Авторлық материал жариялағаныңыз
туралы сертификатты тегін алу үшін
+
Материал жариялау
БАҚ (СМИ) жариялаған соң номер беріліп қорғалады
Сертификатты (құжатты) тексеру

111
Жемқорлықпен күрес- әр адамның міндеті
Материал жайлы қысқаша түсінік: ұстаздарға, жалпы қоғамдағы жеке тұлға бойындағы жат қылықтардың алдын алу
Материалды ашып қарау

ЖЕМҚОРЛЫҚПЕН КҮРЕС - ӘР АЗАМАТТЫҢ ЖАУАПТЫ МІНДЕТІ

Аннотация
В этом докладе обсуждается о борьбе народа с коррупцией.

Азаматқа ертеден таныс бұл – сыбайлас жемқорлық. Ерте заманмен бірге өсіп - өркендеп, қайда мол қаражат, қай жерде пайда көп болса сол жерге тамырын тереңге жайып, бүгінге дейін жойылмай отырған қауіпті кеселдердің бірі.
Сыбайлас жемқорлық сияқты дертпен жекелеген мемлекеттер өз бетімен күресе алмайды. Әсіресе, жаһандану заманында. Сыбайлас жемқорлықтың шегі жоқ, ол бір елден екінші елге оңай көшіп жүре береді.
Сыбайлас жемқролық дегеніміз – қоғам мен мемлекеттің қылмыстық сипат алуы немесе лауазымды адамның өзінің билік өкілеттілігін және өзіне берілген құқықтарын белгіленген ережелерге қайшы жеке басының пайдасына қолдану.
Сыбайлас жемқорлықтың ең қауіпті түрі қылмыстық іске жатады. Сыбайлас жемқорлықтың жиі бой көтеретін ең қауіпті түрі – парақорлық.
Парақорлық дегеніміз – бұл лауазымды тұлғанның жеке тұлғаға немесе заңды тұлғаға қандайда бір қызмет көрсетіп, соның өтеуі ретінде пайда табумен сипатталады.
Парақорлық мемлекеттік аппараттың қалыпты қызмет етуіне бөгет болып, билік және басқару органдарының беделіне нұқсан келтіреді, заңдылық қағидаларын жоққа шығарып, азаматтардың конституциялық құқықтары мен мүдделеріне қысымшылық жасайды. Парақорлық қылмыстар жасырын, ашалуы өте қиын дәрежедегі күрделі қылмыстардың қатарына жатады.
Сыбайлас жемқорлық құқық қорғау органдарының қызметкерлерінің арасындада белең алып барады. Оның негізгі себептері мыналар болып табылады:
құқық қорғау органдарының қызметкерлерінің құқықтық білім дәрежесінің төмен болуы;
құқық бұзушылыққа немқұрайлы қарайтын, кейбір құқық қорғау органдарының қызметтік тәртібі төмен болуы ;
кейбір құқық қорғау органдарының қызметкерлері мемлекет мүддесін емес, жеке басының жайын ойлайтындығы;
кейбір құқық қорғау органдарының басшылары сыбайлас жемқорлықа қарсы заң талаптарын орындау жөніндегі жұмысының мардымсыздығы.
Құқық қорғау органдарының арасындағы сыбайлас жемқорлықты ауыздықтау үшін:
құқық қорғау органдарын реформалау, құқықтық және сот жүйесінің күшейтілуі;
аталған кең көлемді реформаларды іске асыруда заңдылықтың сақталуына бағытталған шараларды ашық жолмен жүргізу;
құқықтық реформалау кезеңінде сыбайлас жемқорлыққа қатысты қылмыстық істердің сапалы және толыққанды тергелуі керек.
Сонда ғана құқық қорғау органдарының арасындағы сыбайлас жемқорлықты ауыздықтай аламыз.
Жалпы қоғамдағы сыбайлас жемқорлықты жою үшін мен мынадай бағыт бағдар ұсынамын:
1 .заңды қатайтып, оның орындалуын қатаң қадағалау, сол арқылы жазалау қаупін күшейту;
2. лауазымды адамдарға ережелер мен заңды бұзбай өздерінің кірістерін көбейтуге мүмкіндік беретін экономикалық механизмдерді туғызу;
3. нарық пен бәсекелестіктің рөлін күшейту, сол арқылы сыбайлас жемқорлықтан түсетін ықтимал пайданың көлемін азайту.
Жемқорлық деген қоғам құрты. Белең алып бара жатқан осы бір кеселмен ымырасыз күрес жүргізіліп жатса да, оның тамырына түпкілікті балта шабу оңай болмай тұр. Қоғам бойындағы осы бір кесапатты кеселмен ымырасыз күресті бір сәтте те баяулатпауға мемлекет ерекше көңіл бөлуде. 2009 жылға арналып жемқорлықпен күрес жөніндегі арнайы Мемлекеттік бағдарламаның қабылдануы соның айқын дәлелі. Құқық қорғау органдары осы бағдарлама бойынша 2009 жылдың аяғына дейін іс шаралар жүргізіп келген.
