Авторлық материал жариялағаныңыз
туралы сертификатты тегін алу үшін
+
Материал жариялау
БАҚ (СМИ) жариялаған соң номер беріліп қорғалады
Сертификатты (құжатты) тексеру

Тәрбие сағат: "Суицид түйіні жұмбақ ажал ма?
Материал жайлы қысқаша түсінік: Суицид түйіні жұмбақ ажал ма? ОҚО Балалардың құқықтарын қорғау департаменті «балалар суицидіне» байланысты ақпараттық база құрып, департаменттің дерекқорын қалыптастырды. Кәмелеттік жасқа толмағандар арасында орын алған суицид оқиғаларына толыққанды мониторинг жүргізіліп, талдау жасалуынуда. Облысымыз бойынша кәмелеттік жасқа толмаған балалар арасында суицид және оған ұмтылу оқиғалары жыл өткен сайын өршіп келеді.
Материалды ашып қарау
№ 16 КОЛЛЕДЖ МКҚК

САПА МЕНЕДЖМЕНТІ ЖҮЙЕСІ




БЕКІТЕМІН
Директордың ТЖЖО
____________ Г.Шертаева
_____ _______________ 20 ___ ж.









ТӘРБИЕ САҒАТЫ

ҚЫЗДАР АРАСЫНДАҒЫ СУИЦИД КӨШ БАСТАП КЕЛЕДІ

ТС-ТБ-ТҰ-75/16








Данасы:________________________________________

Енгізілген мерзімі:_______________________________

Пайдалану мерзімі: ______________________________








Қызмет бабында пайдаланылатын басылым

Шардара
АЛҒЫ СӨЗ

1 Әзірлегендер: -ТҰ-94 топ жетекшісі: ............................................................А.Мырзахметова
ТҰ-94 топ шебері:.......................................................................... Р Закираева
2 Бірінші рет енгізілді













































Осы тәрбие сағатын №16 колледждің рұқсатынсыз толық немесе жартылай қайталауға, көбейтуге және таратуға болмайды
МАЗМҰНЫ

1 Мақсаты............................................................................................................................................4

2 Көрнекілігі........................................................................................................................................4

3 Сабақтың түрі..................................................................................................................................4

4 Сабақтың барысы............................................................................................................................4

4.1 Кіріспе сөз.....................................................................................................................................4

4.2 Ой қозғау.......................................................................................................................................4

4.3 Тапсырмаларды тексеру..............................................................................................................5

4.4 Тәрбиелік ұясы..........................................................................................................................5-6

4.5 Ой бөліс.........................................................................................................................................7

5 Қорытынды......................................................................................................................................7

6 Пайданылған әдебиеттер................................................................................................................7




































1 МАҚСАТЫ
Жасөспірімдердің психикасы өте нәзік келетіндіктен, олар кішкентай нәрсенің өзін үлкен мәселе етіп құрайды, сондықтанда еліміздің болашағы саналатын жастардың оқыс әрекеттерге бармауына жол бермеуіміз керек.

2 КӨРНЕКІЛІГІ
Суреттер, газеттер, журналдар, болған оқиға туралы баяндама

3 САБАҚТЫҢ ТҮРІ
Ойбөлісу

4 САБАҚТЫҢ БАРЫСЫ

4.1 Кіріспе сөз
Адамның денсаулығы қоғам байлығы. Әрбір адам өз денсаулығының мықты болу жолдарын қарастыру керек. Өйткені, дені сау адамның көңіл-күйі көтеріңкі болып еңбекке әрқашанда құлшына кіріседі. Халқымыз Тәні саудың жаны сау деп орынды айтқан. Отанымыздың келешегі, көркеюі, білім алушылар сендердің қолдарыңда. Сондықтан, сендердің таңдауларың салауатты өмір салтын сақтау.

