Авторлық материал жариялағаныңыз
туралы сертификатты тегін алу үшін
+
Материал жариялау
БАҚ (СМИ) жариялаған соң номер беріліп қорғалады
Сертификатты (құжатты) тексеру

111
Қатты денелердiң балқуы және қатаюы, балқу температурасы, меншiктi балқу жылуы
Материал жайлы қысқаша түсінік: 8 - сынып Физика пәнінен ҚМЖ
Материалды ашып қарау
Бекітемін:Мұғалімнің аты-жөні:
Күні: 08-10-2019Сынып: 8 «А», «Б»
Сабақ тақырыбыҚатты денелердiң балқуы және қатаюы, балқу температурасы, меншiктi балқу жылуы (Пр.№ 5,6)
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары.8.3.1.4 молекула-кинетикалық теория негізінде қатты күйден сұйыққа және кері айналуды сипаттау; 8.3.2.10 балқу/кристалдану кезіндегі жұтылатын/бөлінетін жылу мөлшерінің формуласын есептер шығаруға қолдану; 8.3.2.11 заттың балқу және қатаю үдерісі кезіндегі температураның уақытқа тәуелділік графигін талдау;
Сабақ мақсаттарыБарлық оқушылар: Балқу және кристалдану процесстерін ажырата білу .Оқушылардың басым бөлігі: Балқу, балқу температурасы, меншікті балқу жылуы ұғымдарын меңгеру..Кейбір оқушылар: Білімді сыныптастарына түсіндіріп оқулықтан тыс ресурстар қоса алады.
Жетістік критерийлері - балқу мен кристалдану арасындағы айырмашылықты бөлшек деңгейінде анықтай алатынын (өз суреттері негізінде) көрсете алатын болса Балқу температурасын білу.- Меншiктi балқу жылуы процесінің мәнін ашады.- Білімдерін жетілдіреді, ізденеді, көзқарастарын кеңейтеді
Тілдік мақсаттар

Балқу дегеніміз …………………Кристалдану дегеніміз……………………..Балқудың кристалданудан айырмашылығы……………
Құндылықтарды дарыту Сабақ барысында оқушылар балқу, кристалдану туралы өз пікірлерін білдіргенде бір бірінің айтылған пікірлеірмен келісіп, дұрыс болмаған жағдайда онымен келіспейтіндігін айта отырып өз пікірін ұсына алу. Өмір бойы білім алуға зейінін аудару.
Пәнаралық байланыстарМатеметика пәнімен есептер шығару арқылы, графикпен жұмыс барысында байланыс орнатамыз .
АКТ қолдану дағдылары Интерактивті тақта, үйде тапсырмаларды орындау барысында қажетті мәліметтерді көрсетілген сайттардан іздеп таба алу дағдыларын қалыптастыру
Бастапқы білім Отын энергиясы. Отынның меншікті жану жылуы. Есептер шығару
Сабақ барысы
Сабақтың жоспарланған кезеңдері Сабақтағы жоспарланған іс-әрекет

