Авторлық материал жариялағаныңыз
туралы сертификатты тегін алу үшін
+
Материал жариялау
БАҚ (СМИ) жариялаған соң номер беріліп қорғалады
Сертификатты (құжатты) тексеру

«Көрсетілім сабағы» "Қорқыт"
Материал жайлы қысқаша түсінік: Оқушыға сабақты үйрету арқылы, білім деңгейін кәсіби түрде жетілдіру.
Материалды ашып қарау
Алматы облысыЕңбекшіқазақ ауданыШелек ауылыМКҚК «Балалар музыка мектебі»



















Толегенова А.Б.2019-2020«Көрсетілім сабағы»Білімдік мақсаты: Оқушыға сабақты үйрету арқылы, білім деңгейін кәсіби түрде жетілдіру.Дамытушылық мақсаты: Оқушының музыкалық есту, есте сақтау және ырғақты қабылдау қабілетін дамыту.Тәрбиелік мақсаты: Оқушының музыкалық есту, есте сақтау және ырғақты қабылдау қабілетін дамыту.Сабақ барысыІ. Ұйымдастыру кезеңіІІ. Оқушының үйге берілген бағдарламасын тексеру (пысықтау)ІІІ. Сабақта өтілетін бағдарламамен жұмыс жасауІҮ. БекітуҮ.Үй тапсырмасыҮІ. РефлексияІ. Ұйымдастыру кезеңі1. Оқушымен амандасу.2.Аспаптың құлақ бұрауын келтіру. Оқушы назарын сабаққа аудару.3. Ашық ішекте «ре-ля» жәй екпінде ысқышты жүргізу. Оқушы ысқышты түзу, толық және еркін, жұмсақ жылжуын бақылау.ІІ. Оқушының үйге берілген бағдарламасын тексеру, пысықтау.1. Ш. Дангля «Этюд №54» (үзінді)2. Ақан-сері «Маңмаңгер»3. А. Райымқұлова «Ақбота»Оқушыға гамма a-moll (І-октава) ойнату. Гамманы ойнату арқылы оқушының ысқышты дұрыс жүргізуіне, дыбыстың таза және көркем шығуына үлкен ықпалы бар.Гамма дегеніміз бір дыбыстан екінші аттас дыбысқа шейін, ереже бойынша тізбектеліп құрылған дыбыс ретін гамма дейді.Деташе штрихы- әр дыбысты, жеке-жеке ысқышпен ойнату. Осындай әдіс қолданғанда әрбір ысқыштың толық жүргізуімен байланысты. Ысқышты төмен (П) және жоғары (V). Бұл әдісте ысқыш кең және толық жүргізілуі тиіс. Шығарманың екпінімен мінездемесіне байланысты деташе штрихы толық ысқышпен ( Т.ы.) немесе төменгі жартысмен (Т.ж.) және жоғарғы жартысымен (Ж.ж) орындалуы мүмкін.Лигато штрихы- бірнеше дыбысты бір ысқыға қосып, бірге байланыстырып ойнау. Осындай әдіс кезіндегі ысқышты төмен (П) немесе (V) жүргізгенде, ысқышта бірнеше дыбыс қосылып орындалады. Лигато штрихының негізгі мақсаты-ысқышты баяу, үзбей жүргізілуі тиіс.Лигатоның екі түрі болады:1) бір ішекте орындалатын2) бір ішектен екінші ішекке өтетін лигатоЭтюд- машықтану мағынасын білдіреді. Этюд музыкалық аспаптарда орындалатын оң қол және сол қол техникасын өсіру үшін шағын шығарма. Кейбір этюдтер өз алдында дербес көркем шығарма ретінде де қабылданады.1. Ш. Дангля «Этюд №54». /үзінді/ Нота бойынша, дыбыс тазалығын сақтап, дыбыс сапасын көтеріп, ішетен ішекке а re corde- ре ішегінен а la corde- ля ішегіне ысқыштың біркелкі, жұмсақ ауысуын қадағалап орындау.2. Ақан-сері «Маңмаңгер»А re corde- ре ішегіндегі ноталарды, дыбыстарды таза алу. (6-7 такт, 12-13 такт)











3. А. Райымқұлова «Ақбота». Күйді нота бойынша дыбыс тазалығын, аппликатураны сақтап орташа екпінде орындау. Күйдің бірінші тактісінде ішектен-ішекке а re corde- ре ішегінен а la corde- ля ішегіне ысқыштың жұмсақ ауысуына, сапасына мән беру және форшлаг жұмсақ алу. Форшлаг –шығарманы көркемдеп, әрлеу үшін қобыз күйлерінде өте көп кездесетін тәсілдер. Форшлаг майда ноталар мен негізгі дыбыстың алдынан белі бір сызылып және сызылмай да жазылады. (1-2 такт, 3-4 такт)










А la corde- ля ішегіндегі (21-22 такт 23-24 такт) өлшеміне, ырғағына мән беріп санап біркелкі ырғақта орындау.











