Авторлық материал жариялағаныңыз
туралы сертификатты тегін алу үшін
+
Материал жариялау
БАҚ (СМИ) жариялаған соң номер беріліп қорғалады
Сертификатты (құжатты) тексеру

Дәнекерлеу технологиясы
Материал жайлы қысқаша түсінік: дәнекерлеуші мамандығында оқитын студенттерге арналған
Материалды ашып қарау









Баяндама
ДӘНЕКЕРЛЕУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ













Орындаған: Айдарбеков Б













Шардара 2018 жыл


Дәнекерлеу технологиясы
Қолмен доғалық дәнекерлеуге жиектерді дайындау газ кескіштердің немесе метал өңдегіш қол аспабының көмегімен жүзеге асырылады. Түйіскен жерлерде жиектердің бір-бірінен асып түсуіне А рұқсат етіледі:
А = 0,ls.(1.6)
Өзінен қалыңдау бөлшекте әркелкі қалыңдықтағы табақтарды аралық дәнекерлеу кезінде табақтың бір жағынан немесе екі жағынан да қисайтылуы жүзеге асырылады. Қалыңдығы 6 . .. 8 мм-ге дейінгі табақтарды бір жағынан аралық дәнекерлеуге болады, қалыңдығы 12 ... 14 мм-ге дейінгі табақтарды жиектерін көмкермей-ақ, екі жағынан аралық дәнекерлейді. Қалыңдығы 15 мм-ден асатын табақтар, әдетте, жиектері көмкеріліп барып дәнекерленеді. Жиектерді бөлшектеу жіктің ықтимал аз көлемінде электродты еркін игеру мүмкіндігін қамтамасыз етуі тиіс. Сондай-ақ, жиектерді бөлшектеу арқылы дәнекерлеу екі жағынан орындала алады. Бұл, қайта дұрысырақ, өйткені, балқитын металдың көлемі, электродтар шығыны, бөлшекке бөлінетін жылу мөлшері, сонымен бірге оның пішінінің өзгеру деңгейі азаяды.
Доға пайда болған кезде, электрод пен дәнекерленетін бұйымның арасындағы кернеу 60 В, ал, кейбір маркалы электродтар үшін 70 В-дан сирек болуы қажет. Доғаның туындауы электрод ұшының бұйымға қысқа мерзімді жанасуы арқылы жүзеге асады. Тұтанудың негізгі екі тәсілі бар:
шоқу (клевком) және шағу (чирком).
Біріншітәсілдіқолданукезінде электродтың бүйіржағымен дәнекерленетін жергежайғанасоққылайды,сонансоң, электродты 4 ... 5 мм-ге жоғарыға немесе жанына қарай алыстатып, оны дәл сондай биіктікке көтереді.Екіншітәсілдіқолданукезінде қозғалыстың соңында бүйіржақ жиектің астында қалатындай етіп электродтыңбүйіржағымен шағады.
Доғаны туғызудың екінші тәсілі жаңа ғана ауыстырылған электродта қолданылады. Доға пайда болғаннан біршама уақыттан кейін еріген электродтың бүйіржағының жабынында қалқа пацда болады (1.13-сурет). доғаның қайта пайдаболуы кезінде электрод бүйіржағын дәнекерленетін бөлшекке қатты ұру арқылы қалқаны бұзып жіберген жөн. Егер доға пайда болған сәттегі электрод бүйіржағы мен жиектің арасындағы ара қашықтық 5 ... 6 мм-ден көп болатын болса, доға туындамауы да мүмкін. Электродты жұлып алу кезінде, қорек көзі доғаның пайда болуы үшін қажетті кернеудің 20 ... 25 В-ға дейін жылдам өсуін қамтамасыз ету қажет.
Доға пайда болғаннан кейін, оны жиектердің балқуын қамтамасыз етіп, балқыған металдың керекті көлемін алатындай етіп, жылжытып отыру қажет. Бұл үшін доғаның ұзындығы тұрақты түрде демеліп отырады да, электрод балқу дәрежесіне қарай бұйымға біркелкі жеткізіледі.доға ұзындығының кемуі жіктің қалыптасуын нашарлатумен қатар, электродтың бөлшекке қарсы қысқа тұйықталын туғызуы мүмкін. Доғаның ұзындығының артуы толығымен дәнекерлену тереңдігінің азаюына, электрод металының шашырауына,, жік металында газдардың еруін арттыруға, оның сапасының төмендеуіне және ұсақ тесіктердің пайда болуына әкеп соқтырады.
Электродтың тік сызықты ілгерілемелі қозғалысы кезінде жіктің ені e, әдетте, мынаны құрайды:
e = (0,8 ... 1,5)d3,(1.7)
мұндағы d3— электрод сояуының диаметрі.
Мұндай жіктер бөлшектеу арқылы түбірлі түйіскен жерлерді дәнекерлеу немесе жұқа металды дәнекерлеу кезінде дұрысырақ. Қалыпты түрде қалыптасқан жік, әдетте, ендірек болады:
e= (3...5)d3.(1.8)
Электродтың ұшын түрлі траекториялар бойынша жікке көлденең жылжытып отыру арқылы жікті ұлғайтуға қол жеткізуге болады (1.14- сурет).
Ұзындығы 250 мм-ге дейінгі жіктер шартты түрде қысқа деп есептеледі, 250 ... 1 000 мм — орташа, 1 000 мм-ден асатын жіктер — ұзын болып саналады. Басым жағдайларда, қолмен доғалық дәнекерлеу кезінде қысқа және орташа жіктер орындалады. Қысқа жіктер өткелді дәнекерлеу арқылы, ал орташа жіктер пішінін өзгерту ықтималдығы


