Авторлық материал жариялағаныңыз
туралы сертификатты тегін алу үшін
+
Материал жариялау
БАҚ (СМИ) жариялаған соң номер беріліп қорғалады
Сертификатты (құжатты) тексеру

111
Зайырлылық және дінтану негіздері
Материал жайлы қысқаша түсінік: дін ге деген көзқарасын байқау
Материалды ашып қарау
ҚМЖПәні: Зайырлылық және дінтану негіздері9-сынып



Уақыты: Пән мұғалімі: Туймебаева Г




Сабақтың атауыЕжелгі Египеттегі, Грекиядағы, Римдегі діндер
Мақсаты Оқушыларға көне Египет,Греция және Рим мифологиялары, құдайлар пантеоны, діни ғұрыптары туралы терең білім беру және олардың білімін арттыру. Оқушыларды көне египет, грек және рим діндеріне талдау жасап, теологиялық тұрғыдан саралай білуге дағдыландыру.

Күтілетін нәтижеОқушылар сыни тұрғыдан ойлайды,өз бетінше ізденеді, өз-өздерін ретке келтіре отырып бағалайды. Дін туралы ұғымдардың ерекшеліктерін түсіне білу
+Психологиялық ахуалПсихологиялық дайындықБіз балдырған баламыз,Құстай қанат қағамыз.Дүниені аралап,Оқып білім аламыз.Оқушылар шеңберде жиналып,мұғаліммен бірге бүгінгі сабаққа сәттілік тілейді.
Қызығушылықты ояту. Үй тапсырмасын тексеру.1. Алғашқы қауым адамдарында қандай алғашқы наным-сенімдер болды?2. Миф деген не? Дін мен мифтің бірлігі және айырмашылығы неде?3. Тотемизм деген не? 4. Фетишизм дегеніміз не? Мысалмен түсіндір. 5. Анимизм дегеніміз не? Бұл терминді енгізген ғалым?6. Алғашқы қауым адамдары неліктен өздерін шығу тегін аңдар мен жануарлардың шықтық деп есептеді?7. Шаманизм қалай пайда болған?



