Авторлық материал жариялағаныңыз
туралы сертификатты тегін алу үшін
+
Материал жариялау
БАҚ (СМИ) жариялаған соң номер беріліп қорғалады
Сертификатты (құжатты) тексеру

Мұғалімдердің рефлексиялық дағдыларын қалай дамытуға болады?
Материал жайлы қысқаша түсінік: Педагог кадрлардың біліктілігін арттыруда рефлексиялық дағдыларды жетілдіру өте маңызды болып табылады. Мұғалімнің кәсіби білікті маман ретінде қалыптасуы- үздіксіз және күрделі үдеріс. Ол жоғары оқу орнындағы теориялық білім білім алудың белгілі сатысымен шектелмейді. Керісінше, алынған теориялық білімді тәжірибемен ұштастыру арқылы жинақталатын біліммен тікелей байланысты. Рефлексия сөзінің бір анықтамасында: рефлексия дегеніміз- ойлауға бағытталған ой делінген,яғни , бұл ой емес, адамның өз тәжірибесін ой елегінен өткізіп, артықшылығы мен кемшілігін саралу, болған жағдаяттан өзіндік жаңа білім тудырту үдерісі. Осы мақала педагогтарға ой салар деген ниетпен жазып отырмын
Материалды ашып қарау
Бозой негізгі орта мектебі мектепке дейінгі шағын орталығымен» коммуналдық мемлекеттік мекемесінің информатикапәні мұғалімі Б.Мауленова

Мұғалімдердің рефлексиялық дағдыларын қалай дамытуға болады? Педагог кадрлардың біліктілігін арттыруда рефлексиялық дағдыларды жетілдіру өте маңызды болып табылады. Мұғалімнің кәсіби білікті маман ретінде қалыптасуы- үздіксіз және күрделі үдеріс. Ол жоғары оқу орнындағы теориялық білім білім алудың белгілі сатысымен шектелмейді. Керісінше, алынған теориялық білімді тәжірибемен ұштастыру арқылы жинақталатын біліммен тікелей байланысты. Рефлексия сөзінің бір анықтамасында: рефлексия дегеніміз- ойлауға бағытталған ой делінген,яғни , бұл ой емес, адамның өз тәжірибесін ой елегінен өткізіп, артықшылығы мен кемшілігін саралу, болған жағдаяттан өзіндік жаңа білім тудырту үдерісі. Жалпы алғанда рефлексия зерттеу секілді: адам мұнда өзінің ішкі дүниесін жан-жақты қарастырады, яғни өзін өзі зерттейді. Осы тұрғыдан алғанда рефлексия адамның өзінің ішкі ахуалы мен өзгерістерін тануы іспеттес: адам жасап жатқан әрекеттерін бір сәтке доғарып,өзінің ішкі жан дүниесіне үңіледі, өзімен өзі әңгімелеседі, сырласады, әрекеттерін талдап, оларға баға береді, өзіне сырт көзбен қарайды. Осыдан кейін әрекеттеріне өзгеріс енгізеді,кемшіліктерін түзейді,оларды болдырмаудың жолдарын қарастырады, болашақта қандай істер жасайтындығын жоспарлайды.Рефлексия адамға мақсаты мен міндетін айқындауға, үйрену нәтижелерін сараптауға, ой елегінен өткізуге мүмкіндік береді. Сондықтан адам қандайда бір әрекет жасаған кезде оны тоқтатып өзіне мындай сұрақтар қою арқылы рефлексия жасауына болады. «Мен кіммін? Қандаймын? Не істеп жатырмын? Осы әрекеттерімнің мақсаты қандай? Мен қалай әрекеттенудемін? Мен мұны қалай қолданамын? Маған мұны қалайша өзгертуге болады? Енді не істеймін?» немесе осыдан туындаған басқа да сұрақтар туындатып, оларға жауап іздейді. Еліміздің білім саласындағы жаңашылдықтың артуына байланысты рефлексияның педагогикадағы алатын орнының мәні артып отыр. Сапалы білім беруге қажеттілік туындағанда рефлексиялық мұғалімдерге сұраныс жоғары болары сөзсіз. Рефлексиялық қабілеті дамыған ұстаз өз оқушыларында осы сапаны дамытуды есінен шығармайды. Қазіргі білімдік мақсаттарға сай білім алушыны рефлексия жасауға дағдыландыру мұғалімнің басты міндеттерінің бірі болғандықтан, ол сабақтың да негізгі компоненттерінің болуы тиіс.

