Авторлық материал жариялағаныңыз
туралы сертификатты тегін алу үшін
+
Материал жариялау
БАҚ (СМИ) жариялаған соң номер беріліп қорғалады
Сертификатты (құжатты) тексеру

Атомдардың валенттігі және тотығу дәрежесі
Материал жайлы қысқаша түсінік: мұғалімдерге сабақ өту барысында қажет
Материалды ашып қарау




7 сабақ





Химия


10 сыныбы
Сабақ тақырыбы: §2.9. Атомдардың валенттігі және тотығу дәрежесі
Сілтеме:10 сынып оқулығы ( жаратылыстану- математикалық бағыт) ,
Жалпы мақсаттар: Білу, түсіну: ковалентті және ионды байланысы бар қосылыстардың түзілу механизміне сүйене отырып, валенттіліктің табиғатын қарастыру, атом молекуладағы күйінің сипаттамасы ретінде тотығу дәрежесі жөніндегі ұғымдарын жүйелеу және тереңдетуҚолдану, жинақтау: сұрақ-жауап, дидактикалық ойындар, есептер шығару арқылы логикалық ойлау қабілетін дамыту, ой-өрісін кеңейту, өз ойларын еркін жеткізу дағдыларын қалыптастыруТәрбиелік: жылдам шешім қабылдай алуға, іскерлік пен нақтылыққа, ұйымшылдыққа, жауапкершілікке тәрбиелеу

Күтілетін нәтижесіАтом құрылысы тұрғысынан валенттік ұғымының мәнін түсінеді
Түйінді идеяларВаленттік - молекуладағы атомдардың химиялық байланысының саны. Тотығу дәрежесі - қосылыстардағы атомның шартты заряды
Сабақтың әдісі Топтық, жеке, жұптық тапсырмалар, диалог әдісі
Сабақтың көрнекілігіПериодтық кесте, интерактивті тақта, слайдтар, постерлер
Сабақ жоспарыІ. Ұйымдастыру кезеңі1. Оқушыларды түгендеу2. Оқушыларды сабақтың жоспарымен таныстыруІІ. Үй тапсырмасын тексеру: (әр оқушы жеке компьютерде тапсырмаларды орындайды)1. Ізденген жетер мұратқа(тірек сызбаларды анықтамалар арқылы түсіндіреді)2. Білімді мыңды жығар(деңгейлік тапсырмаларды электрондық оқулықтан орындайды)3. Біліміңді сынап көр (тест тапсырмаларды электронды оқулықтан орындап, нәтижесін алады)ІІІ. Жаңа сабақ1. Валенттілік2. Тотығу дәрежесіІҮ. Сабақты бекіту1. Миға шабуыл2. Тапқыр болсаң, тауып көр3. Ғажайып химияҮ. Қорытындылау1. Бағалау2. Үй тапсырмасын түсіндіру



ҰйымдастыруЫнтымақтастық атмосферасын құру Сабаққа дайындықтарын сұрау Топқа бөлу: химиялық лабораториялық суреттер арқылы

ІІ. Үй тапсырмасын тексеру:

1. Ізденген жетер мұратқа(тірек сызбалармен жұмыс)Элементтердің периодты түрде өзгеретін қасиеттері: атом радиусы, иондану энергиясы, электронтартқыштық, электртерістілік. Атомнан электрон үзіп алғанда катион түзіледі : Э0 + J ꞊ Эn+ + ne-Атом радиусы - атомның үлкен кішілігін шартты түрде жуық сипаттайтын шама:-Период бойынша: Ядро заряды солдан оңға қарай артады, Электронның ядроға тартылуы солдан оңға қарай артады, Атом радиусы солдан оңға қарай кішірейедіНегізгі, s, p топшада элементтердің атом радиусы тез өседідар радиусы: Ядро заряды Жоғарыдан төмен қарай өседі,-топша бойынша: Электронның ядроға тартылуы. Жоғарыдан төмен қарай кемиді,Қосымша топшада d, f элементтер радиустарының өсуі баяулайды, Атом радиусы жоғарыдан төмен қарай өседіИондану энергиясы - J бұл атомнан тиісті электрондарды жұлып алуға жұмсалатын энергияИондану энергиясы ядро заряды өскенде және атом радиусы кемігенде солдан оңға қарай өседі: - период бойынша: Электронтартқыштық - атомға бір электрон қосылғанда бөлінетін энергияны электронтартқыштық Е деп аталады- топша бойынша: Негізгі топшаларда жоғарыдан төмен қарай ядродан электрон қашықтығының артуына сай кемиді- металл: иондану энергиясы кіші- бейметалл: иондану энергиясы үлкен- Период бойынша электронтартқыштық солдан оңға қарай артады- Элементтердің бейметалдық қасиеттері период соңында күшейеді- электртерістілік р - топша бойынша солдан оңға қарай өседі- Электртерістілік период бойынша солдан оңға қарай өседі- электронын оңай беретін металдар1- деңгей1. Электрон болу мүмкіндігі жоғары болатын ядро айналасындағы кеңістікті ... деп атайды. Орбитальдар атауын жазыңдар2. Төменде сутегінің үш изотобының атомдық құрылымы көрсетілген. Әрбір ядроның ішінен атом құрамын жазыңдар. 3. Химиялық элементтердің келтірілген қатарында литийден фторға дейін қандай қасиеттері әлсірейді, қандай қасиеттері күшейеді.2-деңгей1. Бос жерлерін толтырыңдарАтом, ядро, қабықЭлементтердің реттік нөмірлері2. Бос кестені толтырыңдар. Элемент таңбасы3. атомдардың қандай сипаты периодты өзгереді. Иә немесе жоқ деп жауап береді1. Атом радиусы2. Атом дросының заряды3. Қасиетінің металдық және бейметалдық қасиеті4. Салыстырмалы атомдық масса5. Салыстырмалы электрон 3-деңгей1. ІІ және ІІІ периодтардағы элементтердің қасиеттері солдан оңға қарай қалай өзгеретінін жазыңдар1. Атом заряды2. Электрон қабаттарының саны3. Сыртқы қабатындағы электрон саны4. Ядро мен электрон арасындағы байланыстың мықтылығы5. Металдығы, бейметалдығы2. Топта элементтердің қасиеттері жоғарыдан төмен қарай өзгеретінін жазыңдар1. Атом заряды2. Электрон қабаттарының саны3. Сыртқы қабатындағы электрон саны4. Ядро мен электрон арасындағы байланыстың мықтылығы5. Металдығы, бейметалдығы3. А және Б металдары бір периодқа және бір топқа жатады.А металы сумен әрекеттеседі, ал Б металы сумен әрекеттеспейді және қышқылдардан сутегіні ығыстырып шығармайды. А элементі бір оксид, Б элементі біреуінде валенттілігі топ нөміріне қарағанда үлкен болатын екі оксид түзеді. Бұл оксидтің құрамында оттегінің 20 пайызы болады. осы элементті атаңдар.3. Біліміңді сынап көр тест1. Периодтық жүйедегі элементтің орны немен аяқталады?а) сыртқы электрон деңгейіндегі электрондар саныменә) ядродағы нейтрондар саныменб) Атом массасымен в) атомның ядро зарядымен2. Периодтағы элементтердің қасиеттерінің өзгеруінің негізгі себебі неде?а) жаңа электрон деңгейінің пайда болуындаә) сыртқы деңгейінде электрондардың жиналуындаб) атомдық массаларының өсуіндев) атомдағы электрондар санының өсуінде3. Металл еместердің символдарын көрсетіңдер:а) Na ә) Mg б) H в) S4. Элементтердің қай қатары жалпы формуласы RO болатын оксидтер түзеді:а) Mg, Ca, Be ә) Na, K, Li б) B, Al, Ca в) N, P, As5. Біріншісінен соңғысына дейін металдық қасиеттері өсетін элементтер қатарыа)Na, Mg, Si, Al ә) Mg, Ca, Si, Ba б) K, H, Na, Li в) J, Cu, Cl, F6. Келтірілген элементтердің ішінен атом радиусының ең кішісі:а) Na ә) K б) Mg в) S7. S элементтердің символдары:а) Na ә) Mg б) Si в) Р8. Көміртегінің жоғары валенттілігі: а) 1 ә)2 б) 3 в)49. Қандай элементтердің атомдарында электрон қабылдағаннан гөрі берген оңай:а) ІІ топтың негізгі топша элементіә) ҮІІ топтың негізгі топ элементі б) ІІ период орташа элементів) ІІ период басындағы элемент10. Фтор атомы электрондарының энергетикалық деңгейде таралуыа) 2,8,4 ә) 2,6 б) 2,7 в) 2,8,511. S атомының электронды формуласы: а) 1 S2 2 S23 ә) 1 S2 2 S24б) 1 S2 2 S26 3 S24 в) 1 S2 2 S2212. Қандай элемент газ тәрізді сутегімен қосылыс түзе алады?а) № 22 ә)№ 6 б) №23 в) №14
Жаңа сабақМағынаны тану(түсіну):





