Авторлық материал жариялағаныңыз
туралы сертификатты тегін алу үшін
+
Материал жариялау
БАҚ (СМИ) жариялаған соң номер беріліп қорғалады
Сертификатты (құжатты) тексеру

111
"Жүре пайда болатын жүрек ақаулары" Биологиядан презентация Жетекші: Р.С.Тлекқабылова
Материал жайлы қысқаша түсінік: мұғалімдерге арналған
Материалды ашып қарау
Материалдың мәтіндері
1 бет
Батыс Қазақстан облысыАқжайық ауданыБолдырев ауылыБолдырев негізгі мектебі
Орындаған: 8 класс оқушысы Тулегенов Абдолла ИсаұлыЖетекшісі: Биология пәні мұғаліміР.С.Тлекқабылова
Т а қ ы р ы б ы: Ж а н у а р л а р ж а й л ы

2 бет
Т ү л к і л е р ж а й л ыТүлкілердің өмір сүру уақыты 6-8 жыл, ал жасанды табиғи қорықтарда 20-25 жыл тіршілік етуі мүмкін. Жаңа туылған кезіндегі салмағы -150 грамм. Түлкілер -тышқан және қояндармен қоректенеді. Сондай-ақ, оның мәзіренде жеміс-жидектер де бар. Ең басты жаулары -қасқыр және бүркіт. Бірақ, түлкілер айлакер болғандықтан, оларды ұстап алу қиынға соғады. Түлкінің құйрығы, жүгіріс кезіндегі тепе-теңдікті сақтау үшін көмектеседі. Сонымен қатар құйрықпен бетін жауып, суықтан қорғанады. Түлкілердің ең жақын туысы -ит. Жүгіру жылдамдығы - 50 км/сағатқа дейін жетеді. Ең үлкен түлкінің салмағы -17,2 кг болған. Түлкілердің ең кішкентай түрі -фенек деп аталады. Оның салмағы -1,5 кг.Археологиялық қазбаларға сүйенсек, түлкілер 2 миллион жыл бұрын пайда болған. Түлкі інінің тереңдігі - шамамен 3 метр. Ұзын тырнақтарының арқасында, мысық сияқты ағаштарға шыға алады. Арктикалық түлкілер -қалын терісіның арқасында, -70 градустың өзінде өмір сүре береді. Бұл сүтқоректілер -40-тан астам әр түрлі дыбыстар шағара алады. Түлкінің 10-нан астам түрі бар. Мадагаскарда ұша алатын түлкілер мекен етеді. Олар жарқанаттарға ұқсас және жеміс-жидектермен қоректенеді. Түлкілер, қасқырлар сияқты үйір болып жүрмей, өзіне тезірек жұп тауып, отбасы құруға тырысады. Олардың түні бойы тоқтаусыз жүгіруіне шыдамдылығы жетеді.Түлкі көптеген ертегілерде, алдаудың көмегімен өз мақсаттарына жететін әйел ретінде бейнеленеді. Іздерін шатастыра білу қабілеті үшін, түлкі – ең қу жыртқыш аң атағына ие болды

3 бет
Қ о я н д а р ж а й л ы Қояндар мысық пен иттен кейінгі, ең танымал үй жануары. Қояндарды Антарктидадан басқа, барлық материктерде кездестіруге болады. Шын мәнінде, қояндар етпенде қоректенеді. Қояндар 70 км/сағ жылдамдықпен жүгіре алады. Ұрғашы, еркек қоянға қарағанда 2 есе ұзақ өмір сүреді. Қояндардың тістері өмір бойы өседі. Сол себептен, олар тістерін үнемі қайрап отырады.Қоянның індерінің тереңдігі - 3 метрдей, сондай-ақ, бірнеше бөлмеден тұрады. Ең үлкен қоян шамамен 12 миллион жыл бұрын өмір сүрген. Оның салмағы -15 килограмм болған. Екі аяғының ұзындығы әр түрлі. Сондықтан, жүгірген кезде маймақ сияқты болып көрінеді. Қояндар тез көбейеді, олар бір дегенде 8-20 бала туады. Қоянды ұстап алсаңыз, оның жүрегі қатты қорыққандықтан жарылып кетуі әбден мүмкін. Орташа өмір сүру ұзақтығы -8-9 жыл. Жер бетінде, қоянның 30-дан астам түрі өмір сүреді. Қоян жаңбыр жауған кезде, құлақтарын жабады. Өйткені, құлаққа су кірсе, ол тұмаумен ауырып қалуы мүмкін. Адамдар оларды қорқақ және әлсіз деп ойлайды. Бірақ шын мәнінде, қояндар өз қарсыласын қатты жарақаттай алады. Иіс сезу және есту қабілеті жақсы дамыған. Бірақ, көздері нашар көреді. Қоянның миы кішкентай болса да, ол ақылды және тез ойланады. Қауіпті төнген кездерде, бұл қабілеттері оларға өте қатты көмектеседі.