Педагогикалық рефлексияны дамытудың қандай талаптары бар? Педагогикалық рефлексияны дамытуда педагогикалық талаптарды анықтаудың маңызы зор. Осы орайда Г.Г.Ермакованың кейбір зерттеулерін назарға алуды жөн көріп отырмын.
  • Педагогтардың арнайы ұйымдастырылған рефлексиялық әрекетінің болуы
  • Рефлексиялық ортаның болуы(Педагогтың оқу үдерісінен алшақтауын болдырмау және өмірлік функцияның құралы ретінде)
  • Рефлексиялық әрекеттестікке қатысушылардың арасында тұлғаралық қарым-қатынасты күшейту.
  • Мұғалім рефлексиясының өзектілігі.
  • Кәсіби рефлексияны дамыту бойынша білім беру бағдарламаларын қолдану.
  • Кәсіби тұрғыда даму – адамның рефлексия жасау қабілетімен тікелей байланысты. Сонымен қатар , рефлексия педагог мамандардың әдістемелік немесе пәндік білімдерін жетілдірумен шектелмей, зияткерлік және тұлғалық қабілеттерін арттырады. Өзімізге рефлексия жасаудың қандай деңгейде екендігін анықтау үшін О.В. Калашниковтың «Педагогикалық рефлексияның қалыптасу деңгейін анықтау» диагностикалық картасын ұсынуға болады. Диагностикалық сауалнама 34 сұрақтан тұрады. (мұғалімдердің рефлексиялық дағдыларын дамыту жолдары: 12-15 бет), Сонымен қатар өзін өзі бағалау сауалнамасын да алуға болады. (15-17 бет) Сондай-ақ мұғалімнің рефлексиялық дағдысын дамытуға арналған модельдерін де қарастыруға болады:
  • Практик мамандарға рефлексиялық күнделік жүргізу. Бұған Бортонның рефлексиялық моделі құрылымын алуға болады




  • №1.Рефлексияны дамытуға бағытталған жаттығулар Бортон (1970)
    Не?Оның салдары қандай Әрі қарай не болмақ?
    Сипаттау және түсіну деңгейі, барлық сұрақтар сөзінен басталады?Талдау және бағалау деңгейі, біздің тәжірибеміздің артында не тұр? (бұған қалай қол жеткіздік) Синтездеу деңгейі. Бұл жерде біз әуелгі дәрежеге сүйенеміз, ал бірақ сұрақтар бізге әрекеттердің альтернативті себептерін және болашақта не істейтінімізді қарастыруға көмектесу


  • Екінші рефлексиялық дағдыны арттыруға берілген модельде мамандарға өз тәжірибесі жайлы ойлануға бағытталған төрт бағыттағы маңызды сұрақтар берілген. Бұл модель негізінен тәжірибедегі үдеріс, оның ықпалы мен нәтижесі жайлы терең ойлануға мүмкіндік береді. Практиктерге өзін кәсіб маман ретінде танып білуге, тәжірибеге өзгерістер енгізіп, оны жақсартуға, сынақтан өткізуге, зерттеушілік бастама жасауға ықпал етеді. Сонымен бірге , өз мамандығының құндылығы мен теориялық білімін нығайтуға көмектеседі.
  • №2 Смит (1989) (15) бағдарламасы бойынша өз тәжірибесіне рефлексия жасау моделі
    Тапсырма Маңызды сұрақтар
    Сипаттама Мен не істедім?
    Ақпарат (талдау) Бұл не мағына білдіреді?
    Конфронтация -Тайталас (өзіндік сана)Мен қалайша осындай болдым?
    Реконструкция –Қайта құру (бағамдау және жинақтау )
  • Менің болжамдарым, құндылықтарым және сенімдерім жөнінде тәжірибем не дейді?
  • Аталған идеялар қайдан пайда болды?
  • Қандай әлеуметтік тәжірибелер бұл идеяларда көрсетілген?
  • Өз тұжырымдамаларымды ұстануға не мәжбүрлейді?
  • Менің тәжірибемнің мақсаты не?
  • Менің тәжірибемнің мүмкіндіктеріне қандай ой-пікірлер кері әсер етеді?