1.14-сурет. Дәнекерлеу кезіндегі электрод ұшының жікке көлденең қозғалысының траекториясы

1.15-сурет. Түрлі ұзындықтағы жіктерді орындау тәсілдері:
а — өткелді; б — ортасынан шеттеріне қарай; в — керісатылы; 1 — 8 — жіктерді орындау кезектілігі болған жағдайда ортасынан шеттеріне қарай дәнекерлеу немесе, ұзын жіктер секілді, кері сатылы тәсілмен дәнекерлеу орындалады (1.15-сурет). Соңғы жағдайда жік бірнеше телімдерге бөлінеді, ол телімдер әрбір кезекті телімнің алдыңғы телімді баса жабуымен қатар, жалпы дәнекерлеу бағытына қарсы бағытта кезектілікпен дәнекерленіп отырады. Телімдердің ұзындығын бүкіл телім бір электродпен дәнекерленетіндей етіп (100 ... 300 мм) таңдаған жөн және бір телімнен екінші телімге өту электродты ауыстырумен қатар келгені дұрыс, өйткені бұл уақытты үнемдейді.
Дәнекерлеу кезіндегі өткелдер саны қосындылардың түйісетін жерлері жиектерінің қалыңдығына немесе бұрыштық қосылыс жігі катетінің берілген шамасына тәуелді (1.3-кесте).
Егер әрбір өткелден металға деген жылу әсерін азайту қажет болғанда, мәселен, коррозияға төзімді болаттарды дәнекерлеу кезінде, өте қалың бөлшектерді көп өтпелі дәнекерлеу кезінде бөлшектеулерді толтыруды жіңішке біліктердің көмегімен енгізуге болады. Егер қатты қызған кезінде болат өз қасиеттерін жоғалтуға бейім болмаса, онда бөлшектеулерді толтыруды жалпақ біліктердің көмегімен енгізуге болады.
1.3-кесте.Түйіспеліжәнебұрыштыққосындылардыдәнекерлеу барысындағы өткелдердің санын таңдау

Түйіспелі қосындылар
Бұрыштық қосындылар

Жиектердің қалыңдығы, мм
Қайта дәнекерлеусіз өткелдер саны
Жік катетінің шамасы, мм
Қайта дәнекерлеусіз өткелдер саны