4.2 Ой қозғау
Суицид түйіні жұмбақ ажал ма?
ОҚО Балалардың құқықтарын қорғау департаменті балалар суицидіне байланысты ақпараттық база құрып, департаменттің дерекқорын қалыптастырды. Кәмелеттік жасқа толмағандар арасында орын алған суицид оқиғаларына толыққанды мониторинг жүргізіліп, талдау жасалуынуда. Облысымыз бойынша кәмелеттік жасқа толмаған балалар арасында суицид және оған ұмтылу оқиғалары жыл өткен сайын өршіп келеді. Нақтырақ айтқанда, 2006-2008 жылдар аралығында 132 бала өзіне-өзі қол жұмсауға барып, 117 жасөспірімнің ала арқанның құрбаны болғаны тіркелді. 2008 жылдың өзінде 57 бала суицидке ұмтылып, оның ішінде 4-еуін ата-анасы үстінен түсіп, аман алып қалған. Ал, 53-і жарық дүниемен қош айтысты. Мұндай қайтылы оқиғалар Мақтаарал (21), Қазығұрт (13), Сарыағаш (12), Төлеби (11), Сайрам (10) аудандары мен Түркістан (19), Шымкен (91) қалаларында жиі кездесіп отырғандығы ешкімді бей-жай қалдырмайды. Бір өкініштісі, суицидке ұмтылғандар жалдан жылға өсіп, олардың жас ерекшеліктері төмендеуде. Сараптама анықтамасына сүйенсек, 2008жылы ұлдардың-53, қыздардың-47 пайызы өлімге асыққан. Жас ерекшелігіне қарасақ, Мақтаарал ауданында 9-10жастағы балалар өз-өзіне қол жұмсаған. 2007 жылы Қазығұрт ауданында 6-7 жастан 10жасқа дейінгі балалар суицидке ұшыраған. Олар 12-18 жас аралығында болғанын, оның себебі – өз бастарындағы дағдарысты жағдайдың салдарынан тұйыққа тірелу сияқты фактілер екендігін көріп отырмыз. Мектеп жетекшілері мен педагогтардың кәсіби қателіктер жіберуі, білім беру ұйымдарындағы тәрбие жұмысының сапалық деңгейінің төмендігі де алдыңғы қатарда тұр. Көп жағдайда балалар шиеленіскен жағдайға, тап болып әлеуметтік-құқықтық қорғаусыз қалады. Олар проблемаларымен жеке қалғанда одан шығудың жолын таба алмағандықтан осы жағдайға баратыны байқалады.
Суицид 14-18 жас аралығында және көктем айларында өршіп, жаз айларында сәл төмендейді де, күзде қайта көбейеді екен. 2006-2008 жылдың сараптамасының қорытындысы бойынша ұлтына қарай бөлсек, 74% қазақ, 21% өзбек, 4% орыс, 1% кәріс ұлтының баласы, ал тұмыстық жағдайына қарай 68% жақсы, 32% төмен жайдайлы отбасының балалары, сонымен қатар, 24% толық емес, 76% толық отбасының балалары суицидке ұшыраған. Денеңді түршіетірер ала арқанның құрбаны болған жасөспірімдерімізді суицидке итермелеген себептің 4% отбасылық кикілжің болса, ал, 96% белігісіз деп мәлімет беріп отыр. Тағы бір айта кетерлігі, 98пайызы асылу жолын қолданған да, 2 пайызы дәрі-дәрмек пен сірке суын ішкен. 7% көшеде немесе үйінен бөгде жерде, 93% өз үйлерінде көз жұмғаны анықталды.Сондай-ақ, әлемнің беделді ғалымдары суицидтік белсенділік көктем-жаз айларында жоғарылайтындығын айтқан. Айтылған тұжырымдарға кереғар біздің деректер облысымыздағы жалпы суицидтің 40% -ы көктем айларында, 30%-ы қыс айларында, 25%-ы күз айларында,5%-ы жаз айларында өзіне-өзі қол жұмсау фактілері көбейетіндігін көрсетті.

