Авторлық материал жариялағаныңыз
туралы сертификатты тегін алу үшін
+
Материал жариялау
БАҚ (СМИ) жариялаған соң номер беріліп қорғалады
Сертификатты (құжатты) тексеру

111
Ашық сабақ: Ұйымның потенциалды банкроттық және кәсіпкерлік тәуекелдің талдауы.
Материал жайлы қысқаша түсінік: Банкроттың және кәсіпкерлік тәуекелдің, кәсіп-орынның қаржылық жағдайын талдауға үйрету және оның банкроттығының дәрежесін анықтауға үйрету
Материалды ашып қарау

Сабақтың жоспары

Сабақтың тақырыбы: Ұйымның потенциалды банкроттық және кәсіпкерлік тәуекелдің талдауы.

Сабақтың мақсаты: Банкроттың және кәсіпкерлік тәуекелдің, кәсіп-орынның қаржылық жағдайын талдауға үйрету және оның банкроттығының дәрежесін анықтауға үйрету.

Білімділік: Заңнамаларға сәйкес банкроттықтың негізгі мәселелерін зерттеу, банкроттың түрлері мен банкроттықтың диагностикасы және әдістерімен танысу, кәсіпорынның банкротының дәрежесі мен кәсіпкерлік тәуекелді талдауды үйрену.
Дамытушылық: Қаржылық нәтижелерді, өзгертетін факторларды табу арқылы логикалык ойлауды дамыту, оқытылатын тақырып болашақ кәсіпкерлік өсуіне қажеттілігі арқылы оқушылардың оқып-үйрену белсенділігін нығайту, ойларын экономикалық жағынан дұрыс түрде жария етуге үйрету, есептер мен жағдайлар нәтижелері бойынша дұрыс тұжырымдарды жасау.
Тәрбиелік: Еңбек сүйгіштікті, алынған білімділіктің нақтылығы мен қажеттілігін, орындалған жұмыс үшін жауапкершілікті тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: аралас
Оқудың әдісі: Сыни тұрғыдан ойлау технологиясы, ойын технологиясының элементтері, әңгімелеу, сұрақ-жауап, топпен жұмыс, есеп шығару.
Сабақтың әдістемелік қамтамасыздандыруы: Таратылатын материал, интерактивті тақта, слайд көрсетілімдері.
Пәндер арасындағы байланыс: Ұйым экономикасы, Математика, Қаржылық есеп, Құқық негіздері.

Сабақ барысы:

І. Кіріспе-мотивациялық кезең:
1. Оқушыларды түгендеу
2. Сабақ тақырыбы мен мақсатын хабарлау

ІІ. Тірек білімінің актуализациясы:
1.Интеллектуалды ойын (сәйкестендіру)

п/п
Сұрақ
Жауап

1
ТӨЛЕУ ҚАБІЛЕТТІЛІГІ
Кәсіпорынның, фирманың өндірілген өнімді, орындалған жұмыстарды, көрсетілген қызметтерді өткізуден түскен ақшалаң тұлғадағы жылдық жиынтық табысы. Жалпы табыс тауарларды сатудан түскен ақшалай түсім мен өндіріске жұмсалған материалдық шығынның арасындағы айырма ретінде айқындалады.

2
РЕНТАБЕЛЬДІК
Мемлекеттің, заңды және жеке тұлғалардың төлем бойынша өз міндеттемелерін өздерінде бар ақшалай қаражаттың есебінен толық орындауға қабілеттілігі.

3
ПАССИВ
Тиімділік‚ фирманың‚ оның қызметінің табыстылық көрсеткіші. Сан жағынан табысты шығынға бөлуден алынған жеке сан ретінде айқындалады.

4
ТАБЫС
Өндірістік және бейөндірістік мақсаттағы жылжымайтын және жылжитын мүлік түріндегі меншік, сондай-ақ шаруашылық мақсатта пайдаланылып жүрген жер, орман-тоғай, пайдалы қазбалар қоры, ақшалай құны бар, заңи және жеке тұлғалардың меншігі болып табылатын нәрселердің бәрі.