Ресурстар
Сабақтың басы 3 мин













10 мин





















6 мин

10 мин





20 мин
СәлемдесуОқушылар отырмас бұрын топқа бөлу: кабинетте ілулі тұрған суреттерді алу және сурет туралы бір сөйлеммен не көрсетілгенін айту. Суреттер бойынша оқушыларды 3 топқа бөлу: теоретиктер, зерттеушілер, математиктер.Бүгінгі сабақтың тақырыбы қандай деп ойлайсыңдар?Қандай мақсат қоямыз?Мақсат қойылғаннан кейін оқушылар топпен жұмыс жасайдыТеоретиктер: балқу және кристалдану дегеніміз не? Меншікті балқу жылуы дегеніміз не? Өлшем бірлігі қандай? Балқу кезіндегі жылу мөлшерінің өрнегі қандай? Балқу температурасы дегеніміз не?Зерттеушілер: мұздың суға еруін бақылаңыз, графикті түсіндіріңіз.Математиктер: балқу немесе қатаюға арналған бір есепті мысал қарастырып шешу жолын ұсыныңыз.Қорғайды, мұғалім әр топ мәліметтеріне баға береді.Глоссарий quizlette құрылған тестке жауап беріп, ағылшын тілінде тыңдау терминдерді.1. Заттың агрегаттық күйлері дегеніміз не? Олардың молекулалық құрылымдарына қандай?2. Заттың сұйық күйден қатты күйге айналу процесі, балқу кезіндегі температурасы қалай бақыланады? Процесті сипаттау. Балқу кезінде отынның энергиясы не үшін жұмсалады?3. Заттың қатты күйден сұйық күйге айналу процесі, қатаю кезіндегі температурасы қалай бақыланады? Процесті толық сипаттау. ҚД мен аморфты денелердің арасындағы негізгі айырмашылық.Әрі қарай сабақтың міндеті мен мазмұнын айқындап, проблемалық ашық сұрақ қоямын: Кристалл денелердің балқуы және қатаюы кезінде олардың температурасы неліктен өзгермейді? Балқу кезінде отынның энергиясы не үшін жұмсалады?Қығушылығын оятуСурет бойынша ой қозғауда топтық жұмыс жасайды. Сурет бойынша білімдерін білдіреді, ойларын ашық айтады, топта талдау жасайды, жұптастық әрекет орын алады, жаңа пікірлер қозғайды. Өз ойларын қағазда жазады. Үй тапсырмасын сұрау (5 минут)
  • Энергия дегеніміз не?
  • Энергияның сақталу және түрлену заңы қалай тұжырымдалады?
  • Энергияның сақталуы дегенді қалай түсінесіңдер?
  • . Талқылау үшін сұрақтар беріледі (2 минут)
  • Зат күйлері деген сөзді қалай түсінесіңдер?
  • Олай болса заттың қандай күйлері болады?
  • Балқу және қатаю дегенді қалай түсінесіңдерІ тапсырма Заттардың балқу температурасы графигі көрсетіледі

  • Мыс, қалайы, шойын қандай температурада қатаяды?
  • Көрсетілген кестеде қандай заттың балқу температурасы ең жоғары, ең төмен?
  • Неге шеге балауыз отына ерімейді?
  • Мыс ыдыста қалайыны балқытуға бола ма?


  • ІІ тапсырма график беріледіБерілген график бойынша әр бөлікте қандай құбылыс болып жатқанын айтып бер және қандай зат?ІІІ тапсырма -100С кезіндегі мұзды қыздырады, нәтижесінде мұз еріп температурасы 200С су пайда болады. Айтылған процесстерді графикалық түрде кескіндеңдер және жылу мөлшерін есептеңдер. Жауабы:














    Сабақтың ортасы

    18 мин













































































    15 мин















    2 мин

    Кирик Л.К 8 сынып өзіндік жұмыс №9 «Есептер жинағы» деңгейлік есептер шығарады.Балқу — қатты кристалдық заттың сұйық күйге ауысуы (І текті фазалық ауысу). Таза заттар балқуының басты сипаттамалары — балқу температурасы және балқу жылуы. Белгілі бір сыртқы қысымда қатты кристалдық заттың сұйық күйге ауысу температурасы балқу температурасы деп, ал тұрақты қысымда қатты кристалдық затты толықтай сұйық күйге ауыстыруға қажет жылу мөлшері балқу жылуы деп аталады. Балқу температурасы сыртқы қысымға тәуелді.Қалыпты атмосфералық қысымдағы (1013, 25 гПа немесе 760 мм сын. бағ.) Балқу температурасын балқу нүктесі деп атайды. Қыздыру кезінде қатты кристалдық заттың температурасы, әуелі балқу температурасына дейін көтеріледі, сосын балқу басталып, зат толық балқып біткенге дейін температура өзгеріссіз қалады, одан әрі температура тағы да жоғарылайды. Заттың салқындауы кезінде процесс керісінше өтеді (заттың температурасы балқу температурасына дейін төмендейді, зат толық қатайып болғанша бұл температура өзгеріссіз қалады, одан әрі қатты күйдегі заттың температурасы қайтадан төмендей бастайды). Балқу кезінде көпшілік заттың көлемі артса, кейбіреуінің (су, висмут, сүрме, т. б.) көлемі кішірейеді. Балқығанда заттың көлемі ұлғайса, қысым артқанда оның балқу температурасы жоғарылайды.Балқығанда көлемі кішірейетін заттың балқу температурасы қысым артқанда төмендейді. Таза металдардың ішінде вольфрамның балқу температурасы ең жоғары (3410°С), алсынаптың балқу температурасы ең төмен (- 38, 9°С). Ерекше қиын балқитын қосылыстарға: TіN (3200°C), HfN (3580°C), TaC (4070°C), HfC (4160°C), т. б. жатады. Аморф қатты заттардың балқу нүктесі болмайды. Олар температура жоғарылаған сайын жұмсара отырып, бірте - бірте сұйық күйге өтеді. Балқу процесі кезінде заттардың физикалық қасиеттері өзгереді (энтропияның жоғарылауы нәтижесінде кристалдық құрылым бұзылады, жылу сыйымдылығы артады, т. б.).Балқу процесі табиғатта (жер бетіндегі қар мен мұздың еруі, Жер қойнауындағы минералдардың балқуы, т. б.), сондай - ақ, ғылым мен техникада (таза металдар мен қорытпалар алу, т. б.) маңызды рөл атқарады.- Кристалл денелердің балқу және қатаю графигін талдау.(39 - сурет)- Кристалл денелердің балку және қатаю температураларының бір мәнді болуы.- Балқу және қатаю кезіндегі ішкі энергияның өзгеруі.- Меншікті балқу жылуы, физикалық мағынасы, өлшем бірлігі (4 - кестемен жұмыс).- Заттың сұйық күйінде(балқу темпсратурасында) ішкі знергиясының жоғары болуы.- Қатаю (кристалдану) кезінде балқу үшін қандай энергия жүмсалса, сондай энергияның белініп шығуы.Оқушылар күннің жады мен сабақтың тақырыбын жазады. Бұл сұраққа жауап беру үшін 4 топқа тапсырма беріледі, әр топ берілген тапсырма бойынша жұмыстанып, өз постерлерін қорғайды.Тапсырма № 2. "Инсерт"әдісіІ топ: Мұзға берілген энергияның қайда жұмсалатынын қарастыратын тәжірибені сипаттап, баяндау;ІІ топ: Қатты денелердің балқуы дегеніміз қалай жүреді, не себепті кейбір заттар төменгі температурада, ал басқалары жоғары температурада балқиды?ІІІ топ: Қатты денелердің қатаюы дегеніміз қалай жүреді, аморфты денелердің қатты денелерден негізгі айырмашылығы? Балқу мен қатаю арасында ұқсастықтары бар ма?ІV топ: Ас тұзын суда еріткенде ерітіндінің температурасы төмендейді. Оның себебі неде? Оқушылардың берген жауабынан кейін айтылғандарды жинақтап, жаңа тақырып бойынша “ Балқу температурасы. Меншiктi балқу жылуы ”атты электронды оқулықтан Бастапқы деңгей
  • Спирт қандай температурада қатаяды?
  • Алюминий ыдыста мыс кесегін балқытуға бола ма?
  • Көрсетілген кестеде қандай заттың балқу температурасы ең жоғары?
  • Неліктен суық өңірлердің ауа температурасын өлшеу үшін сынаптық термометрлердің орнына спирттік термометрлерді қолданады?
  • 1000 0С температурада күміс пен вольфрам қандай күйде (қатты немесе сұйық) болады?
  • Мыс ыдыста қандай металдарды балқытуға болады? 2-3 мысал келтіріңдер.
  • Көрсетілген кесте бойынша қандай заттар 0 0С-ден төмен температурада балқиды?
  • Мыс ыдыста қалайыны балқытуға болады?
  • Көрсетілген кестеде қандай заттардың балқу температурасы ең төмен?
  • Алюминий ыдыста мырышты балқытуға бола ма?