2
1
2
1

4
1
6
1

6
1 ... 2
8
1

8
2 ... 3
10
1 ... 2

10
2 ... 3
12
3

12
3 ... 4
14
3 ... 4

14
3 . 5
16
4 . 5

16
4 . 6
18
5 . 6

18
5 . 6
20
5 . 6

20
5 ... 7
22
6 . 7




1.16-сурет. Көп өтпелі дәнекерлеу барысында бөлшектеуді толтыру тәсілдері: а — шашыраңқы түрде; б — каскадты; в — төбешік түрінде; 1 — 4 — қабаттардың сандары; s— жиектің қалыңдығы
Кернеуді азайту мен бөлшектердің пішінін өзгерту дәрежесін төмендету үшін бөлшектеулерді толтыруды шашыраңқы түрде, каскадты және төбешік түрінде енгізуге болады (1.16-сурет). Каскадты тәсілді қолдануда бөлшектердің түйіскен жерлері қысқа телімдерге бөлшектенеді де, әрбір келесі телімді дәнекерлеу аяқталған кезде жік алдыңғы телімнің бұрын салынған, бірақ әлі суып үлгермеген қабатына түсіріледі. Төбешік түрінде дәнекерлеу каскадты тәсілдің бір түрі болып табылады және ортасының шеттерімен түйіскен жерлеріне түсіріледі; екі дәнекерлеуші қатар жұмыс істегенде жақсы нәтижеге қол жеткізіледі.
Егер жіктің соңында доғаны бірден кесіп тастаса, онда дәнекерлеу науасының кратері жікте шұңқыр түрінде қалып қояды. Кратерде металды отырту кезіндегі металдың кристалдануы барысында жарықшақтар, қабыршақтар және басқа да ақаулар пайда болады. Сондықтан, жікті аяқтаған сәтте біршама уақытқа электродтың жылжытылуын тоқтатып, сонан соң, оны доға үзілгенге дейін біртіндеп көтеру қажет.
Дәнекерлеу түзімдері. Дәнекерлеу түзімі деп қажетті өлшемдердегі, пішіндердегі және сападағы дәнекерлеу жігіне қол жеткізуді қамтамасыз ететін дәнекерлеу үрдісінің негізгі сипаттамаларын айтады.
Қолмен доғалық дәнекерлеу кезіндегі негізгі параметрлер: электродтың диаметрі, дәнекерлеу тоғының күші, доғаның кернеуі, дәнекерлеу жылдамдығы, тоқтың түрі мен кереғарлығы. Қосымша параметрлер қатарына мыналар жатады:

1.4-кесте. Түрлі қосылыстардың қолдан доғалық дәнекерленуі кезінде
ұсынылатын диаметрлер

Жиектердің қалыңдығы (түйыпелі қосылыс кезінде), мм
Жік катетінің шамасы (бұрыштық және таврлық қосылыс кезінде), мм
Электродтың ұсынылатын диаметрі, мм