ІІІ. Сабақта өтілетін бағдарламамен жұмыс жасау. /Қорқыттың суретін көрсету/ Бірқатар зерттеулерде Қорқыт жайындағы аңыздар Сыр бойындағы оғыздардың арасында туып, содан бастап түркі тектес халықтар арсында кең етек алған делінеді. Оның Сыр бойындағы оғыздардың астанасы Жанкент қаласында ҮІІІ-ІХ ғасырлар аралығында өмір сүргендігі айтылады. Кейбір аңыз-әңгімелерде Қорқыт 295 жыл өмір сүрген деген болжам жасалады. Қазақ арасындағы аңыздарда Қорқыт-көпті көрген, ойшыл дария, атақты қобызшы. «Қорқыт-қобыз тұтастығы» түсінігімен тарихқа енді. Қорқыт қобызын ойнағанда, ұшқан құс, жүгірген аң-барлық тіршілік иесі үн түнсіз тыңдайды екен. Халық шежіресінің айтуынша, Қорқыт аты тек туыстарының ұнатып қоя салған аты емес. Қорқыт шыр етіп жерге түскенде ол айналасын қоршап отырғандарға, шешесіне кішкене сәби сияқты болып көрінбеген, түрі адамға ұқсамайтын «қап» сияқты болып көрінген. Жұрт шошып қашып кеткен, бейшара шешесі ғана қасында қалған. Қап емес, адам тапқанын жүрегі сезген ана ғажап заттың аңызын аша бастайды. Әлсіз үнді сәбиін көреді. Оны емізеді, баланың жылағанын естиді. Баланың даусын естіп, бағанағы қорқып қашып кеткендер енді қайта жиналады, балаға «Қорқыт» деген ат қояды. Бір күні жиырма жасқа толған бала түс көреді. Ақ киімді біреу оған тек қырық жасайсың дейді. Қорқыт енді өлмейтін дүниені іздейді. Өзінің Желмаясын ерттеп мініп, ол ұзақ сапарға аттанады. Жолда Қорқыт бірдемені қазып жатқан бірнеше адамдарды кездестіреді. «Не істеп жатырсыңдар?»-деген оның сұрағына, олар: «Қаза болған Қорқытқа қабір қазып жатырмыз»,-деп жауап береді. Бұл жерден де өлімнен қашып құтыла алмайтынын сезген Қорқыт әрі аттанып кете береді. Сөйтіп, Қорқыт осылайша жердің төрт бұрышын айналып шығады, бірақ қайда барса да ол өлімді кездестіре береді. Адам өмірін мәңгілікке ұзарту мүмкін емес екендігіне көзі жеткен Қорқыт қобыз аспабын, оны жасау тәсілдерін аян арқылы алады. Аян арқылы түсінде көрген қобыз бейнесін ол арада біршама уақыт өткенде сана астарындағы жұмбақ түйсік, ым арқылы, әлдебір күштің жетелеуімен «түйе мойнағынан тері қаптап», «үйеңкінің түбінен үйіріп», «таутекенің мүйізінен тиек салып», «бесті айғырдың құйрық-қылынан ішек тағып», «боз биенің сүтіне шылап», «ортекенің терісін сауыт қылып» жасап шығады. Аспандық жаратынды жылқы жануарының қыл-құйрығынан ішек пен ысқы тағылған қобыздың зарлы да мұңды, күңіренген үн шығарып, күй толғайды. Адам өмірінің қысқалығын күйге қосып күңіренеді. Сондықтан да болар қазақ қобызды «киелі» аспап деп, оны қадір тұтқан. Қорқыт «Башпай». /Қорқыт тұралы бейне материал көрсету/Күйдің шығу тарихы: Аңыз бойынша, «Башпай» Қорқыттың өмірінің соңында шығарған ақырғы күйі екен. Қорқыт кілемін төсеп дарияның бетінде отырғанда қарындасы Ақтамақ ағасына тамақ әкеліп беріп тұрған екен. Күндіз-түні күй тартып, өліммен алысып әбден шаршаған күйші бірде қарындасының әкелген тамағын ішкеннен кейін маужырап, көзі ілініп кетеді. Тамақ салынған дорбамен қайрақ жылан болып ілесіп келген ажал қобыздың үні шықпай тұрған кезде күйшіні шағып алады. Жыланның уы бойына жайылып, әлсіреп бара жатқан Қорқыттан Әзірейіл: «Қандай тілегің бар?»-деп сұрайды сонда Қорқыт: «Менің өмірде екі күнәм бар. Біріншісі-өлімнен қырық бір жыл бойы қашқаным. Кілем жайып Сырдың бетінде отырғанда бірде алай-түлей дауыл тұрған еді. Сол кезде қарындасыма башпайым тиіп кеткен болатын, екінші күнәм-сол. Сол себепті мені көмгенде осы екі башпайымды ашық қалдырыңдар»-деп қобызын қолына алып, ең соңғы «Башпай» күйін тартқан екен. Қобыз күйлерін музыкалық тілмен айтқанда «флажолет», «портаменто», «глиссандо», «форшлаг» сияқты ерекше дыбыс алу әдістерін орындау арқылы ерекшеленеді. Күйді жәй екпінде, нотамен аппликатурасын сақтап, дыбыс сапасына, тазалығына, штрихтарға мән беріп орындау. (1-2 такт, 3-4 такт, 5-6 такт )



