5
АКТИВ
Тауарлар мен көрсетілетін қызметтерді сатудан түскен табыстың осы тауарларды өндіру мен сатуға немесе қызмет көрсетуге жұмсалған шығыннан асып түсуі. Пайда – кәсіпорын мен кәсіпкерлердің шаруашылық қызметі қаржылық нәтижелерінің аса маңызды көрсеткіштерінің бірі.

6
АҒЫМДАҒЫ АТИВТЕР
Бухгалтерлік баланстың бөлігі, оң жағы. Олқаражатының белгілі бір күнгі құралу көздерін, нысаналы мақсатын, елдің шетелдегі шығысының шетелден түсетін түсімнен асып түсуін, төлем балансының тапшылығын көрсе.

7
ПАЙДА
Заңды тұлға меншігіндегі жылжымалы және жылжымайтын мүлік, игілік, дәулет, ақшалы қаржы, құнды қағаздар, патенттер, банктегі салымдар, авторлық құқықтар, негізгі және өндірістік қорлар, яғни экономикалық қызметте пайданың көзі ретінде табысқа иелік ететін субъектіні пайдаланатын не пайдалануға жарайтын қоғамдық байлықтың барлық түрлері.


2. Сұрақ-жауап (слайдтар арқылы оқушылардың білімін тексеру)
1. Талдау дегеніміз не?
Жауабы: Құрамдас бөлшектерді, талданатын жүйелер элементтерін және оларда болатын өзгеріс тенденсиясын анықтауға болатын құбылыстар мен үрдістердің ғылыми зерттеу әдісін айтады.
2. Экономикалық талдаудың дәстүрлі тәсілдері?
Жауабы: Түзетулер енгізілген әдіс, интегралды әдіс, бағалық орын алмастыру әдісі, баланстық әдіс, индекстік әдіс.
3. Экономикалық талдаудың неше түрі бар ?
Жауабы: Жалпыдан жекеге, жекеден жалпыға, жайы мен себебіне, себебінен жайына
4. Экономист Э. Альтман кезінде бағаланған көрсеткіш?
Жауабы: Банкроттық ықтималдылық.
5. Экономикалық талдаудың басқару элементтері?
Жауабы: Жоспарлау, бөлу, бақылау, талдау, реттеу.
6. Қаражат тұрақтылығын бағалау үшін қандай көрсеткіш қолданыл-майды?
Жауабы: Қарызға алынған капиталдың ісі.
7. Іскерлік белсенділік индексі?
Жауабы: Айналыс капиталды пайдалану тиімділігін сипаттайды.
8. Іскерлік белсенділік индексі есептеледі?
Жауабы: Талдау процесіндегі істегі капитал айналымдылығы мағынасын негізгі қызметтің табыстылығына көбейту арқылы
9. Рентабельдік туралы түсінік?
Жауабы: Қаражат пен капитал шы-ғындарына пайызбен өлшенетін салыстырмалы табыстылық пен пайдалылық, баланстық пайданың негізгі қорлар мен айналым қорының орташа құнына қатынасы
10. Ұйымның меншікті капиталының көздері болып табылады?
Жауабы: Резервтік капитал, бөлінбеген пайда, жарғылық капитал.

ІІІ. Жаңа материалды игеру кезеңі:
Жоспар
Банкроттың түсінігі мен түрлері:
а) түсінігі
Банкроттық - борышқордың соттың шешімімен танылған оны таратуға негіз болып табылатын дәрменсіздігі.
Заңды тұлғаның банкрот деп танылуы оның дәрменсіздігіне қатысты, яғни борышқордың несие берушілердің талаптарын өзіне тисілі мүлік есебінен өтуге мүмкіншілігінің болмауы.
Егер заңды тұлға салық және басқа да міндетті төлемдерді сонымен қатар несие берушілердің мүліктік талаптарын 3 ай бойы қатарынан қанағаттандыра алмаса, тисілі мүдделі тұлғаның арызы бойынша банкрот болып танылуы мүмкін.