1,5...2,0

1,6 2,0

3,0
3,0
3,0

4,0 8,0
4,0...5,0
4,0

9,0...12,0

4,0...5,0

13,0...15,0
6,0 8,0
5,0

16,0...20,0

5,0...6,0

20,0

6,0 8,0


Доғаның ұзындығы, амплитуда, электрод ұшы тербелісінің жиілігі мен формасы. Дәнекерлеу түзімінің параметрлерін анықтау дәнекерленетін жиектердің қалыңдығы мен қосылыс түріне қарай электрод диаметрін таңдаудан басталады (1.4-кесте). Бұрыштық және таврлы қосылыстарды дәнекерлеу кезінде жік катетінің шамасы бір өткел үшін 8 мм-ден артық бола алмайды, өйткені ауырлық күшінің есебінен метал жіктің пішінін, бұрмалай отырып, сөреге ағады. Сонымен қатар, шамадан тыс балқуы және қабырғаны тілімдеуі де мүмкін.
Катеттер шамасы үлкен болған жағдайда көп өтпелі дәнекерлеу қолданылады. Бірінші өткел, әдетте, басқа өткелдерге қарағанда, диаметрі кіші электродпен орындалады
Дәнекерлеу тоғының күші электродтың диаметріне d3 қарай таңдалады:
I = (20 + 6d3)d3,
немесе жеңілдетілген формула бойынша таңдалады
I=40d3.
Бұл – дәнекерленетін материалға және қосындының ерекшеліктеріне қарай түзетіліп отыратын тоқ күшінің нысана шамасы. Мәселен, жоғары қоспалы болаттарды дәнекерлеу кезінде металдың қатты қызып кетуін азайту үшін тоқ күші 20 ... 30 %-ға азайтылады. Минималды тоқ электродтың бүйіржағының қызуы мен балқуын қамтамасыз ете алуы қажет; максималды тоқ электродты ұзына бойы қыздырмауы және жабынның түсуін туындатпаы керек.
Тоқ күшін өлшеу кезінде еру тереңдігі өзгереді. Тоқ күшін арттырған кезде, доғаның қысымы да артады, сұйық металдың көп мөлшері доғаның астынан ығыстырылады, еру тереңдігі артады.
Доғаның кернеуі қорек көзінің, электрод пен бұйым материалының
сипаттамаларына тәуелді. Оны доғаның ұзындығын өзгерте отырып, өзгертуге болады. Әдетте, доғаның кернеуі 20 ... 30 В-ны құрайды. Доғаның ұзындығын арттыру есебінен оның кернеуін арттыру тоқ күшінің төмендеуіне және толығымен дәнекерлену тереңдігіне және жік енінің ұлғаюына апарып соғады.
Қолдан доғалық дәнекерлеудің жылдамдығы дәнекерлеушінің біліктілігіне байланысты және, әдетте, 4 ... 8 м/сағ аралығында таңдалады. Дәнекерлеу жылдамдығы артқан сайын толығымен дәнекерлену тереңдігі мен жіктің ені азая түседі. Жылдамдың ықпалының орны тоқ күшінің артуымен толтырылады.
Болат бөлшектерді тұрақты тоқпен дәнекерлеу кезінде жіктің қалыптасуын нашарлататын магнитті үрлеуді ескеру қажет. Доға электрод тарапынан түзілген контурдан бөлшекпен және беретін электрод ұстағышпен үрленеді. Сондықтан, дәнекерлеу кезінде электрод ұстағышты дәнекерлеу аумағында іске қосқан жөн, мүмкін болса, ауыспалы тоқтағы дәнекерлеуді қолданған дұрыс және, егер, жіктің қалыптасу шарттарына сәйкес мүмкін болса, электродты бөлшектің бетіне 90-қа жуық бұрышпен орналастырған жөн.
Төменгі қалыптағы түйіскен жерлердің жіктерінің дәнекерлеуін, әдетте, тігінен 15 ... 30 бұрышта жылжу бағыты бойынша бұрышы алдына келтіріле отырып, электродты көлбеу ұстаған күйде жүргізеді. Бұл сұйық металдың қож қабатымен біркелкі жабылуын қамтамасыз етеді және доғаның алдында қождың балқымаған металға қарай ағуының алдын алады. Электродтың жылжуына кері бағытта бұрышы артына келтірілген электродтың көлбеулігі балқу тереңдігін арттыру қажет болғанда қолданылады. Сонымен бірге доғаның астынан оның қысымы арқылы дәнекерлеу науасы металының көп мөлшері ығыстырылады да, бұл балқуды арттырады, алайда, жіктің сапасын төмендетіп, оның қорғанысын әлсіретеді.