Республика прокуратура органдары осы маңызды құжаттың мүлтіксіз жүзеге асуына айтарлықтай ат салысты. Жемқорлықпен күрес мәселесі Бас прокуратура мен құқық қорғау органдары басшыларының Үйлестіру Кеңесінің мәжілісінде арнайы қаралып, өткен жылдың басында Бас прокуратура ол жөнінде жеке жоспар жасап оны жүзеге асырған болатын.
Өткен жылы прокуратура органдары сыбайлас жемқорлық белгісі бар екі жарым мыңнан астам іске қатысып тергеу жұмыстарын жүргізген екен. Сол бойынша бір жарым мыңға жуық нұсқау орындалып, бес жүздей наразылық қанағаттандырылған. Осылардың ішінен 282 адамға қылмыстық іс қозғалып, олардың 125 – і сотты болды. Соның нәтежиесінде мемлекет қазынасына 17 милион теңге қайтарылған. Бірақ, жиі көрініс беретін сыбайлас жемқорлықты біржолата жою алыс секілді. Осындай сипаттағы қылмыстарды 2009 жылғыдың көрінісмен 2008 жылдың деңгейімен салыстырғанда 2009 жылы мұндай қылмыстардың саны 2 – есеге өскен. Қылмыстың осы түрінің өсуі, әсіресе , Оңтүстік – Шығыс, Оңтүстік Қазақстан және Атырау облыстарында байқалған. Сондай – ақ Атана мен Алматы қалаларында, Павлодар, Қостанай және Батыс Қазақстан облыстарында құқық қорғау органдарының сыбайлас жемқорлық белгісі бар қылмыстарды ашу жайы өте бәсең болған. 2009 жылы ең жиі кездескен қылмыстар түрі мыналар болған екен: өзіне тапсырылған мүлікті қымқырып кету, яғни талан – таражға салу – 561, лауазымдық өкілеттілікті теріс пайдалану – 378, алаяқтық – 323, пара алу – 286, билікті және лауазымдық қызметті асыра пайдалану – 169 рет көрініс тапқан екен. Дәл осындай қылмыстардың өсуіне құқық қорғау органдарының қызметкерлері де ат салысып отырған. Атап айтқанда, ішкі істер министірлігі органдарының – 91, салық органдарының – 34, кеден органдарының – 17, ҰҚК органдарының – 3 қызметкернің үстінен қылмыстық іс қозғалып, әртүрлі мерзімге бас бостандығынан айырылған.
Бас прокуратура 2009 жылы Кеден органдарының қызметіне тексеру жүргізген екен. Тексеру барысында заңды орындауында көптеген кемшіліктердің беті ашылған. Оның қорытындысы бойынша Кеден органдарының 89 кеден қызметкері жауапқа тартылып, 10 басшы жайлы орындарымен қоштасып, үш лауазым иесі қызметінен босатылған.
Ұйымдасқан қылмыс пен сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес жөніндегі республикалық штаб мәжілісінің хаттамасына сәкес Мемлекеттік қызмет ісі жөніндегі агенттікпен Бас прокуратура бірлесе отырып, Мемлекеттік қызмет туралы Заңның сақталу жайы да тексерілген екен. Тексеру барысында кейбір жергілікті мемлекеттік органдардың түрлі заң бұзушылықтарға барғандары белгілі болды. Мәселен, Павлодар облысында бұрын жемқорлық әрекеттер жасаған адамдар әлі күнге дейін өз қызметтерін атқарып келген. Ал Алматы қалалық әкімшілігінде осындай заң бұзушылықтың бес фактісі орын алған екен.
Осындай тексеру барысында Бас прокуратура әскерилер арасындағы сыбайлас жемқорлық тіпті өршіп кеткенін байқаған. Бұл саладағы қылмыстың басым бөлігі өзіне тапсырылған мүлікті қызмет бабын теріс пайдалана отырып жымқырып кету және талан – таражға салу болып отырған. Бұған 2009 жылдың ішінде 164 жемқорлық қылмыс тіркелгені дәлел. Ең өкініштісі, жемқорлардың қолды қылған 131 миллион теңгенің бүгінгі күнге дейін қайтарылғаны 42 миллион, яғни 32 пайызы ғана.
Ал ауыл әкімдеріне келетін болсақ 2009 жылы прокурорлық тексеру кезінде Қызылорда облысының 3 ауыл әкімі, сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресті ұйымдастырмақ түгілі, олардың өздері мемлекеттік қызмет туралы заң талаптарын өрескел бұзып келгені анықталды.
Өткен жылдың он екі айы ішінде республика соттары жемқорлыққа қатысты 707 іс қараған екен. Солар бойынша 666 адамға байланысты 569 іске үкім шығарылып 39 адам сотталған екен.
Кейде жергілікті сот органдары жемқорлыққа салынғандардың жазасын әдейі жеңілдетіп, ақтап жіберетін жағдайларда кездеседі. Бұндай істерді Жоғарғы Сот қайта қарап шығарылған шешімдерге өзгерістер енгізген.