б) шарттары
Банкроттық жағдай туғанының негізгі себептері – объективті және субъективті себептер:- қаржылық - несиелік, салықтық, экономиканы қайта өзгертудің заң
шығарушылық базасының жетілмегендігі;- инфляцияның биік деңгейі;- банкроттықты алдын ала ескере алмау және одан болашақта құтылу;- нарық конъюктурасын білмегендіктен сату көлемінің төмендеуі;- өндіріс көлемінің төмендеуі;- өнім сапасының нашарлауы және оның бағасының төмендеуі;- дәлелсіз биік шығындар мен өнімнің төмен пайдалығы;- қарыздар мен өзара төлемедердің болуы және т.б.
в) түрлері
Банкроттықтың екі түрі бар:1) ықтиярсыз Ықтиярсыз банкроттық несие берушілердің талабы бойынша немесе сот шешімімен жүзеге асырылады.2) ерікті Ерікті банкроттық борышқордың қалауы бойынша өз төлем дәрменсіздігін көрсетуі. Ерікті банкроттық несие берушілердің келісімімен ғана жүзеге асырылады.

Банкроттың әдістемесі:
а) шоттар (Аргенти көрсеткіштері)
б) Альман көрсеткіштерінің жүйесі

Кәсіпорын банкроттықтың әдістемесі
А – есеп (Аргентина көрсеткіші) балдық бағаның әдісі.
Қазіргі әдістің жетіспеушілік субьектісі бағалық болып табылады. Зерттеу анықтылықты, процестің жүруі, банкротқа әкелу, қате жіберу, банкротқа әкелетін жол. Есептеу кезінде А – есебі нақты компанияларға ендік баға қою қажет. Аргентинаға қатысты немесе 0 – жүгіртпелік белгі қабылданбайды, содан соң А – есептік агрегиттік көрсеткіш есептеледі.


№ 1 тапсырма

А әдісі – банкроттықты болжау есебі
Кемшіліктер
Сіздің балыныз
Аргентинаға сәйкес балл

Директор

8

Директор кеңесінің төрағасы директор болып табылады

4

Директор кеңесінің әрекетсіздігі

2

Директор кеңесінің ішкі қайшылықтары ( білім және әдет кемшілктерінен)

2

Қаржы директорының әлсіздігі

2

Орта және төменгі буындарда кәсіби менеджерлердің кемшіліктері

1

Жүйелі есеп кемшілігі. Бюджеттік бақылаудың болмай қалуы.

3

Ақшалай ағынның болмай қалу болжамы

3

Басқармалық есеп жұмсау жүйесінің болмауы

3

Енжар әрекет өзгеруіне ( жаңа өнімнің пайда болуы, базар)

15

Ең жоғарғы балл сомасының болуы

43

Өту балы ( барлық көрсеткіштер соммасы)

10

Егер сомма 10 төмен болса, басқарудағы кемшіліктер күрделі қателіктерге алып келуі мүмкін.

Қателіктер



Қарыз капиталының бөлігі тым жоғары

15

Айналымдағы қаражат кемшіліктер бизнестің тым жоғары өсуінен

15

Қолдағы ірі жоба

15

Ең жоғарғы балл сомасының болуы

45

Өту балы

15

Егер балл соммасы бұл кезеңде ≥ 25 , онда компания айқын тәуекелге ұшырайды

Белгілер



Қаржы көрсеткіштерінің төмендеуі

4

Бухгалтерлік есептің шығармашылығын қолдану

4

Бейқаржылық жағымсыздықтың белгілері

4

Дағдарыс белгілерінің тиянақтығы

3

Ең жоғарғы балл сомасының болуы

12

А – есеп ең жоғарғы ықтимал

100

Өту балы

25

Сәтті компаниялардың көпшілігі

5 – 18

Қатаң қиындықты сезінуші компаниялар көлемінде банкротұа ұшырау мүмкін. Егер А – есеп аз болса, онда ол ойлағаннан бұрын ұшырайды.