Төменгі қалыптағы дәнекерлеу кезіндегі негізгі қиындық – түйіскен жердің артқы жағынан біркелкі ерітілуі. Тоқ күші жеткіліксіз болған жағдайда немесе доғаның ұзындығы ұзын болған кезде, толығымен дәнекерленбеу туады; ал тоқтың шамадан тыс кұші күйіп кетуге және балқыманың салбырап қалуына себеп болады. Сол себепті жауапты қосындыларда түйіскен жерлерді жіктің артқы шетінен қайта дәнекерлеу қажет немесе бөлшектердің жиектерінің астына орнатылған төсемелерде дәнекерлеу керек. Бұл тоқ күшінің артуына мүмкіндік береді де, өнімділік арта түседі. Төсеме мыс, мыс-флюсті (флюс толтырылған арықшасы бар), кермаикалық, болат немесе дәнекерленген металдан орындалған болуы мүмкін. Бұрыштық және таврлы жіктерді дәнекерлеу кезіндегі ең жақсы қалып қайықша түріндегі қалып болып табылады.
Кеңістіктегі кез-келген қалыпта төменнен басқасын дәнекерлеу ке негізгі мәселе ауырлық күшінің әсерінен сұйық метал мен қождың ағып кетуі болып табылады. Бұл жіктің пішінін бқрмалап, оның қорғанысын әлсіретеді, тиісінше, сапасын да төмендетеді. Ауырлық күшіне доға қысымының күші және дәнекерлеу науасындағы сұйық металдың беттік созылу күші қарсы тұрады. Беттік созылу дәнекерлеу науасы көлемінің азаюымен квадраттық тәуелділік бойынша артады. Тиісінше, ауырлық күшінің ықпалын дәнекерлеу науасының көлемін азайту арқылы кемітуге болады. Бұл үшін төбелік, тік және көлденең қалыптарда дәнекерлеу кезінде төменгі қалыпта дәнекерлеу кезіндегіге қарағанда диаметрі аздау (4 мм-ден кем) электродты таңдау керек. Егер, электрод металдың уақыт бірлігінде ерітілетін мөлшерінің аздау көлемін қамтамасыз ете алса - 10 г/(А • сағ) аспаса, ол дұрысырақ болады. Мұндай еру коэффициенттеріне ВИАМ-25, УОНИ-13 электродтары ие.
Тік жіктерді дәнекерлеу электродтың төменнен жоғарыға немесе жоғарыдан төменге жылжып отыруы күйінде орындалады. Төменнен жоғарыға қарай дәнекерлеу қолайлырақ. Дәнекерлеу науасы түзілгеннен кейін электродты біршама көтеріп, бұрышын жікке қатысты алға қарата орналастырған жөн. Сонымен бірге қата бастаған металл электрод металының тамшылары бойында тұратын сөре тәріздес түзілімді түзеді. Жоғарыдан төменге қарай дәнекерлеу барысында доға жіктің жоғарғы нүктесінде пайда болады. Дәнекерлеу науасы түзілгеннен кейін электродты балқытылатын металдың бағытында 10 . .. 15-қа көлбеулете орналастырған жөн. Дәнекерлеу жұмыстарын ұсақ көлденең тербелістермен мейлінше қысқа доғалар арқылы жүргізеді.
Көлденең жіктерді дәнекерлеу тік жіктерді дәнекерлеуге қарағанда қиынырақ. Әдеттегідей, бір беткі жиектің қиғашталуымен V- және К- тәріздес бөлшектеулер қолданылады. Дәнекерлеу тоғының күші мейлінше аз болуы қажет.
Бәрінен де төбелік жіктерді дәнекерлеу қиын. Элеткрод металы тамшыларын көшіру шарттарын жеңілдету үшін дәнекерлеуді төменгі қалыпта дәнекерлеуге қарағанда 20 ... 25 %-ға аз тоқ күшімен қысқа доғаларда жүргізу қажет. Төмен түзімдер мен жұмыстың қолайсыздығы төбелік қалыпта дәнекерлеудің өнімділігін бірден төмендетеді, сол себепті мүмкіндігінше, одан аулақ болған жөн

№16 КОЛЛЕДЖ МКҚК

САПА МЕНЕДЖМЕНТІ ЖҮЙЕСІ


1.13-сурет. Ерітілген электродтың бүйіржағы:
1 — сояу; 2 — жабын; 3 сояудың ерітілген бүйіржағы;
4 — жабынның қалқасы




Материалды жүктеу (Скачать)
Авторы:
Айдарбеков Бекжан Шахарбекұлы
Жарияланған уақыты:
2020-02-07
Категория:
Аттестаттау материалдары
Бағыты:
Барлығы
Сыныбы:
Барлығы
Тіркеу нөмері:
№ C-1581077072