4 бет
Қ а с қ ы р л а р ж а й л ы Қасқырлар 9 км қашықтықтағы дыбысты естей алады. Қасқырдың иіс сезу қабілеті, адамнан 100 есе күшті. Қасқырлар суда малтуды біледі, олар 13 километр бойы тоқтаусыз жүзе алады. Жаңа туған қасқыр, 4 айдың ішінде 30 есе өседі. Аш қасқыр 10 килограмм етті өзі жалғыз жеп қоюы мүмкін. Қасқырлар тамақтанбай 10 күн жүруге шамасы жетеді. Олар әрдайым көгілдір көзбен, соқыр және саңырау болып туылады. Жыртқыш аң болса да, ол сәбізбен және қарбызбен қоректенеді. Қасқырдың жүгіру жылдамдығы 65 км/с, ал секіру биіктігі шамамен 5 метр. Викингтер шайқас алдында рухын көтеру үшін, қасқырдың қанын ішкен. Ең үлкен қасқырдың салмағы 100 кг-дан аспайды. Ең ірі қасқырлар АҚШ-тың солтүстігінде және Канадада өмір сүреді, олардың өлшемінің ұзындығы 160 см, ал салмағы 90 кг-ға дейін жетеді. Ең кішкентайлары Таяу Шығыста, олардың салмағы шамамен 30 кг. Қасқырлар 20 минут бойы тоқтамай жүгіре алады. Қасқыр мен ит- алыс туыстар, бірақ ол итті тек азық ретінде ғана көреді. Ежелгі гректер қасқырды жеген адам, вампирге айналады деп сенген. Үңгірлерде табылған қасқырлардың бейнесі 20000 жыл бұрын жасалған.Қасқырлар өздерінің барлық уақытын азық іздеумен өткізеді. Қасқырдың миы иттің миынан 30%-ға үлкен. Бір түннің ішінде 80 шақырым жол жүріп өте алады. Ежелгі ғасырларда, қасқырлар тек шөлді және тропикалық ормандарда ғана өмір сүрген.Бұрын Ирландия елін «қасқырлардың жері» деп атаған, өйткені онда қасқыр үйірлері көптеп кездескен.

5 бет
К е н г у р у л е р ж а й л ы 1. Қазіргі уақытта, кенгурулардың 62 түрі бар. 2. Олардың ең кішкентайларының салмағы – 0,5 кг, ал ең үлкендерінің – 90 кг. 3. Кенгурулардың саны, Австралияда тұратын адамдардын санынан 2,5 есе көп. 4. Өмір сүру уақыты -шамамен 12 жыл ғана. 5. Бірақ, табиғи қорықтарда 25 жылға дейін тірішілік етуі мүмкін. 6. Кенгурулер шөппен қоректенеді және сусыз бірнеше ай жүре алады. 7. Жаңа туылған кезде, салмағы-1 грамм, ал ұзындығы -2 см шамасында болады. 8. Кенгурудың есту қабілеті жақсы дамыған. Олар, бір-бірімен бірнеше километр қашықтықта, табандарын жерге соғу арқылы сөйлеседі. 9. Кенгуру-12 метр ұзындыққа және 3 метр биіктікке секіре алады. 10. Австралияға алғаш келген адамдар, жергілікті аборигендерден бұл жануардың атын сұрағанда, олар: «Кен-гу-ру» деп айтқан. Олардың тілінде бұл сөз, «мен түсінбеймін» дегенді білдіреді. Дегенмен, осы атау сақталып қалды. 11. Ең кішкентайлары -валлаби деп аталады. Ұзындығы -50 сантиметр ғана. 12. Ең ірі түрі -Қызыл Кенгуру. Олардың бойы адамдардан асады (2 метрден жоғары). 13. Бұл жануар артпен жүре алмайды. Жүгіру жылдамдығы -60км/сағ. Оның соққысы адамды өлтіруі мүмкін.14. Кенгуруды таңертеңгі және кешкі уақытта көруге болады. Күндіз, олар ыстықтан қорғану үшін көлеңкеде отырады. 15. Бұл тіршілік иелері ешқашан жеке жүрмейді, тек топпен ғана. 16. Жануардың құйрығының ұзындығы -100 см дейін. 1980 жылы Австралияда, кенгурудың етін жеуге ресми түрде рұқсат етілді. Кенгуру еті пайдалы болып саналады. Әсіресе, диета ұстайтын адамдарға.

