Авторлық материал жариялағаныңыз
туралы сертификатты тегін алу үшін
+
Материал жариялау
БАҚ (СМИ) жариялаған соң номер беріліп қорғалады
Сертификатты (құжатты) тексеру

«Ұлы дана Әл-Фарабидің үздіксіз оқуына заманауи көзқарас»
Материал жайлы қысқаша түсінік: ұстаздар
Материалды ашып қарау


Қарымсакова Гүлназ ҚаржауқызыҚостанай обысы Әулиекөл ауданы «Әулиекөл ауданы әкімдігінің білім бөлімі» ММ әдіскері



«Ұлы дана Әл-Фарабидің үздіксіз оқуына заманауи көзқарас»

Ұлы даланың ұлы тұлғасы, ұлы данасы Әбу Насыр балалық шағынан бастап ғылымға үйір болып өсті. Бір кезде: «Дүние, есігіңді аш! Мен келемін!», тағы: «Көкжиектің басқа жағында мені не күтеді екен?» деген жас бала білімді іздеп, ғылымды қуып, туған Фараб қаласынан кетеді. Білімге құмар, жаңалықтарға қызыққан бала жылы ұясын тастап, үлкен жолға шығады. Өмір бойы осы жолынан қайтпады. Жас ғалым басында Бұхара, Самарқан, одан кейін Хамадан, Бағдат, Шам, Каир, Дамаск, Александрия, Мәдина, Мекке қалаларында болып, білімін үнемі жетілдірумен болды. Профессор Жақыпбек Алтайұлы былай жазады: «Ол Хамада қаласында араб тілін үйренді. Одан кейін 20 жылдай Бағдат қаласында тұрып, антикалық философиямен әлемдік мәдениетпен танысты. Жалпы Әл-Фараби бір жерде тұрақтамаған. Ол үнемі бір қаладан екінші қалаға саяхат жасап, білімін шыңдаған. Ғұлама ойшыл бар өмірін ғылым мен білімге арнады. Біздегі мәліметтерге сәйкес, ол 70-ке жуық тілді меңгерген».Фарабитанушы Жақыпбек Алтайұлы жалғастырады: «Дамаскіде ғалымдар жиналатын жер болған. Сол жерге алғаш келген Әл-Фараби жиналған жұртшылықтан «Қай жерге отырайын?» деп сұрайды. «Өзіңіз қай жерге сәйкес келемін десеңіз, сол жерге отырыңыз» деседі ел. Сөйтсе Әл-Фараби Дамаск қаласының билеушісі Сейд-ад-Дуаль Хамданидің қасына барып отырыпты. Жұрт аң-таң, билеуші өз тілінде: «Осы жиын біткен соң, сұрақ қоямын, жауап бере алмаса, жазасын беріңдер» дейді. Сонда Фараби: «Тақсыр, әліптің артын бағайық» депті сол тілде. Әлгі кісі: «Бұл тілді қайдан білесіз?» деп таңырқапты. Әл-Фараби: «Мен 70 тіл білемін» депті. Сонда барып орталарында тұрған адамның кім екенін таныған жұрт «Әә, сіз Фараби екенсіз ғой», – деп ғалымға құрмет көрсетіпті. Мінеки, ұлы кісінің біліктілігін, білімпаздығына адамдардың басын иген жайлы қызық аңыздар сақталған. Бұл тек бір адамға деген құрмет емес шығар. Бұл білімге деген құмарлығы мен ғылымдылығына құрмет. Осы мақаламда ұлы дана Әл-Фарабидің үздіксіз оқуына замануи көзқарастарды ортаға салғым келеді.Үздіксіз, яғни өмір бойы, білім алу мәселесі осы заманғы ақпараттық және коммуникациялық технологиялардың, саяси және әлеуметтік экономикалық өзгерістердің әсерінен туындаған мәселе. «Халықпен халықты, адаммен адамды теңестіретін нәрсе білім», - деп ұлы жазушымыз М.Әуезов айтқандай, республикамыздың басқа мемлекеттермен экономика, мәдениет саясат жағынан тең дәрежеде болып, олармен бәсекеге түсе алатындай адамдардың білімді де білікті болуын талап етеді. «Үздіксіз білім» туралы педагогикалық еңбектерде де жазылған. Мәселен, экономист, сол саланың теоретигі, адам негізгі капиталы деп көрсеткен А.Л.Смиттің айтуынша, «...ағарту ісін тек таңдаулыларға ғана арналған институт деп және тек адамның толысу кезеңіндегі қысқа уақытқа қатысты жұмыс деп санамай, білім алуды барлық жандарға арналған іс деп және ол өмір бойы атқарылатын шаруа деп қарастыру қажет» деген.«Жас бала да анадан туғанда екі түрлі мінезбен туады: біреуі – ішсем, жесем, ұйықтасам деп тұрады. Біреуі білсем екен демелік. Не көрсе соған талпынып, ...