Авторлық материал жариялағаныңыз
туралы сертификатты тегін алу үшін
+
Материал жариялау
БАҚ (СМИ) жариялаған соң номер беріліп қорғалады
Сертификатты (құжатты) тексеру

"Қазақтың дәстүрлі ән айту өнері" лекция-концерт
Материал жайлы қысқаша түсінік: Музыка, өнер мектептерінің дәстүрлі ән салу сыныбы мұғалімдеріне қосымша әдістемелік көмек
Материалды ашып қарау




Қазақтың дәстүрі ән айту өнері !
  • Армысыңдар құрметті өнер сүйер қауым ! Бүгінгі сынып аралық Қазақтың дәстүрлі ән айту өнері деп аталатын лекция коцертімізге қош келдініздер.
  • Сонау ата-бабаларымыздан ғасырдан – ғасырға жалғасып , бізге жеткен халық мұрасы ,халық қазынасын , өз халқымыздың ұлттық дәстүрлі ән өнерін балаларға насихаттау , оларды тыңдату арқылы оның құдіретін түсініп, құрметтей білуге баулу. Жақсы ән жас баланы желпігендей, Соғатын даламыз еркін желдей Бақырып жылағанын қоя салып Тәтті әннінің ырғағына сылқылдайды



    2.Бүгін лекция концертіміз « Қазақтың дәстүрлі ән айту өнері»-деп аталатындықтан сіздерге дәстүрлі әндер жайлы аз ғана мәлемет беруді жөн көріп отырмыз.

    Дәстүрлі ән-ата – бабаларымыздан мұра болып қалған төл өнеріміз.Қазақтың музика мұрасы. Ғасырдан ғасырға заманнан – заманға ауыз екі түрде таралып сақталған ең бір бай және көнер тарихтың талқысынан сүрінбей өтке өміршең туындыларда талай дәуір ұрпақтарының бір бірімен жалғасқан тарихының ізі жатыр.

    1.Халық арман аңсары ,мақсат-мұраты, күйінші мен сүйенші болашаққа аманаты бәрі- бәрі сол айнанаң бетінде. Көшпелі өмір сатымен байланысты және ауыз екі түрде дамып, атадан балаға сабақтасып келе жатқан әншілік өнеріміз – ежелгі заманның көне көрсеткіші. Ұлттық музыка мұрамызэваюциялық өзгерістер үстінде рухани мәдениетті негізін құрап,екі салаға бөлінді. Олардың бірі әнде, екіншісі күй өнері.

    2 . Үніңнен айналайын халық әніТыңдаудан өзіңді кім жалығады.Жиын мен мерекеде шырқалмасынҚамығып халқың сені сағынады.Ән: Сахнада Жұмағұлова Айжұлдыздың орындауында Халық әні «Шымыр» қабыл алыңыздар!

    1.Қазақтың музыкалық мұрасының үлке бір саласы- ән мәдениеті. Халық әндері тарихи және қалыптасқан дәстүрлердің негізінде бір ұрпақтан екінші ұрпаққа жалғаса отырып, біздің дәуірімізге жетті. 2. Халық ауыз әдебиетіндегі ғасырлар бөліп халықпен бірге жасасып, ауыздан – ауызға таралып келе жатқан тарихи және әдеби мұрамыздың бірі - халық әндері. Осы халық әндерінде біздің ұлтымыздың рухы, өткен өмір жолы, туған тарихы жатыр. Өнердің ең жоғары түрі – халық өнері, яғни мыңдаған жылдар бойы мұқаламай,сыны қашпай, қаз қалпында келе жатқан ән мұрасы. Арқалап ғасырлар асып жеттің ғажап Тарихын халқымыздың көрген азап. Таңғажайып үніңнен нәр алғанда. Табынар құдіретіңе иесі қазақ!

    Ән: келесі кезекте ортаға Нұрланұлы Айдынның орындауында Халық әні «Сәулем – ай» ды қабыл алыңызда.1.Ән – сезіміңнің кейбір кезеңдерін сыртқа шығаруда адамның табиғи құралының бірі. Халық әндерінің тартымды келетіні – жүрегіне қона алатыны, олардың баста өнер қуу мақсатында шықпай, табиғилық жағының басым болуында.