35 - 70

Егер балл соммасы > 25 , онда компания 5 жыл көлемінде банкротұа ұшырау мүмкін. Егер А – есеп аз болса, онда ол ойлағаннан бұрын ұшырайды.

Альтманның 5 факторлық Z- моделі:

Z=1,2 К1 + 1,4 К2 + 3,3 К3 + 0,6 К4 + 1,0 К5

К1= АА (ағымдағы актвитер)
АС (активтердің сомасы)

К2 =НӨТ (негізгі өндірістен табыс)
АС (активтердің сомасы)

К3=ЖК (жиналған капитал)
АС (активтердің сомасы)

К4=ЖК (жарғылық капитал)
ЖК (жалға алынған капитал)

К5=САП (сатудан алынған пайда)
АС (активтердің сомасы)

Кәсіпорын банкроттылығының қаупінің деңгейі

Z мағынасы
Банкроттылықтың мүмкінділігі

1,8-дан төмен
Өте жоғары

1,81-ден 2,7-ге дейін
Жоғары

2,7-ден 2,99-ге дейін
Мүмкіндігі төмен

2,99-дан жоғары
Мүмкіндігі ең төмен


№ 2 тапсырма№ 1 кесте
Альтманның
бес факторлы Z- моделі көмегімен кәсіпорын банкрот болуының бағасы

Көрсеткіштер
01.01.2011
01.01.2012
01.01.2013

1
Ағымдағы активтер (айналымдағы активтер)
16659 269
25531 803
32364 486

2
Активердің қосындысы
64264 186
82830 255
106811 953

3
Жалға алынған капитал (ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді міндеттемелрдің қосындысы)
27082936
39797 789
57070 175

4
Анықталмаған пайда
24586970
27844 748
37269 705

5
Салық салынуға дейінгі пайда
12825 749
15032 436
25915 276

6
Меншік капиталының нарық бағасы (таза активтер)
37405 560
43390 133
50229 106

7
Сату көлемі (табыс)
38546 200
48201 355
79247 324

8
К1 1/2
0,26
0,31
0,30

9
К2 4/2
0,38
0,34
0,35

10
К3 5/2
0,20
0,18
0,24

11
К4 6/3
1,38
1,09
0,88

12
К5 7/2
0,60
0,58
0,74

13
Z мағынасы
2,93
2,68
2,92

14
Мағыналардың бағасы:
< 1,81, банкроттықтың ең жоғарғы мүмкіндігі
>2.7 банкроттыктың мүмкінділігі төмен
Банкроттықтың мүмкіндігі төмен Z>2,7
Банкроттықтың мүмкіндігі орташа, 1,81< Z<2,7
Банкроттықтың мүмкіндігі төмен Z>2,7


*орташа шамалар алынады




Банкроттықтың мүмкіндігін талдау, тұжырым жасау

Таффлер моделінің дискриминациялау факторы

Z = 0,53 К1 + 0,13 К2 + 0,18 К3 + 0,16 К4

Өткізуден түскен пайда
К1 = ――――――――――――――
Қысқа мерзімді міндеттемелер

Айналым активтері
К2 = ―――――――――――
Міндеттемелер соммасы

Қысқа мерзімді міндеттемелер
К3 = ――――――――――――――
Активтер соммасы

пайда
К4 = ―――――――――
Активтер соммасы

Егер Z мөлшері 0,3 тен көп болса, онда фирманың ұзақ мерзімді келешегі жақсы.
Егер Z < 0,2− банкроттық ыйтималдықтың өте жоғары.