оған қызығып,...тұра жүгіріп, «ол немене?», «ол неге үйтеді?», «бұл неге бүйтеді?» деп, көзі көрген, құлағы естігеннің бәрін сұрап, тыныштық көрмейді» данышпан Абайдың «Қара сөздерін» әрқайсымыздың есімізде сақталған.Білсем екен, көрсем екен, үйренсем екен дегеннің бәрі – жан құмары,. Жан құмары – рухани қажеттілікті білдіреді.Адам ұдайы оқып, ізденуі тиістігі сөзсіз.Ғылым–білімді уағыздаған ағартушыбілімді адамды аса жоғары бағалаған. «Пайда ойлама, ар ойла, талап қыл артық білуге» [1;24] деп, ұлы Абай жастардың адал еңбек етіп, ғылым мен білімге ұмтылуы, алға қойған мақсатқа жетуде табандылық көрсетілуі, осындай асыл қасиеттерді уағыздаған. Ғылымсыз, білімсіз ешнәрсеге де қол жетпейді. Ұлы ойшыл өзінің шығармаларында оқу–білімге, әлемдік өркениетке жетуге көп көңіл бөлген. Ғұлама өз заманындағы жастарға сенбеген, болашақ жастарға сенім білдіреді. Абайдың ұстанған мұраты – адамгершілік ізгілік қасиеттерді жоғару көтеру, адам деген ардақты атқа сай болу, яғни қазіргі ұзтаздар да осыны жас ұрпақ бойынан көруге қызмет етеді. «Үздіксіз білім беру – ол адамның бүкіл ғұмыр жолында жеке тұлға ретінде дамып отыруы» деген қағидасы қазіргі кезде өз жалғасын табуда. Үздіксіз білім беру бұл үздіксіз оқыту емес, нақты оқу мерзімімен және оқу орнының қабырғасымен шектелмейді, ол – адамға білімнің белгілі бір көлемін беруге,  бағытталған білім түріне ауысу дегені. Тек осындай үзілмейтін білім түрі жылдам өзгеріп жатқан қоғамдық, экономикалық өмір талаптарына сай жеке адамның жауап бере алуын қамтамасыз етеді.Бүгіні таңда заман талабына сай ұлттық білім беру жүйелерінде көптеген өзгерістер болып жатыр, бүкіл әлемдегі білім жүйесіне ортақ жалпы тиімді тәсілдері қарастырылуда. Сонымен қатар үздіксіз білім беру жүйесінде білім мазмұны жеке адамның жан-жақты дамуына бағытталған. Мәселен, білім алушы өзінің өмірлік жоспарлары мен мақсаттарын жүзеге асыру үшін қандай ақпарат қажет екенін және сол ақпаратты қайдан, қалай алу керектігін өзі шешеді де, оқытушы оған тек көмек көрсетіп, бағыт-бағдар береді. Мектептегі оқушының, жоғары оқу орындағы студенттің болашақ кәсіпкердің алған білімдері өз жұмысына деген шеберлігін қалыптастыруға үлкен ықпалын тигізеді. Кәсіптік білім – әрбір тұлғаның қызметте өз шеберлігін жетілдіруі, білімін шыңдап отыруы, сондықтан ол өмір бойы үздіксіз жүргізілуі тиіс. Үздіксіз білім жеке адамның қабілетіне, бұрынғы алған мамандығына, білім деңгейіне қарамай-ақ жеке ерекшеліктерін ескере отырып, жан-жақты толық дамуына ұмтылуы деп қоғам бағаласа, сол тұлға үшін білім алу процесі жалғасуды табатын болады.Үздіксіз білім алудың нітижесінде жеке тұлғаның танымдық ой-өрісінің дамиды, қызмет саласында өз шеберлігін жетілдіруге ұмтылады,өз мамандығын қайта өзгерте алатындай жағдай жасайды, уақытты тиімді пайдаланады. Үздіксіз білім беру жүйесінің негізгі құралы -  виртуалды білім кеңістігін құруға мүмкіндік беріп отырған Интернет жүйесі. Қазігі кезде Интернет – ең арзан оқыту құралы. Мектептерде, жоғарғы оқу орындарында оқушылар, студенттер телекоммуникациялық жүйені қолдана отырып, электронды пошта арқылы түрлі конференцияларға қатыса алады. Тыңдаушылар мен білім алушылар үздіксіз білім алуда білім беру процесінің негізін қолайлы уақытта, ыңғайлы орында өз бетінше Интернет желісінің көмегімен ала алады. Сонымен бірге сапалы білім алу үшін жаңа ақпараттық технологияның құралдарымен жұмыс істей білуі тиіс. Үздіксіз білім алу нәтижесінде әр салада әмбебап қызмет ете алатын, білікті, білімді, рухани бай, өз мүмкіндігін жан-жақты көрсете алатын тұлға қалыптасады.