    О, қайран қазағымның халық әні – ай Төгілер сол әндерден жаныма арай Сағыныш, шарасыздық, ән мен дала Сыйып тұр әуеніне бәрі қалай.Ән. Есембетқызы Жайдарының орындауында Қазиханның әні «Ақсұр» қабыл алыңыздар! 2.Қазақтың домбыраға немес басқа аспапқа қосылып айтатын әншілік дәстүрін ән айту өнері дейміз. Атадан балаға ауысып келе жатқан ән айту өнері ғасырлар бойы қалыптасып, дамып ән айту шеберлігі бойынша жетіліп классикалық үлгіге дейін жетті. Түрлі аспаптарымен өзі сүйемельдеп, өзі ән айтатын дәстүрлі өнерімізді небір тарлан таланттар үлкен көркемдік деңгейге көтеріп, әлемдік ән айту өнерінің өзіндік ірі салсы ретінде қалыптастырады.

    Өмірге келдім, сені көрдім туған жер Ең алғаш рет кіндік қаным тамған жер Өтті сенде қуанышты әр күнім Топырағында асыр салып, шалқыдым.

    Сахна төріне Еламан Келбақытты Бәкір Тәжібаев» әнімен шақырамыз.1.Дәстүрлі ән өмірінде халақтың салт – дәстүрі, әдет ғұрып, тарихы мен өмірі, тұрмыс – тіршілігі, қоғамдық әлеументтік қатынастары, жалпы ұлттық болмысы көркем көрініс тапқан. Қос ішекті, көп пернелі домбыра Күмбірлейсің көңілге ән қондыра Ұлт аспабы өткен күннен сыр шерткен Сенен асқан жыр саңлағы болды ма?

    Келесі кезекте Халақ әні «Ақ Айша» орындайтын Рахмет Перизат қарсы алыңыздар. 2.ұстаздан шәкірттке ауыз екі берілетін халықтың ән айту дәстүрі арқылы ән үйренуді жүйелегшен үрдіс қаслыптасты.Өнерлі ортада өскен жас талапкер ұстаз жанында айлап – жылдап жүріп шеберлігімен бірге, оның білім танымын, тәрбиесі мен орындау тәсілін үйрететін болған. Елге есімі тарап, түрлі айтыс – тарсықа қатысып үлгенрген өнерпаз әнші осылайша жеке өнер жолын айқындаған.

    Домбыра жүрегіммен үндес едің Өзіңмен сырласымдай тілдесемін Бабамнан қалған мұрам сен болмасаң Өнердің не екенінде білмес едім

    Ән.Келесі кезекте Амантаева Ақмаралдың орындауында «Махамбеттің термесі» қабылалыңыздар!1.Дәстүрліәншілік өнер өзінің айтылуы және құрылымдық ерекшеліктеріне байланысты түрлі мектептерге бөлінеді, олар былай аталады:

    Бес мектеп


    Қазақстанның Орталық және Солтүстік өңіріне тәнн әншілік мектеп

    Оңтүстік және Жетісу өңіріндегі әншілік мектеп

    Батыс өңірлеріндегі әншілік мектеп

    Шығыс өңірлеріндегі әншілік – термешілік мектеп

    Сыр бойындағы әншілік-термешілік мектеп


    Ұлан байтақ еліміздің дәстүрлі әншілік өнерәр өмірдің өзіне тән әншілік мәнеріне,табиғат танымына , ойын-сауық үрлестері мен тұрмыс салт ғұрыптарына – аймақтық көне сарындар әуені байланысты алуан қырлы Өмірмен өрге жайлап өрледім,Жамандықты сәрі одан көрмедім.Бойымдағы қасйетті жинап ап,Өрістете еңбектеніп терледім.Ән: Ортаға Мұқтахмет Жаңалықтың орындауында Медет Жылгелдінің әні «Дәурен « қабыл алыңыздар.

    2.Жыр-терме ертеден халық сүйген музыкалық жанырдың бірі. Оның негізінде халық тарихындағы қилы-қилы , кезеңдер, ел тағдырына байланысты ірі проблималық мәселелер алынды. Терме дегеніміз – ақылы мен нақылы бар тақпақ сазды әуен . Ол «тер» деген мағынадан алынған. Термені орындайтын адамды термеші деп атайды. Термені өзіне тән әуне-мақымы бар. Ол бергілі ырғақпен орындалады. Жыр – термені атадан мұраға қалдырып , жалғастырған өкілдері Қашаған, Сүгір, Нұрым,Ақтан ,Махамбет сынды, ал қазіргі таңда бізге жетекшісі Жеткізген Сейтов, Амандық Көмеков, Елдос Еміл сынды өнер иелері жеткілікті.

    Қашағанның термесі «Той бастар» Орындайтын 1-ші сынып оқушысы Қосбай Әлімжанды қарсы алыңдар.