Жаңа сабаққа деген қызығушылықтары оянып,ерекше ынтамен кіріседі.
Мағынаны тануОқулықпен жұмысболып табылады. 1. Ежелгі Египеттің мифологиясы. Құдайлары.2. Гректердің діни наным-сенімдері мен мифтері.3. Көне Рим мифологиясы. Римдіктердің құдайлар пантеоны. Рим діни ғұрыптары.Көне дәуірде алғашқы мемлекет құрған халық – египеттіктер. Египет Ніл өзенінің жағасындағы ең жоғары өркениетті дамыған мемлекет болды. Египет мемлекетінде билеушілерді, перғауындарды (фараондар) Құдай деп санады. Ал Ра Құдайын Құдайлардың Құдайы деп немесе перғауындар оның ұлы деп санады. Египет халқының тағы бір ерекшелігі – ажалға қарсы шығуы, өлмей мәңгі жасауға ұмтылуы. Мұндай діни көзқарас тек дінге емес, сонымен қатар мәдени салаларға, саяси экономикаға да үлкен әсерін тигізді. Халықтар мәңгілік өмірді қамтамасыз ету мәселесінде адамның денесін сақтап, тірлікте оған қажет болғанның бәрімен қабірде де қамтамасыз ету керек деп, денені бальзамдап, оны мумияға айналдырып, не болмаса өлген адамның денесіне ұқсас етіп, оның мүсінін жасауын кәсіпке айналдырды. Себебі, өлген адамның денесі сақталса, оның жаны оған қайта оралады деп түсінді. Египет халықтары перғауындардан басқа аруаққа да сенді. Патшалардың, перғауындардың өздері немесе отбасындағы адамдарының бірі өлсе, олардың кұрметіне пирамидалар (мазарлар) салатын болды. Ал ақшалары аз, қатардағы адамдарды матаға орап, көбінесе зираттардың шетіне көмді.Көне Египет заманында басты Құдай Радан кейін төменгі Құдайлар да болды. Ол Құдайлардың өздеріне арналған жеке қызметтері болды. Мысалы: өлім Құдайы – Осирис. Ол жер астының Құдайы. Құнарлы жер мен аналықтың Құдайы, Осиристің қарындасы әрі әйелі – Исида. Шындық пен тәртіптің Құдайы – Маат және т.б. Осындай көпқұдайлықтың басын қоспақ болған Перғауын Аменхотеп (б.з.б. 1419-1400 жж.) діни реформа жүргізді. Ол көпқұдайлық түсінікті жойып, бір ғана Атон Құдайға сену керек деп білді. Осы арқылы мемлекеттік монотеистік дін құруға әрекет жасады. Онан кейінгі Аменхотеп IV те бірқұдайлық реформаны жалғастырды. Бірақ ол реформадан ештеңе шықпады, оған қарсы көптеген абыздар шығып, бұрынғы ескі Құдайлардың түрлерімен біріктірілді.Б.з.б. 332 жылы македондықтар Египетті өздеріне бағындырған кезеңде Египет абыздары Македонскийді жақсы қарсы алып, оны «Құдайдың ұлы» деп жариялады. Сонымен қатар Египеттік және гректік Құдайларының бейнесі қалыптасты да, оған Египет халықтары табына бастады.Діни мифологиялық көзқарас бойынша: алғашқы кезде Хаос (түпсіз тұңғиық) өмір сүрді, одан жер құдайы Гея және жерасты құдайы Тартар шықты. Гея аспан құдайы, әрі баласы, әрі әйелі Уранды туды.Гея мен Ураннан балалары – екінші дәрежедегі құдайлар – титандар туды. Уран қауіптеніп, орнымды тартып алады деп, өз балаларынан қорқып, оларды жер астына Тартар құдайына беріп, қамап қояды. Бірақ титандар жер астынан құтылып шығып, әкесінің тағын тартып алады. Олардың ішінен уақыт құдайы Кронос өз балаларын жеңіп, барлық әлемге тыныштық орнатады.Осыдан кейін үшінші дәрежелі құдайлар басталады. Кроностың ең кіші баласы, найзағай және жауын құдайы Зевс өзінің әкесін жеңіп, бас құдайға айналады. Оның әйелі Гера – аспан құдайы және неке қамқоршысы. Зевс өзінің ағайындары Посейдонға теңіздегі билікті, Аидқа жер асты патшалығын береді. Сұлулық пен сүйіспеншілік құдайы Афродита мифтер бойынша теңіз толқынынан жаратылған. Үшінші дәрежелі құдайлар Олимп тауында орналасады. Ежелгі Рим діндерінде Грек дініндей айқын миф жоқ. Олардың діні қарапайым, сөзге сараң болды. Керек болса ертедегі Рим діндерінде құдайлардың суреттері мен образдары болмады.Рим құдайлары ұзақ уақыт антропоморфтық түрде, Юпитер болса, шақпақ тас түрінде, Map құдайы найза түрінде, Веста құдайы от-жалын түрінде бейнеленді. Римдіктер жай ғана Юпитерге сенсе жеткілікті деп түсінді. Пуникалық соғыстан кейін Рим мен Греция елдері тығыз байланыс жүргізді. Рим Эллада мәдениетін қабылдап, оның дінін өздеріне таратты. Гректердің құдайлық түсінігінен Римдік құдайлар шықты.Көне Рим мәдениетіне көне Греция мен этрускілер дінінің орасан ықпалы болды. Римдіктер өз құдайлары мен ғұрыптарын этрускілерден қабылдады. Этрускілерде бірінші орында аспан құдайы Тин тұрды, одан кейінгі орындарда патшалық әмір құдайы Уни (римдіктерде – Юнона), қолөнер кәсіпшілігі құдайы Менерва (римдіктерде–Минерва) болды.Құдайлардың ерекше қадірлі үштігі