4.3 Тапсырмаларды тексеру
Суицид туралы ситуациялар жинақтау.
Осы тақырып бойынша өздерінің өмірлері туралы жазу. Тапсырма бойынша білім алушылардың ой қорытындысы:

4.4 Тәрбиелік ұясы
Қолымыздағы мәліметтер осы қатерлі құбылыстың, әсіресе, ауылдық жерлерде өршіп бара жатқанын әйгілеп тұр. Имандылықтың, тәрбиеліліктің ұясы саналатын ауылдың бүгінгі азып бара жатқандығын айтып аттандасақ та артық болмас. Көп ауылда кедейішіліктің шегіне жетіп, бала-шағасын асырай алмай пұшайман болып жүргенде аз емес. Өкінішке орай, әкесінен, анасынан тірідей айрылғандар, ата-анасынан, мектеп басшыларынан қорыққандар, ата-ананың толық отбасының махаббаты мен жылулығын аңсағандар, білім ұясы мектебінде мұғалімдердің ар-намысқа тиетін сөздерін көтере алмағандар,жоқшылыққа шыдай алмағандар көптеп кездеседі. Ол балалар өздерін басқалармен салыстырып, төмен санайды. Өмірде қиып кету кім-кімге де оңай емес. Мұндай оқиғалардың әрқайсысын жеке-жеке зерттеу де артықтық етпейді. Бірақ, бір рет берілетін жарық дүниені көзді ашып-жұмғанша қия салуға итермелейтін негізгі себептерді көп жағдайда ересектер түсіне алмай дал болады. Өйткені, кез келген бала үшін басына түскен проблемасының асқан шешілмейтін күрделі ештеңе жоқтай көрінеді. Көпшілік ата-ана балаларының ешкі жан-дүниесінің тым нәзік, жараланғыш екенін сезіне бермейді. Мысалы, Ордабасы ауданында 12 жасар ұл асылып қалды. Бүкіл ауыл, көрші-қолан, ағайын-туыс, мектеп ұжымы таңқалып, жаға ұстасты. Бұл баланың әрекетін әжесі мен анасы ғана іштей түсінді. Күйеуімен ажырасып, 6 жасар ұлы мен 8 жасар қызын ерткен анасы өз еліне, яғни Ордабасы ауданына келеді. Өмірге құштар, бейкүнә, қылығы балдай тәтті немересі нағашы апасының қолында еркелеп жүріп, мектеп табалдырығын аттайды. Күндер, айлар, жылдар сырғып өте береді. Жүрегін сағыныш кернеген кішкентай ғана бала анам әкеммен қайта қосылар немесе мені іздеп келер деген оймен әкесін сағынып, алыс жолға қарап жүреді. Бірде нағашы әпкесі қайтыс болып, үйіне алыс-жақын тума, құда-жекжаттардың бәрі келіп, қазаға көңіл айтып жатты. Соның ішінде баланың Алматы қаласынан келген (әкесі жағынан) әпкелері де болды. Осы жиынға келіп қалар деген үмітпен баласы талай күн мен түнді көз ілмей өткізді. Алматыға жолға шығып кетіп бара жатқан әпкелерінен әкесін қатты сағынғанын және туған күніне келуін өтініп, сәлем айтып жібереді. Бірақ, әкесі баласының туылған күніне де, қайтыс болған әпшесіне де келмейді. Әкесін көріп, құшағына бір еніп, еркелеуді армандаған, сағыныштан жүрегі сарғайған бала сол күні кешке жарық дүниемен қош айтысты. Артында анасы, әпкесі мен нағашы әжесі жылап қала берді. Тізе берсек, мұндай мысал көп. Біздің мақсатымыз ол емес, қайтсек осы бір адамзаттың басына біртіндеп төніп келе жатқан кесапаттың алдын аламыз деген ой, соған жауап іздеу. Жасөспірім кезеңде суицидалдық мінез-құлықтың кейбір өзгешеліктер болады. Олардың арасында ересектерге қарағанда өзін-өзі өлтіруге әрекет жасау жиі кездеседі. Бірақ, азғантай бөлігі ғана өздерінің қойған мақсатына жетеді. Суицидалдық мінез-құлық бұл жаста көп жағдайда демонстративтік сипат, сонымен бірге байбаламдық сипат алады. Психолог-ғалым А.Е.Личконың көрсеткенінде, тек ғана жасөспірімдердің 10% шынайы өлгісі келетін ниет білдірсе, 90%-ынікі көмекке шақырған жанайқайы болып есептеледі.
Денеңді түршіктірер ала арқанның құрбаны болған жасөспірімдерімізді суицидке итермелеген себептің 4% отбасылық кикілжің болса, ал, 96% белгісіз деп мәлімет беріп отыр. Тағы бір айта көтерлігі, 98 пайызы асылу жолын қолданған да, 2 пайызы дәрі-дәрмек пен сірке суын ішкен. 7% көшеде немесе үйінен бегде жерде, 93% өз үйлерінде көз жұмғаны анықталды.
