырылу керек. Осы кезде ұстаз бірінші рет балаға «Сен не қалайсың?» сұрағын қойып, «Мен қалаймын» карточкасын саусағымен басып көрсетеді,. Бала « Мен қалаймын» символын жапсырып, қасына өзі қалаған заттың символдарын таңдап , сөйлем құрастырып, жолақшаны серіктеске береді.



PECS алтыншы кезең









Осы кезеңнің негізгі мақсаты қоршаған ортадағы болып жатқан оқиғаларды баяндау және сол арқылы айналасындағы адамдардың назарын аударту болып табылады. Мысалы: кейбір балалардың көрсетеді саусақпен аспанға көрсетіа "Ұшақ! Мама, қара - ұшақ!!" деп айқайлауы. Бұл арқылы бала аспанда ұшып бара жатқан ұшақты алу емес, анасының назарын өзіне аудартуы. Яғни, бұл мінез-құлық, қалаған затты алу мен әрекетке қол жеткізу үшін емес,әлеуметтік ынталандыру арқылы нығайтылады (анасының «ой ,сен» реакциясы

PECS жүйесі бойынша оқытуды арнайы бір уақыт және арнайы бір орында өткізу міндет емес, бөлме іші болсын, ойын барысында болсын баланың қандай да бір затқа қызығушылығының оянғанын көрсеңіз, тез арада PECS әдісі бойынша сынақты бастаңыз.



Материалды жүктеу (Скачать)
Авторы:
Раимбердиева Зура Зүттиллаевна
Жарияланған уақыты:
2020-03-03
Категория:
Коррекциялық мектеп
Бағыты:
Мақала
Сыныбы:
Басқа
Тіркеу нөмері:
№ C-1583217558