6 бет
Т о қ ы л д а қ т а р ж а й л ы Тоқылдақ- ағашқа бір күнде, 8000-12000 соққы жасай алады. Олар көп энергия жұмсайды, сондықтан, үнемі аш жүреді. Күніне, 1000-2000 құмырсқаны жеп қоюы мүмкін. Тілдерінің ұзындығы -10 см. Тілде тікенектер болады, олардың көмегімен жәндіктерді ағаштан суырып алады. Тоқылдақтар қоңыздар, құмырсқалар, жемістер, жаңғақтар, дәндер және ағаштың шырынымен қоректенеді.7. Бұрғылау кезінде, тоқылдақтың басының жылдамдығы, атылған оқтың жылдамдығынан екі есе артық болады. Тоқылдақты-орман дәрігері деп атайды. Тоқылдақтар, жәндіктердің шамадан тыс көбейіп кетуіне жол бермейді. Соның арқасында, ағаштағы зиянкестер азайып, орман сақталып тұрады. Ересек тоқылдақтар, секундына 20 соққы жасайды. Сондықтан, олардың бастарының қозғалысын, анық байқау мүмкін емес. 1995 жылы бұл құстар, НАСА-ға зиян келтірген. «Дискавери» зымыранына бірнеше жерден тесік жасап, ғарышқа ұшатын уақытын бірнеше айға создырып жіберді.Қазіргі уақытта, олардың 220 түрі белгілі. Өмір сүру ұзақтығы 4-11 жыл. Жасыл тоқылдаққа қатысты қызықты мәлімет бар. Егер оның даусы естілетін болса, бір минуттың ішінде жаңбыр жауады деген ырым бар. Ең үлкен түрі -корольдік тоқылдақ. Оның ұзындығы жарты метрге дейін жетеді. Өкінішке орай, тоқылдақтын бұл түрі, жойылып кетуге жақын. Оларды Антарктида, Австралия, Жаңа Зеландия және Мадагаскарда кездістіре алмайсыз.

7 бет
Т а с б а қ а л а р ж а й л ы Ең үлкен түрінің салмағы - 600 кг дейін барады. Тасбақа оттегісіз 10 сағат өмір сүре алады. Олар Жер бетінде 200 миллион жыл бұрын пайда болған. Тасбақа 5 жыл тамақтанбай жүреді.Тасбақа ұясындағы температура төмен болса, онда жұмыртқадан еркектер шығады, ал температура жоғары болған жағдайда ұрғашылар пайда болады. Тасбақа-өте баяу жануар, бірақ олардың суда тіршілік ететін түрлері 30-35 км/сағ жылдамдықпен жүзеді. Жер бетін миллиондаған жыл бұрын мекен еткен, тасбақа-архелеонның ұзындығы -4 метр, ал салмағы -2 тоннадан асқан. 100 жылдан астам уақыт өмір сүре алатын тасбақалар бар. Тасбақаның есту, иіс сезу және көру қабілеті өте дамыған. Жасыл теңіз тасбақасының күші өте көп, ол арқасына 4 адамды отырғызып, жүре береді.Тасбақаға жай сөйлесеңіз, ол мойнын созып тыңдайды, ал қатты сөйлейтін болсаңыз, басын қабығының ішіне тығады. Антарктида материгінен басқа, барлық құрлықтарда өмір сүреді. Жасыл теңіз тасбақасының қабығының қаттылығы соншалық, оған акуланың өзі қауіп төңдіре алмайды. Ауа райы суық болған кезде, бірден ұйқыға кетеді. Қабығында фосфор бар. Сондықтар, түңгі уақытта ол жарқылдап тұрады. Суық климатта тіршілік ететін жалғыз түрі- Бландинга. Олар адамның бер-әлпетін жаттап алады. Әлемде тасбақаның 328 түрі бар. Оның 135-і жақын уақытта жойылып кетуі мүмкін. Тасбақаларды зерртейтін ғылымның атауы -герпетология деп аталады.