Міне, осы көмекке шақырған жанайқайды сезінсек, жүрегімізбен естісек, осыншама жасөспірім қыршыннан қиылмас еді.
Әйтсе де, көпшілік жағдайда бала ерік күшінің, сана-сезімінің әлсіздігінен сыр беріп жатады. Мінекей, дәл сол депрессия басталған кезде баланың қасынан нәзік жанын түсінер, көмек қолын созар ата-анасы, мектептегі сынып жетекшісі, педагог-психолог маман алып қалуға және себебін, анықтап, қайталанбауына септігін тигізер еді. Бірақ, өкінішке ққарай сараптама қорытындысы бойынша аталған жасөспірімдермен жұмыс істейтін падагог-психологтардың 61%-ы, әлеуметтік педагогтың 54%-ы мамандықтарына сай емес. Тіпті, көп мектептерде маман жоқ.
Басты мұратымыз – балалар арасындағы суицидті барынша азайту, мүмкіндігінше болдырмау. Ол үшін өңіріміздегі суицидтің барлық аспектісін терең зерттеп, талдау керек. Ал, мұндай талдау жергілікті мекемелерден келетін ақпараттардың жүйелі әрі жан-жақты болуын қажет етеді.
Суицидке оқталған әрбір 10-20 баланың біреуі ғана мақсатына жете алатыны белгілі. Бірақ, статистика бойынша сәтсіздікке ұшыраған әрбір 3-ші бала 1 жыл ішінде әрекетін тағы да қайталап, олардың 12%-ы бұл жолы қайғылы оқиғаға ұшырайды. Бұдан шығатын қорытынды – егер мамандар суицидке ұстылушыларды қатаң есепке алып, олармен сауатты, кәсіби қарым-қатынас жасап, ата-аналармен бірлесе жұмыс істесе, бірнеше баланың өмірін сақтап қалуға мүмкіндіктер бар.
Қазіргі таңда оқиғаларды жасыру басым, тіпті мектеп ұжымына, сыныптас достарына білдірмеуге тырысып жүргенде бала тағы да өз әрекетін қайталап, түбі қайғыға ұрындырып жатады. Балалар мен жасөспірімдер арасында өмірдің мағынасы жайында, өз өмірін қию бөтен біреуді өлтірумен бірдей қылмыс екендігін айтып, тіпті дүниедегі дәстүрлі діндердің ешқайсысы да өзіне-өзі қол жұмсауды ақтамай, оны үлкен күнә санайтындығы туралы танымдық лекциялар оқып, әңгімелер жүргізілуі керек. Адам бойындағы депрессия кенеттен пайда болып, кейде өте ұзақ жалғасуы мүмкін. Қандай жағдайда да депрессия – түрлі эмоциялар, елестетулер, еске алулар мен ойлардың жиынтығы.
Депрессияны басынан кешіретін адам оның не себептен екендігін анықтай алмай әлек болады. Депрессия сүйікті адаммен қарым-қатынастың үзілуі, сәтсіздіктер, ата-ананың ажырасуы, отбасындағы ұрыс-керістер, басқа да жағдайлар негізінде туындайды. Көп жағдайда жақындары, қоршаған ортасы оның бойындағы өзгерістерді түсінбейді де, қабылдай да алмайды. Ал бұл оны көптеген тығырыққа тіреп, соңы суицидке әкеліп соғуы мүмкін. Осы жағдайлардың барлығына психолог пен отбасы мүшелерінің көмегі қажет. Өкінішке орай, көпшілік психолог қызметінің не екендігін және оның не үшін қажеттілігіне мән бере бермейді.
Психологты көп жағдайда психиатрмен шатастырады. Қарапайым сөзбен айтқанда психиатр адамды емдейді, ал психолог тұрғыдан сау адамдармен жұмыс жүргізеді, жақындығы,түсіністігі мен демеуі қажет. Сонымен қатар психологтың кеңесі қажет.
Жалғыздық-адамның өзінің жан дүниесінің жалғыз қалуы,ешкімге керек еместей күй кешуі.
Түсініспеушілік-адамның өз ойының жүзеге аспауы немесе басқалардың оны жаратпауы,қарым-қатынас кезінде тіл табыса алмауы.
Жүйкенің шаршауы-күнделікті өмірде кездесетін сәтсіздіктер,қиыншылықтар, өзгерістер,ұрыс-керіс жүйкенің шаршауына әкелетін жайттар.
Зиянды әдеттер-көңілсіздіктен, жалғыз қалғанда,ойға терең берілгенде көңілсіз жағдайларды еске алғанда,сондай-ақ,ермек үшін де көпшілік осы зиянды әдетке ұрынады.
Отбасылық келеңсіздіктер-ата-ананың ажырасуы,сүйіктісінен айырылуы, жақын адамның жоғалту,отбасылық ұрыс-керіс, басқа да жағдайлар суицидке себеп болады. Тұрмыстың нашарлығы-әлеуметтік,қаржылық,материалдық жағдайдың төмендігі, жетіспеушіліктен туындайтын отбасылық даулар суицидке итермелейді.