Глиссандо-дыбыстан-дыбысқа көшкенде саусақты ішектің бойымен сырғыта жылжыту арқылы алынады. Глиссандо әдісі қобызда ұшқан құсты, жүгірген аңды, қасқырдың ұлығанын бейнелеген кезде, күйді әсерлеген жерлерде қолданылады. Бұл тәсіл сонымен қатар, күйдің соңында немесе бір дыбыстан екінші дыбысқа бір не жарты тон көшкенде кездеседі. Қылқобызда глиссандо тәсілін қолданғанда, мәселен дыбысты бір тонға жылжыту керек болса, саусақты жарты тондық мөлшерде, тон қажет кезде төрттен бір тонға ғана жылжытып, ішекті сол нотаны алатын саусақпен оңға қарай басыңқырап, созып орындайды. Бұл жағдайда орындаушы дыбысты өзінің есту, қабылдау қабілетімен әсерлейді.Форшлаг –шығарманы көркемдеп, әрлеу үшін қобыз күйлерінде өте көп кездесетін тәсілдер. Форшлаг майда ноталар мен негізгі дыбыстың алдынан белі бір сызылып және сызылмай да жазылады.Портаменто- қобыз ойнауда жиі кездесетін тәсілдің бірі «портаменто» (итальян сөзі Portamento-жүргізу) Бұл тәсіл ноталық жазбада нотаның үстіне немесе астына қойылған сызықша түрінде бейнеленеді. Портаменто тәсілі- оң қолмен ысқышты сәл басыңқырап, ноталардың дыбыс күшін бірдей етіп, оны аздап созыңқырап ойнау деген сөз. Бұл тәсілде орындаушылар осы айтылғандарға қоса оң қолмен ысқышты жүргізе отырып, сол қолдың бірінші немесе екінші саусағымен ішекті қағады. Сол кезде портаменто айқынырақ шығып, күйге өзіндік әсер береді. Бұл тәсіл көбінесе күйдің басында және бір фраза мен екінші фразаның ортасында кездеседі.Күйдегі ноталарды «флажолет» дыбысымен орындау арқылы ерекшелене түседі. (35-36 такт, 37-38 такт)











Флажолет- қыл ішектің ерекшелігі обертон «флажолет» дыбыстарына өте бай. Ашық ішек, обертон, флажолет дыбыстары «квинта» күйлерінен гөрі, бірінші позицияда орындалатын «кварта» күйлерінде көбірек кездеседі.Флажолет ішектің барлық жерінен де алына береді. Оны орындағанада, ішекті әдеттегінен гөрі әлсіздеу басып, ысқышты тиекке жақынырақ алып, бұрынғыдан жеңілірек жүргізу керек.ІҮ. Бекіту. Оқушының аспапты жетік меңгеруі, ойнау шеберлігі техникасы түрлі жаттығулар, этюдтар, гаммалар арқылы біртіндеп сатылап жаттығып өседі. Оқушымен өткен шығармаларды пысықтау.Ү. Үй тапсырмасы.1. Ш. Дангля «Этюд№ 54» (үзінді) дыбыс сапасына, ысқыштың біркелкі жұмсақ жүргізуіне мән бере орындау.2. Ақан-сері «Маңмаңгер» дыбыс сапасына мән беріп орындау.3. А. Райымқұлова «Ақбота» нотамен орындап, күйдегі орындау тәсілдерін келтіру.4. Қорқыт «Башпай» жәй екпінде күйдегі әдістерін келтіре орындау.ҮІ. Рефлексия. /смайлик /















Материалды жүктеу (Скачать)
Авторы:
Толегенова Акмарал Баймухановна
Жарияланған уақыты:
2020-03-09
Категория:
Музыка
Бағыты:
Ашық сабақ
Сыныбы:
Басқа
Тіркеу нөмері:
№ C-1583775237