8 бет
Ж а р қ а н а т ж а й л ыЖарқанат-құс емес, ол қолқанаттылар қатарына жатады. Қан ішетін, вампир тәріздес жарқанаттар Оңтүстік Американы мекен етеді. Олар жануарларға және ұйықтап жатқан адамға шабуыл жасауы мүмкін. Кішкентай жарқанаттың өзі, бір сағаттың ішінде 600 масаны жеп қоюы мүмкін. Жарқанат – сүтқоректілердің арасындағы, ұша алатын жалғыз түрі. Ең үлкендерінің салмағы – 1,6 килограмм ғана. Ал қанаттары – 170 сантиметрге дейін барады. Егер ол адамды тістеп алса, адам оны сезбейді. Өйткені, оның сілекейінің құрамында жансыздандыратын (анестезия) заттар бар. Біздің елімізде өмір сүретін жарқанаттар қауіпті емес, олар тек жәндіктермен ғана қоректенеді. Bracken Bat Cave деп аталатын АҚШ-тағы үңгірде – қолқанаттылардың 20 миллионы өмір сүреді. Бұл – Қазақстанда тұратын халық санынан көп. Кейбір түрлерінің ұшу жылдамдығы – 100 км/с дейін барады. Бір-бірімен, адамдар естей алмайтын ультрадыбыстар арқылы сөйлеседі. Өмір сүру ұзақтығы – 10-15 жыл, сирек кездесетін түрлері – 30 жылға дейін тіршілік етеді. Қытайда «жарқанат» және «бақыт» деген сөз, бірдей айтылады. Сондықтан, қытайлықтар үшін ол ерекше жануар. Жарқанаттар түнде ғана тіршілік етеді, күндіз олар бастарын жерге қаратып, ұйықтайды. Бұл сүтқоректілер – 60-100 миллион жыл бұрын пайда болған. Олар динозаврларлардың дәуірінде өмір сүрген. Ғалымдар қолқанаттылардың сілекейінен, жүрек ауруларын емдейтін дәрі-дәрмектер жасап шығарды. Қазіргі уақытта, олардың көптеген түрі Қызыл кітапқа енген.

9 бет
М а й м ы л ж а й л ы Табиғатта маймылдың 400 ден аса түрі бар екені белгелі. Ғалымдардың айтуынша, ЖИТС (СПИД) ауруы, адамға маймылдан жұққан. Сонымен қатар, туберкулез, герпес және гепатит ауруларына шалдығуы мүмкін.Ауыздарындағы тістерінің саны, біздікі сияқты-32 тіс. Маймыл-айнаға қарап, өзін танитын жануар. Маймылдар бір-бірімен сөйлесе алады. Шығарған дыбыстары белгілі бір затты білдіреді. Стэнфорд университетінде Коко деп аталатын горилла өмір сүреді. Ол ағылшын тіліндегі 2000 сөзді түсінеді. Тіпті, адаммен қалжындаса алады. Егер ол есінесе, бұл ұйқысы келгенінің белгісі емес. Керісінше, сізге шабуыл жасауға дайындалып жатыр. Жануардың кейбір түрі еңбек құралдарын қолдана алады. Мысалы, жаңғақты жару үшін, оны тастың үстіне қойып, басқа таспен үстінен ұрады. Маймылдың ең үлкен түрі-горилла. Олардың ұзындығы -170 см дейін жетеді. 10. Ал, ең кішкентай түрлерінің бойы -2-15 см. Эволюция теориясына сәйкес, адам мен маймылдың ата-бабалары ортақ. Олардың өмір сүру ұзақтығы-10-60 жыл. Үндістанда 40 миллион маймыл өмір сүреді. Бұл мемлекетте олар қасиетті жануар болып саналады. Бұл сүтқоректілер тек қана бананмен қоректенбейді. Шын мәнінде, олар бананды өте сирек жейді. Олар ауа-райы ыстық жерлерді ұнатады (Африка, Оңтүстік Америка, Азия). Орангутанг-малай тілінен аударғанда, «орман адамы» дегенді білдіреді

10 бет
Н а з а р л а р ы ң ы з ғ ар а х м е т

Материалды жүктеу (Скачать)
Авторы:
Тулегенов Абдолла Исаұлы
Жарияланған уақыты:
2019-07-29
Категория:
География
Бағыты:
Презентация
Сыныбы:
Барлығы
Тіркеу нөмері:
№ C-1564398644
2222
333
444
555
666
7
888
999