№ 3 тапсырма

Таффлердің
4 факторлық Z – моделінің көмегімен банкроттық ұйымның ықтималдық бағасы
№ 1А кесте
Анализ жасау үшін № 1 кестені қолдануға болады

Көрсеткіштер
01.01.2007
01.01.2008
01.01.2009

1
Ағымдағы активтер (айналым активтері)
16659 269
25531 803
32364486

2
Активтер соммасы *
64264186
82830255
106811953

3
қысқа мерзімді міндеттемелер
1996705
4843592
10551258

4
Міндеттемелер соммасы
14788975
27005 519
34908247

5
Өткізуден түскен пайда
14545555
19982 466
30862 446

6
Жекеменшік капиталдың нарықтық бағасы ( таза активтер )
37405 560
43390 133
50229 106

7
Сату көлемі (пайда)
38546 200
48201 355
79247 324

8
К1 5/3
7.28
4.13
2.93

9
К2 1/4
1.13
0.95
0.93

10
К3 3/2
0.03
0.06
0.10

11
К4 7/2
0.60
0.58
0.74

12
Zr мағынасы
4.11
2.41
1.81

13
Zr мағынасы: < 0,2 , банкроттықтың өте жоғары ықтималдығы > 0,3 банкроттықтың ықтималдығы аз емес
Банкроттықтың ықтималдығы аз емес Z>0,3
Банкроттықтың ықтималдығы аз емес Z>0,3
Банкроттықтың ықтималдығы аз емес Z>0,3


* Орта шама алынады



№ 4 тапсырма

Лиссаның
4 факторлық Z – моделінің көмегімен банкроттық ұйымның ықтималдық бағасы

Z = 0,063 К1 + 0,692 К2 + 0,057 К3 + 0,601 К4
АА (ағымдағы актвитер)
К1 = ――――――――――――――
АС (активтердің сомасы)
Өткізуден түскен пайда
К2 = ―――――――――――
АС (активтердің сомасы)
Бөлінбеген пайда
К3 = ――――――――――――――
Активтер соммасы
Таза активтер
К4 = ―――――――――
Қарыз капиталы

№ 1В кесте
Анализ жасау үшін № 1, 1А кестені қолдануға болады

Көрсеткіштер
01.01.2007
01.01.2008
01.01.2009

1
Ағымдағы активтер (айналым активтері)
16659 269
25531803
32364486

2
Активтер соммасы *
64264186
82830 255
106811953

3
Қарыз капиталы
27082 936
39797 789
57070 175

4
Бөлінбеген пайда
24586 970
27844 748
37269 705

5
Жекеменшік капиталдың нарықтық бағасы ( таза активтер )
37405 560
43390 133
50229 106

6
Салық салуға дейінгі пайда
12825 749
15032 436
25915 276

7
Өткізуден түскен пайда
14545 555
19982 466
30862 446

8
К1 1/2
0,26
0,31
0,30

9
К2 7/2
0,23
0,24
0,29

10
К3 4/2
0,38
0,34
0,35

11
К4 5/3
1,38
1,09
0,88

12
Z мағынасы
1,02
0,86
0,77


Z мағынасы: < 0,037, банкроттықтың өте жоғары ықтималдығы > 0,037 банкроттықтың ықтималдығы аз емес
Банкроттықтың ықтималдығы аз емес Z>0,037
Банкроттықтың ықтималдығы аз емес Z>0,037
Банкроттықтың ықтималдығы аз емес Z>0,037