4.5 Ой бөліс
1 Отбасылық келеңсіздіктер-ата-ананың ажырасуы,сүйіктісінен айырылуы, жақын адамның жоғалту,отбасылық ұрыс-керіс, басқа да жағдайлар суицидке себеп бола ма?
2 Өзіңізге жақын адамдарға көңіл бөліп, оларды сүйе білесіз бе?
3 Суицидке қалай жол бермеуге болады?
4 Суицид түйіні жмбақ ажал ма...?

5 ҚОРЫТЫНДЫ
Жасөспірімдердің психикасы өте нәзік келетіндіктен, олар кішкентай нәрсенің өзін үлкен мәселе етіп құрайды, сондықтан еліміздің болашағы саналатын жастардың оқыс әрекеттерге бармауына жол бермеуіміз керек.
Болашаққа жоспар құра отырып, теріс ойлардан арылу керек. Өзіңізге жақын адамдарға көңіл бөліңіз оларды сүйе біліңіз, сонда ғана Сіз күннің күлімдеп жарқырағанын, құстардың қуана сайрағанын сезінесіз.....
Сіз өмірде бақыттысыз, сол бақыттың уысыңыздан шығуына жол бермеңіз!
Сіз үлкен махаббатқа лайықсыз, жүрегіңіздің қалауы әрқашан жаныңыздан табылады!
Сіз асқақ арманға қол созсаңыз, ол арман да үмітіңізді ақтайды.
Бақытсыздықтын айналып өтуге болады.
Салауатты өмір сүрудің бір негізгі күрделі мәселесі жаман қылықтардың аулақ болу.
Сондықтан, бүгінгі біздің топтағы сабағымыздың тақырыбы: Суицид

6 ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
- Сыныптан тыс жұмыстар. Кезекті басылымдар
- Психологиялық материалдар
- Ұстаз жаршысы газеті










ТС-ТБ-ТҰ-75/16







Материалды жүктеу (Скачать)
Авторы:
Шолықбаева Алия Жұмабайқызы
Жарияланған уақыты:
2020-02-04
Категория:
Физика
Бағыты:
Тәрбие сағаты
Сыныбы:
11 сынып
Тіркеу нөмері:
№ C-1580805781