Тотығу дәрежесі мен валенттілік ұғымдарын топтарға бөліп беру, қалған топқа оны алдыңғы сыныптардағы валенттілік пен тотығу дәрежесімен салыстыру.Химиялық элементтің аса маңызды қасиеттерінің бірі - валенттілігі. Валенттілік деп бір элемент атомының басқа элементтің атомының белгілі бір санын қосып алу қабілетін айтады. Алғашқы кездерде элементтің валенттілігі сутек І, оттек ІІ бойынша анықталады. Демек, элементтің атомының валенттілігінен оларға қанша сутегі, оттегі атомдарды қосыла алатынын білдік. Н - СІ Н - О - Н Н N - Н Атом (элементтің) валенттілігінің физикалық мәнін атом құрылысы мен химиялық байланыс туралы теория түсіндіреді. Элемент атомдары электрондарды беру, қосып алу немесе электрон жұптарын түзуге қабілетті. Атомдар арасындағы химиялық байланысты түзуге қатысатын электрон валенттілік электрондар деп аталады. Валенттілік электрондарға сыртқы аяқталмаған деңгейдегі электрондар жатады. Сырттан санағанда екінші деңгейдегі электрондар да валенттілік бола алады, сондықтан марганецтің жоғары валенттілігі ҮІІ-ге тең, хромдыкі ҮІ, яғни топ нөміріне дәл келеді. Валенттіліктің мәні берілген атомның басқа атомдармен қосылғандағы химиялық байланыстың саны ретінде анықталады. Тотығу дәрежесі: тұрақты: Н, К, Znауыспалы: Cl, P, Seоң: Na, Al, Caтеріс: S2-, N3-, O2-Жай заттардың элементтердің тотығу дәрежесі: Ғе, СІ, О, Н2Тотығу дәрежесі - бұл қосылыстар тек иондардан тұрады деп санап, есептеумен табылған қосылыстардағы атомдардың шартты заряды. Күкірттің тотығу дәрежесі: S +16 1 S2 2 S26 3 S24 3d10осы жерде элементтің валенттілігінің қозған күйін айтып түсіндіру қажет. Элементтің тотығу дәрежесі - шартты түсінік, бірақ ол әр түрлі заттарды жіктеген кезде , олардың қасиеттерін сипаттағанда және тотығу - тотықсыздану реакцияларын қарастырғанда жиі қолданылады. Қосылыстағы элементтің тотығу дәрежесін біле отырып, оның тотықтырғыштық немесе тотықсыздандырғыштық қасиетін көрсететін болжап айтуға болады. Мысалы, күкірт қышқылында күкірт жоғары тотығу дәрежесін (+6) көрсетеді, демек бұдан әрі электрондарын бере алмайды, сондықтан күкірт қышқылында тек тотықтырғыш болады. Күкіртсутекте күкірт, керісінше төменгі (-2) тотығу дәрежесін көрсетеді де, одан әрі электрон қосып ала алмайды, сондықтан күкіртсутек тек тотықсыздандырғыш болады. Күкіртті қышқыл аралық тотығу дәрежесін (+4) көрсетеді, электрондарды береді де, қосып та алады, жағдайға байланысты тотықтырғыш та, тотықсыздандырғыш та қасиет көрсете алады.

Жеке жұмыс(сабақты бекіту):

1) неліктен хлор мен марганецті периодтық жүйенің бір тобына, бірақ әртүрлі топшаға орналастырады? Оларды атом құрылысы және мүмкін болатын тотығу дәрежесі тұрғысынан түсіндіріңдер.Жауабы:Хлор қосылыстарында мынадай тотығу дәрежелерін көрсетуі мүмкін:- төмен - 1(НСІ)- жоғары+7(НСІО)- аралық +1,+3,+5(НСІО, НСІО2 НСІО3)- нөлдік(СІ2)Марганецтің тотығу дәрежесі:- төмен +2(МnO)- жоғары +7(КМnO4)Аралық +3,+4,+6(Мn2О3)Егер Мn пен СІ өзінің барлық жеті валенттік электрондарын байланыс түзуге жұмсаса онда атомдар қалған электрондар ұқсас конфигурациялар түзеді:Мn+7 1s2 2 s26 3 s26СІ+7 1s2 2 s26Бұл марганец пен хлор арасындағы ұқсастықтың бір себебі болып табылады: жоғары тотығу дәрежесінде екі элемент те қышқылдық сипаттағы қосылыс түзіп, күшті тотықтырғыш болады. Бірдей жоғарғы тотығу дәрежесі болуы мен құрамы бірдей қосылыс түзуі және құсас қасиеттер көрсетуі бұл элементтерді бір топқа орналастырудың негізі болып табылады.
Кейінгі тапсырмалар
БағалауФормативті бағалау : екі жұлдыз,бір ұсыныс.Топтағы оқушылар бағалау парақшаларына Критерий арқылы бағалайды

Кері байланыс Бүгінгі сабақта не үйрендім? Оқушы рефлексиясы
Үйге тапсырма §2.9. 3-6 тапсырмалар


Материалды жүктеу (Скачать)
Авторы:
Сыздыкова Сапаркул Насировна
Жарияланған уақыты:
2020-03-12
Категория:
Химия
Бағыты:
Сабақ жоспары
Сыныбы:
10 сынып
Тіркеу нөмері:
№ C-1583987931