Римдіктердің құдайлар пантеоны:



Көне Римде мемлекет пен дін біртұтас идеология түрінде көрінді. Мемлекеттің астанасы «қасиетті қала» деп жарияланды. Заң бәрінен жоғары қойылды. Барлық діни және азаматтық ахуал (неке, жерлеу, бала асырау т.б.) заң жолымен понтификтерде тіркелді. Бас понтифик – бас абыз міндетін атқарды.Бұлар діни және мемлекет билігінің тұтастығын білдіретін міндетті құдіретті ғұрыптарды – қателік жасаған жағыдайларда құдайлардан кешірім өтініп, садақа үлестіруді, соғыс немесе індет жағдайында берген уәдесіне қарай тарту жасауды, мемлекет тарапынан храмдарға сыйлық үлестіру түріндегі құдайларға таралғы жасауды ұйымдастырып өткізуге жауапты болды.Құдай дағуасында бекітілген императорларға құрмет көрсету ғұрыпатарын орындайтын жаңа абыздар коллегиясы құрылды. Абыз – фециалдар деген орнықты. Олар соғыс жариялау, одақтық шарт жасау ғұрыптарын атқарды, соғыс ашпас бұрын ультиматум жариялады, 33 күн өткен соң, ультиматум қабылданбаған жағдайда, соғыс қимылдарын бастауға рұқсат берген.Римнің діни күнтізбесінде мейрамдар – фериялар болды:

Жаңа дәуірдің II-III ғ.ғ. Рим императорлары синкреттік культті енгізе бастады. Рим діні жалған сипат алуға көшті. Көне римдіктер IV ғ. аяғында христиан-император Ұлы Феодосийдің вердиктімен ескі құдайларға табынудан бас тартты.

.
Сергіту сәтіОрманда кірпі келеді, Саңырауқұлақ тереді. Кездесті, міне, керегі: Екеуі қайың астынан. Біреуі терек қасынан. Қанша олар болмақ есепте, Тоқылған салса себетке? Ой сергітеді,шашағандарыбасылады
Ой толғаныс«Ыстық орындық» стр  бойынша.Қима қағаз дағы сурет бойынша сөйлем құрау.Топ бойынгша практикалық жұмыс. Негізгі ұғымдармен жұмыс:Амон-Ра – күн қаұдайыБен-бенге – тас құдайыХапи – Ніл өзені құдайыЗевс, Посейдон, Аид, Гера, Деметра, Дионис, Афина, Афродита – гректердің құдайларыФериялар – римнің діни күнтізбесіндегі мейрамдарПонтифик – шариғат түрінде бекітіліген діни кітаптарБас понтифик – барлық құдіретті және адамшылық істерінің қазысы мен төрешісі.Паренталий – ақпанда ата-баба аруақтарына арналып өткізілетін мейрам.Флоралий – сәуір мен мамыр айы аралығында гүл құдайы Флораның құрметіне ұйымдастырылатын мереке.Сатурналий – желтоқсанда Сатурн құрметіне өткізілетін мереке.Авгулер – жұрт алдында сәуегейлік жасаушы коллегиясы.Гаруспиктер – малдардың ішкі құрылысына қарап сәуегейлік жасаушылар.. Сабақты қорытындылау.1. Ежелгі еипеттіктердің алғашқы діни сенімдері қандай?2. Ең басты, ең көркем құдайы кім? Оны неліктен ерекше құрметтеді?3. Ежелгі гректердің құдайлары қалай бейнеленді?4. Ең басты құдайлары қандай? Олардың рөлі қандай болды?5. Көне Рим құдайлар пантеонының ерекшеліктері қандай?6. Көне Римде діни мейрамдар не себепті жалпыға бірдей болды? 7. Қандай мейрамдарды білесіңдер?
Үйге тапсырмаКөлік түрлерін атауКүнделіктеріне жазып беремін
Бағалау

Бағалау парақшасын толтырады.
Кері байланысСмайликтерді өзі қалаған нұсқаға жабыстырады










