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресте білек сыбана әрекет танытатын Эканомикалық қылмысқа және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес органы екендігі белгілі. 2007 жылы аталмыш орган Қызылорда қаласында сыбайлас жемқорлыққа қатысты бірде бір заң бұзушылықты анықтамаған. Бұл дегеніміз Эканомикалық қылмысқа және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес органы арасында сыбайлас жемқорлыққа қатысты заң бұзушылық орын алып отырғаны анық.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресте баяу қимылдау кеден, салық камитеті мен ұлттық қауіпсіздік комитеті органдарына тән. Бұлардың еш қайсысы 2007 жылы Қызылорда қаласында сыбайлас жемқорлыққа қатысты құқық бұзушылықты анықтамаған.
Қорыта келе айтарым Елбасы қадап айтқандай, сыбайлас жемқорлықпен күрестің қарқынын баяулатпай, оның күресу жолдарын арттырып, әлі де күшейте түскен жөн болар еді.




Пайдаланылған әдебиеттер:

ҚР-ның Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес турал Заңы. 1998 ж. 2 – шілде.
Заң және Заман қоғамдық – саяси, ғылыми құқықтық журнал. 2003 ж. 3 – наурыз.
Заң және Заман қоғамдық – саяси, ғылыми құқықтық журнал. 2003 ж. 2 – сәуір.
Заң және Заман қоғамдық – саяси, ғылыми құқықтық журнал. 2010 ж. 4 – ақпан.
Материалды жүктеу (Скачать)
Авторы:
Жаксыгулов Серик Орынбекович
Жарияланған уақыты:
2019-10-08
Категория:
Басқа
Бағыты:
Барлығы
Сыныбы:
Барлығы
Тіркеу нөмері:
№ C-1570529387
2222
333
444
555
666
7
888
999