  • Орта деңгей
  • Бастапқы температурасы 320С , массасы 100 г қалайыны балқыту үшін қанша жылу мөлшері қажет?
  • 100С температурада алынған, 2 л суды мұзға айналдырғанда қанша жылу мөлшері бөлінеді?
  • Жоғары деңгей
  • Сыйымдылығы 100 л, температурасы 30 0С ванна дайындау үшін, температурасы 800С су және температурасы -200С мұз пайдаланылды. Ванна дайындау үшін қолданылған мұздың массасын анықтаңдар. Ваннаның жылу сиымдылығын және энергия шығынын ескермеңдер.
  • Кім шапшаң” ойыныОқушыларға интербелсенді тақтадан мынадай тапсырмалар беріледі. Әр топ тапсырманы бір-бірімен жарыса орындайды.Тапсырма № 3.Төмендегі балқу температурасы, меншiктi балқу жылуына есептер берілген, соны физикалық жолменталдап, шығарылу жолын көрсету керек. Оқулықпен жұмыс, 9 жаттығу (1,2,4,6)І топ: Температурасы 200С болатын 2000 кг шойын балқыту пешіне салынған. Оны балқытуға қанша жылу мөлшері жұмсалады? Осы жылу мөлшері есебінен 00С – та алынған қанша мұзды ерітуге болады?ІІ топ: 00С -тағы массасы 2 кг мұзды суға айналдыру үшін қанша жылу мөлшері қажет? IIІ топ: Балқу температурасында алынған 100 кг темірді сұйық күйге айналдыру үшін қажетті энергияны анықтаңдар?ІV топ : 00С – тағы су және онымен массасы бірдей мұздың қайсысы суды көбірек суытады? Жаттығу және тапсырмалар. 1 топ. Су, мұз, немесе су буының массалары бірдей болса, олардың қайсысының ішкі энергиясы ең көп болады? 2 топ.Бірдей температурада қатқан мұз бен қардың қайсысы жақсы тоңазытқыш бола алады? 3 топ. Неліктен суық аймақтарда ауа температурасын өлшеу үшін сынап емес спиртті термометрді пайдаланады?/8 мин/ 5-тапсырма. Эксперименттіктапсырма орындау 1 топ.Балауыздың неліктен балқығанын түсіндіріңдер 2 топ.Балуыздың балқу және қатаю температурасын салыстырыңдар 3 топ.Термометрдің көрсетуін жазып отырыңдар / 8 мин/ Бағалау. Бағалау парағына топ басшысы жауап берген оқушыларды бағалайды.Графиктермен жұмыс Қалыптастырушы бақылау жұмысы























  • Бір бөлік сәйкес келеді, температура __________0С
  • жылу мөлшері __________ кДж
  • Балқу температурасы ___________0С, қандай зат _________________
  • Температуралар айырымы _______________0С
  • Температураны көтеруге (түсіруге) кеткен жылу мөлшері ___________кДж
  • Масса ___________________________________________________
  • __________________________________________________________________________________________________________________ г
  • Тек балқуға (қатаюға) кеткен жылу мөлшері___________________кДж
  • Балқыған (қатайған) зат массасы _____________г
  • Құймадағы қатты зат массасы______________________________________
  • ______________________________________________________________________________________________________________________________________гӨзара бағалау