  • Ғарифолла Құманғалиев Батыс Қазақстан облысы Қазақстан халақ артисі, әнші. Бала кезінен әуес болып өседі. Ол Мұхиттың шәкірттері Шынтас пен Шайқыдан тәлім алған. Ғарифолла «Жалбыр», «Айман-Шолпан», «Қыз Жібек», «Ер таргын» , «Біржан Сара» , «Абай» операларында басты рөлде ойнаған. «Айнамкөз» , «Үлкен Айдай», «Смет» , «Боз жорға», «Он алты қыз» т.б әндерді,нақышына келтіріп орындады. Ғарифолла – «Ақ Жайық», «Сүйген жар», «Нұржамал», «Жан еркем» , «Аққу», «Сүйемін туған өлкемді» т.б халыққа кең тараған андердің авторы. ( ведио «Қыз Жібек» операсы) және «16-қыз» әнін былай орындаған экранға көңіл бөлейік.
  • Ән: келесі кезекте сахна төріне Бархатова Жайнаның орындауында Ғарифолла Құрманғалиевтің әнін « Әнші дауын» Қабыл алыңыздар!
  • «Ақылың болса, жыр тыңда», «Жігітке өмірде өнер, өлеңде өнер»деген қазақ халқында небір майталман күміс күміс көмей әншілер сабырлыда,
  • Салмақты және әр аймақта қайталанбас әншілік, күйшілік дәстүр қалыптастырып, сақталған. «Жеті жұрт келіп,жеті жұрт кеткен»Маңғыстау өлкесінде XVII-ғасырдан бүгінгі күнге дейін тау өзеніндей тасқын жырлар мен ақпа-төкпе ақын –жыраулар ,бармағынан бал тамған, ,өнер төгілген күйшілер, ән әуенін асқақтата алты қырдай асырған әншілер өткен. Ал енді осы өнер саңылықтарының ішіненде қазақ жерінің басқа өлкелерінен өзге ерекше екі шоғыры бөлек аталады. Олардың бірі «Адайдың бес жүйрігі де,екіншісі «Адайдың жеті қайғысы» -деп аталады.
    Адайдың жеті қайғысы


    Медет Жеңілді Теңізбайұлы1855-1938жж

    Жаңай Өскенбай Қалмамбетұлы1860-1925жж

    Кенже Әділ Өтеғұлұлы 1869-1931жж

    Жары Шолтаман Байсарыұлы


    Жаманадай Тастемір Шыршұғұлы

    Қаржау ТұрсынАлдашұлы

    Мая Досат Бәйінбетұлы


    Сабақтың кезеңдеріМұғалімнің іс – әрекеті Оқушының іс – әрекеті Күтілетін нәтиже


    Адайдың бес жүйрігі


    Сүгір Бегенбайұлы

    Ақтан Керейұлы

    Қашаған Күржіманұлы

    Нұрым Шыршығұлұлы

    Сәттігүл Жамғабылұлы


    Ұйықтатып жатқан жүректі ән оятар, Оның тәтті оратылған мәні оятар Кейі дауыл , кейі мұң дертін қозғап. Жас балаша көңілді жақсы уатарӘн: Жақсыбаева Ақжарқынның орындауында Шолтаман Байсарыұлының әні «Тал кеме» қабыл алыңыздар!1.Халық өнері жасампаз. Олай болса ,әр халықтың мекеніне қарай өз мәдениеті , ауыз әдебиеті де бар. Ел болған соң, ел ішінде талай топта жүлде алған әнші , ақын-жыраулар , саңқал жыршы –термешілер, күйшілер болған.Қазақ табиғатынан ақын халық деген сөз бар.Біз тау өзендей тасқынды дәстурлік әншілік өнерді ,ақпа – төкпе ,ақын- жыраулар туралы естігендеріміз бен көзіміз көрген жайларды,ішкі түйіндерімізді ортаға салдық. Дәстүрлі әншілер мен ,термешілер, ақын – жыраулар туралы талай жазылатын, айтылатын жұртшылыққы аян.Демеңіздер , біз өнерді аяп қалдыМезгіл де біраз таяп қалдыСау болып тұрыңыздар, кездескеншеОсымен концертіміз аяқтлды.Зейін қойып тыңдағандарыңызга көп- көп рахмет.

















    Маңғыстау ауданыБалалар өнер мектебі







    Ашық сабақ

    Қайып Қорабайұлы «Ақбөбек» әні













    Орындаған: «Дәстүрлі ән» сыныбы мұғалімі : Исболсынова Г









    2019ж

    Материалды жүктеу (Скачать)
    Авторы:
    Исболсынова Гулнар Азанкуловна
    Жарияланған уақыты:
    2019-02-06
    Категория:
    Музыка
    Бағыты:
    Сыныптан тыс жұмыс
    Сыныбы:
    5 сынып
    Тіркеу нөмері:
    № C-1549428639
    333
    444
    555
    666
    7
    888
    999