  • Үшінші рефлексиялық моделде жеке және кәсіби тәжірибеде рефлексия жасауға негізделген бес бағыттағы сұрақтар берілген. Рефлексияны дамытудың бірнеше жолдары бар. Бірақ әрбір практик маман өзіне тиімді , ыңғайлы жолдарын таңдауы керек. Үшінші рефлексиялық модел алдаындағы екі модельге қарағанда күрделірек.Бұл әрбір маманның кәсіби түсінік, кәсіби дағды және кәсіби біліктілікті талап етеді. Осы сұрақтарға жауап бере отырып, өзінің «жасырын» тәжірибелік білімі мен арық қарай оны қалай дамытуға болатыны жөнінде дербес шешім қабылдауға итермелейді. №3 Рефлексияның 5 R- көмекшілері (Bain et al., 2002) Тренерлер мен мұғалімдерді ойландыратын сұрақтар
    Reporting Баяндау Қиындық немесе қиын жағдай қалай туындады? Жағдай қалай және қалай орын алды? Мәселенің негізгі аспкектілері қандай?
    Responding Жауап беру Осы жағдаятта мен өзімді қалай ұстадым немесе жағдаятқа байланысты менің әрекетім қандай болды? Не нәрсені жақсы жасай алдым, нені жақсы жасай алмадым? Мен оны қалай білемін? Неліктен осылай ойладым? Мен өзімді қалай сезіндім? Не нәрсе мені осылай сезінуге итермеледі?
    RelatingБайланыстыру/ қатысын табу Осы жағдайға байланысты менің білілімімнің/ теориялық-жеке кәсіби тәжірибеме,- білім түсінік және дағдыға қатысы мен байланысы қандай? Олар бір бірімен қалай байланысады?
    ReasoningСебеп –салдарын түсіндіруОсы жағдайға байланыстытәжірибені теориямен қалай байланыстыруға болады?Қандай теориялар бар?Әр түрлі көзқарастардың жағдайға әсері қандай ? жеке көзқарас, әріптестердің көзқарасы, оқушының көзқарасы т.б әсері қандай болмақ?
    Reconstruction Реконструкция Қайта құрастыруҚорытындылай келе, мен осы мәселе немесе жағдайдан не үйрендім? Қандай тұжырымдама мен қорытынды жасадым? Нені басқаша жасар едім? Неліктен Осы жағдайдан алған білім мен тәжірибені болашақтағы тәжірибемді жақсарту үшін қалай қолданар едім?


    Осы ретте рефлексия жасау бойынша мектеп мұғалімдеріне арнайы семинар –сабақ ұйымдастырылып, оларға дәрістер берілді. Сонымен қатар коучинг өткізілді. Осыған орай әр сабақ кезінде әрбір мұғалім өзінің өткізген сабағына рефлексиялық есеп жазып отырса , онда ол келесі сабақта осы жіберген кемшіліктерін қайталамауға тырысады және дұрыс жасалған нәрселерді одан әрі дамытуға, өз тәжірибесін шыңдауға мүмкіндік алады. Осы орайда мұғалімнің рефлексиялық күнделік жүргізудің тиіміділігі өте жоғары деп есептеуге болады. Рефлексиялық күнделіктің ерекшелігі мұнда мұғалімге тән тек кәсіби мәселелер ғана жазылады. Сыныпта орын алған жағдайларды сараптауға, оның себебін анықтауға, қиындықты шешуге болған оқиғаға талдау жасауға болады. Сонымен қатар күнделікке мұғалім тек ақпараттарды ғана түсіріп қоймайды, сол ақпараттан алған түйген ойларын да түсіре алады. Сол арқылы тұжарамдар және болжам жасауға ықпал етеді. Рефлексиялық күнделік тек сабақ үдерісінде ғана емес сонымен қатар сынып оқушыларының тәртібі мен мінез-құлқына байланысты мәселелерді де қарастыруға болады. Осыдан туындаған мәселеге терең үңіле білетін болса , онда тығырықтан шығатын жолды табуға, ой елегінен өткізуге, мұғалім мен оқушы арасындағы қарым қатынасты нығайтуға өз септігін тигізеді. Содай –ақ рефлексиялық күұнделіктің өзінің құпиялылығын сақтау керек. Ол ең алдымен қолдетімсіз жерде болу керек. Оны этикалық талаптарға сай жазу керек. Оқушының аты-жөні құпия болу керек. Рефлексиялық күнделікті асығыс жазуға болмайды, себебі, ол болашақта сізге тәжірибе жетілдіру үшін жаңа ойлар тудыратындықтан асығыс жазудың қажеті жоқ. Қорыта келе рефлексиялық күнделікті қажетті жағдайда қалай әрекет ету керектігін түсінуге, ойлауға, ойлануға үйрететін үдеріс. Сөзімнің соңын Мунның (1999) рефлексиялық тәжірибені (13) «сыни позицияны қыбалдауға сілтейтін, мәселелердің шешімін анықтайтын біліктілік пен дағдының жиынтығы» деген пікірін қолдай отырып, рефлексия бізден өз тәжірибеміз жайлы ойланы, жетекші сұрақтарды қоя отырып, өткенімізге ой шомып, бүгінімзге баға беріп, болашағымызға нық қадам басуға мүмкіндік береді дегіміз келеді.

    Пайдаланылған әдебиеттер:
  • Оқытудағы интербелсенді әдіс-тәсілдер. Оқу құралы А.Қ.Әлімов
  • Мұғалімдердің рефлексиялық дағдыларын дамыту жолдары: әдістемелік нұсқаулық Қ.С.Абдраманова, Ж.Д.Джансугирова, Б.Қ.Дильманов, Е.Т.Оспанов












  • Материалды жүктеу (Скачать)
    Авторы:
    Мауленова Базар
    Жарияланған уақыты:
    2019-07-04
    Категория:
    Жаңартылған бағдарлама
    Бағыты:
    Мақала
    Сыныбы:
    Барлығы
    Тіркеу нөмері:
    № C-1562219114
    333
    444
    555
    666
    7
    888
    999