ҚМЖПәні: Зайырлылық және дінтану негіздеріСынып : 9



Сабақ тақырыбы: Шығыстығ ұлттық діндері: Индуизм, Конфуциандық, Доасизм, Синтоизм

Күні: Мұғалімнің есімі: Туймебаева Г


Сабақ 8

Мақсаты

Ежелгі Египеттегі, Грекиядағы, Римдегі діндерді саралап, Индуизм, Конфуциандық, Даосизм,Синтоизм, Иудаизм, Тора және Талмуд қасиетті жазбалары туралы білімді жинақтай отырып, ішкі «сүзгіден» өткізе талдау жасап меңгеру
Күтілетін нәтиже Ежелгі мемлекеттердің діндерінің тарихын, ерекшеліктерін және басты құндылықтарын біледіЕжелгі діндердің айырмашылықтарын анықтап, қоғам мен діннің байланыс дәрежесін салыстырадыҚосымша ақпарат көздерімен мәліметтер жинақтап, тарих пәнінен алған білімдеріне сүйеніп, Қазақстанның болашақ азаматы ретінде бүгінгі тақырып туралы жеке көзқарасын өмірмен байланыстырып білдіреді
Тілдік мақсатОқушылар:Мемлекеттердігі ежелгі діндердің тарихын үйренеді, мазмұнын өз сөзімен жеткізе біледі


Негізгі сөздер мен тіркестер:


Сөздікпен жұмыс /кестемен жұмыс/


Сыныптағы диалог/жазылым үшін пайдалы тілдік бірліктер:


Талқылауға арналған тармақтар (тыңдалым)


Бүгінгі біздің халқымыз үшін дәстүрлі емес діни және жалған діни ағымдар мәселесі өткір тұрғанын зерделеп, ежелгі діндердің қазіргі құндылықтарымыздың бастауы екенін айтады, себебі...


Сіз неліктен .... екенін аласыз ба?(айтылым)


«Адамның әр жасаған жамандығы оның ғұмырын қысқартады» /Дао ілімі/, «Өздерің ұнатпаған нәрсені басқаларға істемеңдер» /Конфуций/, «Жаратушы берген өмірің ұзақ әрі жақсы болу үшін әке- шешеңді құрметте» деген пікірді... мәселемен дәлелдеуге болады


Жазылым бойынша ұсыныстар:


Мысалдар келтіру, оқиғалармен байланыстыру
Алдыңғы оқуДіннің бастаулары мен тарихи түрлері. Көне наным-сенім нысандары және ұлттық діндер.

Жоспар
Жоспарланған уақытЖоспарланған жаттығулар (төменде жоспарланған жаттығулармен қатар, ескертпелерді жазыңыз )Формативті бағалау (ОҮБ)Ресурстар
Басталуы Кіріспе. (1-2 минут)Ұйымдастыру

Оқушыларға ел бірлігі үшін ең басты ең асыл қасиеттер – Қазақтың бірлігі- еліміздің кілті, ең басты мәселесі екенін сіңіре, «Бірлік», «ынтымақ» және «сабырлылық» деп үш топқа бөлемін;

Үй тапсырмасын тексеру «Коктейль таяқшасы» әдісіЕжелгі еипеттіктердің алғашқы діни сенімдері қандай?2. Ең басты, ең көркем құдайы кім? Оны неліктен ерекше құрметтеді?3. Ежелгі гректердің құдайлары қалай бейнеленді?4. Ең басты құдайлары қандай? Олардың рөлі қандай болды?5. Көне Рим құдайлар пантеонының ерекшеліктері қандай?6. Көне Римде діни мейрамдар не себепті жалпыға бірдей болды? 7. Қандай мейрамдарды білесіңдер?