    Сабақтың соңы5 мин





    "Адасқан сөзді тап" ойыны:І топ: Кристалдар - атомдары немесе молекулалары реттелiп орналасқан және периодты түрде қайталанып тұратын iшкi структурасын түзетiн қатты денелер Кристалдық тор - бөлшектердiң орналасуының салыстырмалы түрде орныққан скелетi. ІІ топ: Бу – буланудың әсерiнен пайда болатын газ Буға айналу - Заттың сұйық күйден газ күйiне өту процесi ІІІ топ: Кристалдық торлардың түйiндерi - кристалдық торлардың орналасқан орындары. Балқу - заттың қатты кристалдық күйден сұйық күйге өтуi. ІV топ: Деформация - сыртқы күштердiң әсерiнiң нәтижесiнде дененiң сыртқы пiшiнi мен көлемiнiң өзгеруi Динамикалық тепе-теңдiк - булану процесi мен конденсация процесi бiрiн-бiрi толықтыратын (компенсациялайтын) жағдай(күй).Сабақты қорытындылауБекіту сұрақтары:- « Меншікті балқу жылуы» дегеніміз не? Ол қандай әріппен белгіленеді? Қандай өлшем бірлікпен өлшенеді? - Массасы m кристалл денені балқу температурасында сұйыққа айналдыру үшін қажетті жылу мөлшерін қандай формуламен есептеуге болады?- Сұйық күйдегі су молекуласының құрылысы мен қасиеттері қандай?2)Бағалау: Сабақ барысындағы жұмыстары бойынша, сабақ критерийлеріне сәйкес оқушыларды бағалап отырған топ басшылары өз бағаларын айтады, сыныппен кеңесе отырып бағалаймын, бағаға түсініктеме беріп, жетілу жолдарын айтамын. 3)Үйге тапсырма: Тақырыпты оқу, интернет материалдарынан қосымша мәліметтер жинақтап, әкелу.А.П.Рымкевич Есептер жинағынан № 545, 547(610) есептер шығару.4)Рефлексия: Бүгін мен сабақтан --------------------------білдім.Бүгін мен сабақтан-----------------------үйрендім.Бүгінгі сабақтан кейін мен------------------------------------------------------------білуім керек.

    (рефлексия парақтарына түсіреді)- Сабақ аяқталды!- Сау болыңыздар!


    Саралау – оқушыларға қалай көбірек қолдау көрсетуді жоспарлайсыз? Қабілеті жоғары оқушыларға қандай міндет қоюды жоспарлап отырсыз? Бағалау – оқушылардың материалды меңгеру деңгейін қалай тексеруді жоспарлайсыз? Денсаулық және қауіпсіздік техникасының сақталуы
    Қабілеті жоғары оқушылар графиктік есептердеде құймалардағы қатты дененің массасын анықтайды. Қосымша тапсырмалар Кирик 9 өзіндік жұмыс жоғары деңгейлері беріледі. Оқушыларды бағалауда жұптарға графиктік есептер беріледі жетістік критерийлері бойынша тапсырма дайындалып 80 пайызы орындалса оқушы мақсатқа жетеді. Денсаулық сақтау технологиялары.Қауіпсіздік техникасы ережелерінің тармақтары Демонстрация көрсетілгенде абайлау.

    Сабақ бойынша рефлексия Сабақ мақсаттары/оқу мақсаттары дұрыс қойылған ба? Оқушылардың барлығы ОМ қол жеткізді ме? Жеткізбесе, неліктен? Сабақта саралау дұрыс жүргізілді ме? Сабақтың уақыттық кезеңдері сақталды ма? Сабақ жоспарынан қандай ауытқулар болды, неліктен? Бұл бөлімді сабақ туралы өз пікіріңізді білдіру үшін пайдаланыңыз. Өз сабағыңыз туралы сол жақ бағанда берілген сұрақтарға жауап беріңіз.




    Жалпы баға Сабақтың жақсы өткен екі аспектісі (оқыту туралы да, оқу туралы да ойланыңыз)?Сабақты жақсартуға не ықпал ете алады (оқыту туралы да, оқу туралы да ойланыңыз)?Сабақ барысында сынып туралы немесе жекелеген оқушылардың жетістік/қиындықтары туралы нені білдім, келесі сабақтарда неге көңіл бөлу қажет?


    Материалды жүктеу (Скачать)
    Авторы:
    Бекенова Мөлдір Қазбекқызы
    Жарияланған уақыты:
    2019-10-09
    Категория:
    Физика
    Бағыты:
    Сабақ жоспары
    Сыныбы:
    Барлығы
    Тіркеу нөмері:
    № C-1570647266
    2222
    333
    444
    555
    666
    7
    888
    999