* Орта шама алынады


3. Кәсіпкерлік тәуекел және оның мағынасы:
а) тәуекелдің түсінігі
Кәсіпкерлік деп, өзара пайдалы нәтижеге жету және табыс табу мақсатында қатысушыларының өз қарамағындағы мүліктері мен қаражаттары, сондай-ақ дамытуға берілетін несиелер есебінен, ағымдағы заңдардың көлемінде жүзегеасырылатын шаруашылық және басқа да коммерциялық қызметті айтамыз.
Тәуекелділік – кәсіпорын ресурстарының бір бөлігін жоғалту ықтималдығын (қаупі), қызметті жүзеге асыру нәтижесінде табыс-тардыңтолық алынбауын немесе қосымша шығындардың пайда болуын білдіреді.
Кәсіпкерлік тәуекел – бұл бизнестің түріне байланысты компанияның қызметінің тәуекелі.
б) тәуекелдің түрлері
Олардың негізгі түрлеріне өндірістік , коммерциялық және қаржылық (несиелік) тәуекелді жатқызуға болады.
Өндірістік тәуекел — бұл өнім өндірумен,қызмет көрсетумен басқа да түрлі өндіріс қызметін айлажүзеге асырумен байланысты тәуекел.
Өндірістік теуекелдің пайда болу себептері: ұйғарылған өндіріс көлемінің мүмкін болуының төмендеуі,материалдық шығындардың өсуі, қызметкерлердің наразылығы,менеджерлердің қатесі,көтеріңкі аударым сомалары мен салықтарды төлеу және т.б.
Коммерциялық тәуекел кәсіпкер өндірген немесе сатып алған тауарлар мен қызметтерді өткізу процесінде пайда болады.
Коммерциялық тәуекелдің себептері: өнімді өткізу көлемінің төмендеуі, материалдық ресурстардың сатып алу бағасының жоғарылауы,сатып алу көлемінің ойда болмаған төмендеуі,айналым шығындарының өсуі , экономикалық тұрақсыздығы және тұтынушылардың ұнату қабілетінің өзгеруі, бәсекелестердің әрекеті.
Қаржылық тәуекел кәсіпорынның банктермен және басқа да қаржылық институттармен қатынас өрісінде пайда болады.
Қаржылық тәуекелдің себептері: қарыз және меншікті қаражаттардың ара қатынастарының көлемінің жоғалуы,кредиторларға тәуелділік,капиталдың әрекетсіздігі, бір жобаға, бір мезгілде көп қаражат жұмсау.
ІV. Жаңа материалды бекіту кезеңі
Банкроттық туралы Заң. (әр топқа тапсырма беріледі)
Банкроттыққа ұшырамауға шешу жолдары. (плакаттарға оқушылар өз пікірлерін дәлелдейді)

V. Рефлексиялық-бағалау кезеңі:

1. Рефлексия
!
+
-





! - бағанынан сабақ кезінде ұнағанның бәрі жазылады: керек мәлімет пен жұмыс түрлері, немесе оқушының пікірі бойынша белгілі бір мақсаттарға жетуге көмектесетін мәлімет пен жұмыс түрлері.
Қ - қосу - бағанына оқушылар сабақ кезінде білген бүкіл қызықты фактілерді және белгілі бір мәселе бойынша нені білуге тиіс екенін, оқытушыға сұрақтарды жазады.
А - алу - бағанына ұнамағанның бәрі жазылады: қызықсыз, түсініксіз, немесе оқушының пікірі бойынша қажет емес, өмірлік жағдайларды шешуге көмектесе алмайтын мәлімет.
Қосу-алу-!. Үш бағаналы кестені толтыру керек.
! - бағанынан сабақ кезінде ұнағанның бәрі жазылады: керек мәлімет пен жұмыс түрлері, немесе оқушының пікірі бойынша белгілі бір мақсаттарға жетуге көмектесетін мәлімет пен жұмыс түрлері.
Қ - қосу - бағанына оқушылар сабақ кезінде білген бүкіл қызықты фактілерді және белгілі бір мәселе бойынша нені білуге тиіс екенін, оқытушыға сұрақтарды жазады.
А - алу - бағанына ұнамағанның бәрі жазылады: қызықсыз, түсініксіз, немесе оқушының пікірі бойынша қажет емес, өмірлік жағ-дайларды шешуге көмектесе алмайтын мәлімет.
(қосу-сары; алу-қызыл; !-жасыл).

2. Сабақ қортындысын жасау. Баға қою.
VI. Үй тапсырмасы: М. Айдарханов, С. Жұмашбекова Кәсіпорынның қаржы-шарушылық қызметін талдау, 2011 ж. 220 - 225 бет










Материалды жүктеу (Скачать)
Авторы:
Сулейменова Гульмира Есмагуловна
Жарияланған уақыты:
2019-04-24
Категория:
Экономика
Бағыты:
Ашық сабақ
Сыныбы:
Басқа
Тіркеу нөмері:
№ C-1556131331
2222
333
444
555
666
7
888
999