Көне діни сенімдер:Тотемизм, фетишизм, анимизм, магия.Тотемизм- адамдар мен белгілі бір жануарлар не болмаса өсімдіктер арасындағы өзара тектік байланыс туралы сенім.Табу- ежелгі қауым діндерінде адамның ұстауына немесе қажетіне пайдалануына тыйым салынған нәрселер.Анимизм- табиған күштерінің, жан-жануарлардың, өсімдіктер мен жансыз заттардың рухы, жаны бар деп сену.Фетишизм- жансыз заттардың тылсым, сиқырлы күші бар деп санап, оларға табыну.Магия грекше «сиқыр» деген сөз. Тылсым құпия күштерге және олардың көмегімен айналадағы шындыққа әсер ету мүмкіндігіне сенуге байланысты салт- жоралар және әрекеттер жиынтығы.

Жаңа сабақтың табыс критериийін бірге анықтау.Таныстырылым /бейне үзік/«Он сұрақ» әдісі арқылы жаңа сабаққа көпір жасау;



Үй тапсырмасын «коктейль таяқшасы» арқылы жұптаса немесе үштікте жұмыстана отырып, саралай өз білімінің қаншалықты деңгейде екенін «Ғажайып сызғыш» әдісі арқылы біліп, өзін өзі бағалайды.


Зайырлылық және дінтану негіздері. 9-сыныбына арналған оқулық.Д. Кенжетаев, Ә. Сайлыбаев, Ө. ТұяқбаевАстана: «Арман-ПВ», 2016.  

























































Бейне үзік
Ортасы Негізгі бөлім Берілген тақырып бойынша бағдарламалар жасап, постер қорғау арқылы ежелгі діндерге талдау жасауға бағыт беру (топтық жұмыс)Индуизмнің тұңғыш қауымы–«адживака» тақуалық жолын тұтып, тән құмарлығымен күресті. Бірақ, Вишнуға табынды. «Адживака» діни идеяларын «бхагаватами» толықтыра түсті. Ол Вишнумен қатар Кришнаға тең дәрежеде құрмет көрсетті. XII ғ. брахмандар жарты құдай–Рамаға ерекше тұғыр орнатты. 2. XV ғ. діни ғұрыптар қара халықтың тілі болып саналатын хинди тілінде атқарыла бастады. Осының нәтижсінде Вишнудың көпшілік арасындағы мәртебесі жоғарылай түсті. Шиваға құлшылық жасау да осы құдайды мойындаушы қауымдардың бірлігінің нығаюына қызмет етті. Осы көп құдайлар біртұтас діни түсінік аясында құрметтеліп, индуизм баршаның дініне айналды. Индуизм үшін «Махабхарата» және «Рамаяна» эпостары–Үндістанды арий тайпалары жаулап алуы кезеңіндегі үнділердің қаһармандық күресі туралы әңгімелейтін қасиетті аңыздар жинағы. Индуизмнің діни ескерткіштерінің ішінде құрылымдық жағынан «Махабхарата» эпосына енетін дүниетанымдық проблемаларға түсініктеме беретін «Бхагават-Гита» («Жаратушы өлеңі») философиялық концепция тұтастығымен ерекшеленеді. «Бхагавад-Гитаның» негізгі мазмұнын Кришнаның өсиеттері деген орынды. Үнді мифологиясы бойынша Вишнудың 8-ші аватарасы (осы кейіпте көрінуі) болып саналатын Кришна әр адамды өзінің әлеуметтік қызметі мен міндеттерін орындауға, тұрмыс тіршілігі жемістеріне бейтарап болуға, өзінің бар ойын құдайларға арнауға үйретеді. Кітап адамның дүниеге келуі мен өлуінің құпиялары, материя мен адам табиғатының арақатынасы, адамның тіршіліктегі өмірін анықтаушы табиғат тудырған үш материалдық бастау–тамас(әрекетсіз),раджас (құмаршыл, іскер, жігерлендіруші),саттва (рухтандырушы, ой сарайын ашатын, саналы) , йога жолы (өзінің өмірін йога арқылы санасын жетілдіруге арнаған адам жолы), ақиқат және ақиқат емес білімдер туралы көне үнді философиясынан мол мәліметтр береді. Индуизмнің тағы бір арнасы–«пурана» діни-мистикалық поэмалары. Оларда космогониялық аңыздар мен құдайлар генеологиясы топтастырылған. Индуизм тарихының ерте кезеңінде Брахманың әлемді жаратушылық орны, оның құдайлардың ішіндегі біріншілігі қалтқысыз мойындалса, бертін келе Вишну мен Шива онымен қатар қойылып, «тримурти» немесе үштік ұғымы орнығады. Вишнудың аватарасы, яғни адамның, хайуанның, болмаса басқа құдайлардың кейпіне енуі туралы ілім–индуизмнің діни ғұрыптарының негізі. Вишну аватарасының негізгі он түрі бар. Олар–балық, тасбақа, аю, арыстан, қортық, әмірлерді, өркөкіректер мен құдайды сайқымазақ етушілерді жазалаушы брахман Парасурама, Рама, Кришна, Будда және Калка батыр.Болашақта, әлемнің ақырында Вишну Калка батыр бейнесінде келіп, дінсіздерді тегіс жойып, мейірімділік мен бақыт қоғамын орнықтырады. Индуизмдегі абыздардың басты міндеті–шәкірттердің діни білім алуын ұйымдастыру. Мұндай білім таратушыларды «гуру» дап атайды.І топқа – Ежелгі Египеттегі, Грекиядағы, Римдегі діндер.ІІ топқа – Индуизм. Конфуциандық. Даосизм.ІІІ топқа – Синтоизм. Иудаизм. Тора және Талмуд.Бағалау критерийлеріне сүйене отырып «Екі жұлдыз, бір ұсыныс» әдісі арқылы бағалату.Топтық жұмыс Әр топқа тест әдісінің тапсырмалары арқылы сұрақтар беріледі.1. Күн құдайы Ра-ның жердегі мұрагері ------------2. Гесиодттың ------------ поэмасы гректердің діни нанымдарының алғашқы дерек көзі болып табылады.3. Египеттегі соғыс құдайы -------------4. Зевс құдайының құрметіне өткізілген мереке ------------5. Римдегі гүлдердің құрметіне өткізілген мереке ----------6. Римдіктердің діни нанымына император -------------- тиым салды.Екі жақты түсіндірме күнделігін толтыру(жеке жұмыс)