Сапалы білім мен саналы ұрпақты қалыптастырушы, әрине, ол – ұстаз. Ұстаз қолында адам тағдыры, болашақ ел тағдыры. «Маған жақсы мұғалім бәрінен де қымбат,өйткені мұғалім мектептің жүрегі» деп Ыбырай Алтынсарин айтқандай, қазіргі оқу орындары алдындағы міндеттерді шешуде мұғалімнің кәсіптік мәдениеті басты шарт екендігі аян. Қазіргі мектепте, ойшыл,зерттеуші, іскер, шығармашыл ұстаз керек. Бүгінгі заманда білім алып жатқан ұрпаққа сапалы, жаңа форматта білім беру үшін өзіміз де заман талабына сай болуымыз керек. Өйткені ұстаздық жолын тандап алған мұғалімдер тынымсыз білімін шыңдап отыруы қажет деп білемін. Қазіргі кезеңде мұғалімдердің біліктілігін жетілдіру курстары аралығында кәсіби қызметтің ғылыми негіздерін практикаға қолдануға, практикалық іскерлік пен дағдыны қалыптастыруға ерекше көңіл бөлінген. Шынайы маманның құзіреттілігі жемісті әрекет тәжірибесімен ажырамас бірлікте, үздіксіз іс-тәжірибесінде дамып, қалыптасады. Сындарлы оқытудың оқушы мен мұғалімге берері мол. Оқушы өз ойын еркін жеткізіп, сұрақ құрып, солай сөйлеу тілін дамытып отырады, ал мұғалім оқушыларға тек бағыт–бағдар бере алады. Сындарлы оқытудың ең бастысы: жоспарды дұрыс құру, сабақтың мақсаты мен күтілетін нәтижесін дұрыс жоспарлау. Ал құрылған жоспар нақтылы, қолжетімді, шындыққа негізделген болу керек. «Ұстаз қандай болса қоғамы сондай» деген бұлжымас заңдылық қай қоғамда да көкейкесті. Еркін әрі белсенді ойлауға, оқу тәрбие үрдісін жобалап жоспарлауға, жаңа идеяларды өзі туындатып, іске асыруға қабілетті мүғалімнің кәсіби құзіреттілігінің деңгейін көтеру проблемасы- қазіргі әлеуметтік экономикалық жағдайға өзекті проблемалардың бірі болып табылады.Жаһандану жағдайында ұлттық білім беру жүйелерінің дамуы және интеграциялануы, білім берудің жаңа үлгісінде іскерлік сипат байқалып, өз бетінше үздіксіз білім алуға ұмтылуды қалыптастыру және шығармашылық қабілетін дамыту.Өз отанына деген патриоттық сезім жоғары, санасы азат, ойы озат, барлық жаңалықтарға жаны құштар азамат тәрбиелеу.Сондықтан да бүгінгі күннің өзекті мәселесі - педагогтардың құзіреттлігін үздіксіз дамыту.«Ұстаз жаратылысынан өзіне айтылғанның бәрін жете түсіне білетін, көрген, естіген және аңғарған нәрселердің барлығын жадында жақсы сақтайтын, еш нәрсені ұмытпайтын, алғыр да аңғарымпаз ақыл иесі, мейлінше шешен, өнер-білімге құштар, аса қанағатшыл, жаны асқақ және ар-намысын ардақтайтын, дихрем, динар атаулыға, жалған дүниенің басқа да атрибуттарына жирене қарайтын, табиғатынан әдептілік және әділдікті сүйіп, жақындарына да, жат адамдарға да, әділ, жұрттың бәріне өз білгенінше жақсылық пен ізгілік көрсетіп, қорқыныш пен жасқану дегенді білмейтін батыл, ержүрек болуы керек». [1;27]. Әбу Насыр ӘлФарабидің жиырма ғасырлық сөздерінің қазіргі уақытта жаны бар, бүгінгі күнге дейін өз өзекті.

































Қолданылған әдебиеттер тізімі: 1. «Абайдың қара сөздері», Алматы, 2001 ж. 2. А.Смит, «Исследование о природе и причинах богатства народов», т. 1, Москва, 1994 г.Әбиев Ж.Ә., Бабаев С.Б., Құдиярова А.М. Педагогика.  – Алматы: Дарын, 2004 ж. 3. Әл-Фараби. Әлеуметтік-этикалық трактаттар.– Алматы: Ғылым, 1975 ж. Алтайұлы Ж.. Әл-Фараби және Ислам философиясы. Алматы, «Қазақ университеті» 2012 ж.

Материалды жүктеу (Скачать)
Авторы:
Қарымсакова Гүлназ
Жарияланған уақыты:
2020-03-18
Категория:
Қазақ тілі
Бағыты:
Мақала
Сыныбы:
Барлығы
Тіркеу нөмері:
№ C-1584523080