Топтар оқулық материалдарынан және қосымша мәліметтерден алған мәліметтерін қосып постер құрады және бағдарламалар дайындайды.Берілген уақыт болғаннан кейін басқа топтардың алдында қорғайды.Әр топ сағат тілімен бағыттала отырып, бағалау критерийлеріне сүйеніп «Екі жұлдыз, бір ұсыныс» беру арқылы өз ара бағалайды. Постерді бағалау критерилері:Тақырып мазмұнының ашылуыБезендірілуі























































Екі жақты түсіндірме күнделігі



Аяқталуы Бекіту (табыс критерийіне қайта оралды)«Ақылдың алты қалпағы» арқылы сабақты бекіту1. Индуизмнің негізгі постулаттары қандай? 2. Вишнудың қандай аватарларын білесіңдер? 3. Сикхтар деген кімдер және олардың ілімі нені уағыздайды?Бағалау Үйге тапсырмаДеңгейлік тапсырмалар,

Рефлексия (кері байланыс)«Алақан» әдісі арқылы

Бас бармақ – керемет әрі қызықты болды!Екінші бармақ – осыған көңіл бөлу керек.Ортаңғы бармақ– маған ұнаған жоқ.Төртінші бармақ – бұл жерде орта...Кішкентай бармақ– маған жеткіліксіз болды...


































«Теректегі орным»

Сөздер жазылған парақшалар































Парақшалар
















































































Материалды жүктеу (Скачать)
Авторы:
Туймебаева Гулжан Турашқызы
Жарияланған уақыты:
2019-04-10
Категория:
Дінтану
Бағыты:
Басқа
Сыныбы:
9 сынып
Тіркеу нөмері:
№ C-1554881761
2222
333
444
555
666
7
888
999